Het historisch tijdschrift is een kwartaaluitgave van Collectie Overijssel, voorheen Historisch Centrum Overijssel.

In de jongste uitgave van Overijssel Toen en Nu onder andere een verhaal over de beroving op 15 november 1944 van de Nederlandsche Bank in Almelo door het verzet in de Tweede Wereldoorlog. Het wordt de grootste bankoverval aller tijden genoemd, maar het is niet de succesvolste, zoals u kunt lezen. In het Memory Vrijheidsmuseum worden nog allerlei voorwerpen bewaard die een rol speelden tijdens de spectaculaire bankroof, zoals een 6,5 mm Mauser, een pistool waar overigens niet mee geschoten is.

(meer…)

Hoe werd er door de kranten over Ommen geschreven toen in 1948 het 700 jaar bestaan van de stad werd gevierd. Dit is deel 3.

1948 Ommen 700 jaar stad. Een versierde Bouwstraat. Aan het eind van de straat is een deel van de nagebouwde Arriërpoort te zien.

Dromerig stil bestaan

“Wanneer we de slagen en rampen, welke het van tijd tot tijd troffen, buiten beschouwing laten, dan leidde Ommen eigenlijk door de eeuwen heen het dromerig stil bestaan van een klein provinciestadje, dat door gebrek aan goede verbindingen heel weinig contact met de buitenwereld had. De mensen in de „stad” verdienden hun broodje door enige handel ter verzorging van het omringende platteland, er was enige nijverheid ook al ten bate van de nabijgelegen buurtschappen en overigens woonden er behalve enkele ambtenaren enz. nog wat boeren, die hun bedrijf buiten de kom hadden.

Bedelaars naar Ommen

In de 19de eeuw gebeurde er iets, dat voorkwam, dat Ommen in een algehele vergetelheid verzonk. In 1818 stichtte Johannes van den Bosch een bijzonder grote bedelaarskolonie bij de Ommerschans. De stedelijke autoriteiten misbruikten deze kolonie om er het uitschot van de grote steden heen te zenden, maar, niettemin werd het ideaal van v. d. Bosch om van bedelaars en andere mislukkelingen weer nuttige mensen in de maatschappij, in casu landbouwers te maken, voor een deel verwezenlijkt. Later nam het Rijk het gehele complex over van de Maatschappij van Weldadigheid en nog later (1893) kreeg de Ommerschans een nieuwe bestemming: eerst Rijksopvoedingsgesticht en daarna Psychopateninrichting.

Einde van eeuwenlange slaap

In de laatste vijftig jaar ontwaakte Ommen echter pas definitief uit zijn eeuwenlange slaap. Dank zij de nieuwe wegen, dank zij de betere verbindingen leerden steeds meer mensen de schoonheden van de streek rondom het oude stadje kennen en langzaam maar zeker kregen vele Ommenaren een geheel nieuwe bron van inkomsten: het vreemdelingenverkeer.

(meer…)

OMMEN – Het plan om de gedempte Ommerkanaal-haven te herstellen gaat niet door.

1950. Haven Ommerkanaal gezien vanaf de brug met de duiker

Ook het burgerinitiatief voor een buurttuin op het gedempte kanaal strandt. Het college van burgemeester en wethouders schrijft aan de raad dat het onmogelijk is beide initiatieven naast elkaar te realiseren.

Draagvlak buurt

“Het draagvlak vanuit de buurt is verschillend en kan leiden tot verdeeldheid in de buurt”, aldus burgemeester en wethouders. Bovendien wordt de financiële onderbouwing van beide plannen matig en ontoereikend geacht. Verder speelt dat er plannen zijn om dit najaar een Anne Frankboom te planten.

(meer…)

OMMERSCHANS – De vereniging De Ommerschans houdt donderdag 20 april haar ledenvergadering om 19.30 uur in MFC Trefpunt Balkbrug.

Bommen Berend was op 18 juni 2022 even terug op de Ommerschans tijdens herdenking Rampjaar 1672.

Speciale gast op deze vergadering is de Hardenbergse wethouder Werner ten Kate die vanaf ongeveer 20.00 uur vertelt hoe de Ommerschans er voorstond in de 17e eeuw. Tevens laat Jante Oosting de aanwezigen proeven aan de ideeën voor een ‘koloniekamer’ in MFC Trefpunt.

Op de vergadering wordt afscheid genomen van de trouwe bestuursleden Ans Esselink en William Janssen. Gelukkig is het bestuur er in geslaagd vier nieuwe bestuursleden te vinden die op de ledenvergadering benoemd gaan worden. Tijdens de vergadering wordt verder een toelichting gegeven op de plannen voor de Ommerschans, met name over het beter zichtbaar maken van het kerngebied Ommerschans.

Bezoekerscentrum

In het jaarverslag van de vereniging wordt gemeld dat de begeerde bezoekerscentrum nog niet is gerealiseerd, ondanks verregaande plannen en financiën. De vereniging merkte dat niet alle partijen op één lijn zaten. Het bestuur schoof aan voor overleg met diverse partijen, zoals St. Participatie Ommerschans, wethouders gemeente Ommen en Hardenberg, buurtbewoners Ommerschans, Veldzicht, Klankbordgroep, Ondernemend Reestdal over het realiseren van het Bezoekerscentrum Ommerschans. Net voor de gemeenteraadsverkiezingen heeft de gemeente Ommen een bijdrage toegezegd voor het bezoekerscentrum, mits ook de andere partijen (gemeente Hardenberg, provincie) dat zouden doen. De gemeente Hardenberg gaf naar aanleiding van vragen in de gemeenteraad aan die toezegging niet te kunnen doen, maar eerst een goed onderbouwd en realistisch plan te willen zien.

Activiteiten en evenementen

Op 18 juni 2022 was de Rampjaarherdenking 1672 het hoogtepunt. Het verhaal van de Ommerschans werd tot leven gebracht met Bommen Berend en het Waerachtigh Festeijn van de Muytinatie. Door de warmte zijn misschien mensen weggebleven, maar veel mensen kwamen wel. De maandelijkse rondleidingen op de schans worden goed bezocht. Voor leerlingen van verschillende basisscholen uit de voormalige gemeente Avereest – die het lespakket Ommerschans in hun lesprogramma hebben – heeft de vereniging ook met veel plezier weer een rondwandeling kunnen organiseren. Dat gold ook voor een viertal families en een ANWB-reis reüniegroep. Bijzonder was de rondwandeling met het echtpaar Wolles die speciaal hiervoor uit Amerika waren over gekomen en de rondwandeling met nazaten van de landbouwdirecteur en tevens laatste bewoner van hoeve 5, Reinier van Nispen.

Op uitnodiging van de vereniging de Ommerschans heeft Angelie Sens in september in de Reestkerk een bevlogen lezing verzorgd over haar boek de Kolonieman. Bij de lezing waren zo’n 60 geïnteresseerde bezoekers. De vereniging de Ommerschans geeft op verzoek lezingen over de geschiedenis van de Ommerschans. Op verzoek van de Overijsselacademie heeft vereniging de Ommerschans meegewerkt aan de Podcast Bommen Berend in Overijssel.

Open monumentendag werd herdacht dat 200 jaar geleden de eerste 10 bedelaars aankwamen op de Ommerschans. Met een groepje, gekleed in koloniekleding wandelden leden vanaf de brug in Balkbrug naar de Veldzichthoeve in Ommerschans.

Erfgoedlabel

De toekenning van het werelderfgoed aan vier Koloniën en die van Europees erfgoedlabel aan vier andere heeft ertoe geleid dat er diverse overleggen zijn georganiseerd tussen de zeven Kolonien en tussen de vier van het Europees erfgoedlabel. De samenwerking krijgt geleidelijk meer gestalte. Er zijn fondsen verworven voor marketing activiteiten en ook daarvoor zijn regelmatig bijeenkomsten belegd. Op 31 december 2022 telde vereniging de Ommerschans 106 leden.

Tekst: Harry Woertink – Foto: collectie OudOmmen.nl

OMMEN – Bij uitgeverij Atlas Contact verschijnt op 14 april 2023 het boek over het bijna vergeten concentratiekamp Erika, geschreven door Hester den Boer.

Het gaat om een oorlogsverhaal van Hester’s opa en het verzwegen kamp Erika. De titel van het nieuwe boek is dan ook “Kamp Erika. Het oorlogsverhaal van mijn opa en het Nederlandse kamp dat verzwegen werd”.

(meer…)

Hoe werd er door de kranten over Ommen geschreven toen in 1948 het 700 jaar bestaan van de stad werd gevierd. Dit is deel 2.

1948. Ommen 700 jaar. De historische optocht steekt hier vanuit het Bouweinde de Julianastraat/Schurinkstraat over richting Hardenbergerweg (thans Dr. A.C. van Raaltestraat).
Zie ook het album “1948 – 700 jaar stadsrechten”

Ommen, belangrijk militair punt

“Bisschop Otto III was in 1248 Ommen wellicht goedgunstig gestemd om het plaatsje tot stad te verklaren. De uitleg hiervoor is dat Ommen een belangrijk militair punt was in des bisschopsstrijd tegen Coevorden en de Drenten.

Hoe het ook zij, de Ommenaren bouwden spoedig stevige muren en wallen om hun jonge stadje heen en zij ondervonden aan de lijve de voordelen van een sterke defensie, want zeer lange tijd werden ze met rust gelaten.

Ruziemakende heren

Bijna honderd jaar lang ging het goed, maar toen werd Ommen, de „kleine man”, het slachtoffer van een paar machtige ruziemakende heren in zijn omgeving. De heren van Rechteren en Voorst waren het namelijk niet met de toenmalige bisschop van Utrecht, Jan van Diest, eens, over het bedijken van het Mastenbroek.

(meer…)

Voorjaar 1945. Vanuit het zuiden komen onder andere Engelse, Canadese en Amerikaanse soldaten Nederland binnen om ons land te bevrijden. Het Duitse leger geeft zich niet zo maar over.

1945. Bij de bevrijding van Ommen. Een Canadese tank op de beschadigde Vechtbrug. Na vijf jaar wappert de Nederlandse vlag weer van het gemeentehuis.
Zie voor meer afbeeldingen van de bevrijding WO 2 het album: “Bevrijding”.

10 april 1945

Inmiddels is op 10 april 1945 Lemele bevrijd. Helaas moet hierbij de 32-jarige Hendrik Kleinlugtenbeld uit Dalmsholte het leven laten als hij dodelijk getroffen wordt door een kogel terwijl hij op het land aan het werk is. Om de geallieerde opmars te vertragen, plaatsen de Duitse soldaten bommen onder bruggen. Ook onder de Vechtbrug en onder de duiker van het Ommerkanaal bij de Hardenbergerweg worden bommen gelegd. Bewoners van de Stationsweg en in de omgeving van de Vechtbrug zijn naar elders gevlucht, bang als zij zijn voor het in de lucht vliegen van de Vechtbrug. Enkele gezinnen in de Brugstraat hebben hun woonkamer verruild voor de kelder. Ommen ligt er verlaten bij die avond. De mooie blauwe lucht doet niets vermoeden van het granaatvuur dat spoedig op Ommen zal neerdalen.

Twee slachtoffers in stad Ommen

Tussen Lemele en Archem richten op de avond van 10 april 1945 de lopen van tanks en ander militair geschut zich op Ommen. En dan tegen 11 uur ’s avonds regent het granaatvuur op stad Ommen van het Canadese leger. Dit met de bedoeling de Duitsers te verjagen. Het is een oorverdovend lawaai. Overal worden huizen en gebouwen beschadigd en vliegen pannen van de daken. Ook de huizen van de familie van H. van Aalderen aan de Hamsgoren en van de familie E. Makkinga aan de Middenstraat worden getroffen. De gevolgen zijn droevig. Johannes Makkinga, 35 jaar oud, wordt dodelijk getroffen. Het andere slachtoffer Herman van Aalderen, ook 35 jaar oud, wonend aan de Hamsgoren wordt ook tijdens de beschieting van de stad getroffen en overlijdt de volgende dag.  

11 april 1945

Op 11 april 1945 vroeg in de morgen schrikt door een enorme knal heel Ommen wakker. Grote stofwolken stijgen op boven de Vechtbrug. De Duitsers laten de brug in de lucht vliegen, maar gelukkig ontploft een deel van de bommen niet. Door de luchtdruk raken planken voor dichtgetimmerde ramen van de huizen los zodat weer naar buiten gekeken kan worden. In de verte wegrennende Duitsers, eerst over de Varsenerdijk en als er vanaf de Koeksebelt wordt geschoten langs de sloot in de richting van Varsen. De vluchtende Duitse soldaten laten ook de duiker in het Ommerkanaal aan de Hardenbergerweg opblazen. Maar dan tegen acht uur ’s morgens komen onze bevrijders “The Black Watch” Ommen binnen over de half kapotte Vechtbrug. Ommen is bevrijd!

Nederlandse vlag

Bij het stadhuis staan vele Ommenaren om de colonne aan soldaten te ontvangen. De Nederlandse vlag gaat uit op het zwaar beschadigde stadhuis. De Ommer straten lopen vol met blije inwoners. Nu voor het eerst gaan angst meer voor de grijsgrauwe Duitsers. Het zijn onze bevrijders, de Canadezen die door de verschillende straten trekken. Het duurt niet lang of ook de tanks staan opgesteld bij de Vechtbrug. De vernielde brug wordt snel gerepareerd. De eerste Canadezen die de brug over komen houden geen pauze op deze woensdagmorgen. Ze controleren of er nog Duitsers zijn achtergebleven. Jeeps en kleine rupsvoertuigen komen in een onafzienbare rij Ommen binnen rijden. Het marktplein staat weldra vol.

BS

Glasscherven en kapotte dakpannen werden bijeen geveegd. Mannen met armbanden met de letters BS (Binnenlandse Strijdkrachten) beginnen wat orde te scheppen. Bewaakt door de Canadezen komen Duitse krijgsgevangen terug over de Varsenerdijk. Verslagen mannen, schimmen van het eertijds zo fiere Duitse leger. Op de Markt is tussen de Canadezen en de Ommenaren een levendige ruilhandel ontstaan. De Canadezen hadden sigaretten en chocola die ze graag willen ruilen met eieren. ‘s Avonds is het gezellig op de Markt. Er klinkt muziek van onder anderen Glenn Miller en er wordt gedanst. Op vuurtjes bakken de Canadezen eieren.

Spanning voorbij

De vijf jaar spanning vanwege de Duitse bezetting is voorbij. “De laatste dagen van de oorlog zaten we met de hele familie in de kelder, vlak onder de winkel”, herinnert Cor Wicherson zich nog. Op de hoek Bouwstraat/Vrijhof hadden zijn ouders een bakkerij. “Door een klein venster in de kelder zagen we de laatste Duitsers op hun voertuigen wegtrekken. Toen het lawaai ophield kropen mij broers en ik uit de kelder naar buiten toe. Achteraf levensgevaarlijk. Er konden toch nog Duitsers achter gebleven zijn. Wij liepen naar de Vechtbrug en zagen dat een groot gat geslagen was in de brug. Later zagen we de eerste Canadezen de brug over lopen met hun wapen in de aanslag”.

Tekst: Harry Woertink – Foto: collectie OudOmmen.nl