Met de familiewapens van de adelijke families Van Pallandt en Haersholte in de koperen lezenaar van de preekstoel is de band zichtbaar die de familie van Pallandt heeft gehad met de Nederlandse Hervormde kerk in Ommen.

Het bevat de wapens van de beide geslachten en is gedekt door een kroon en aan de ene kant een hellebaardier en aan de andere kant een griffioen.
Klik op deze link voor meer foto’s van het interieur van de kerk

Koperen lezenaar
De gegoten koperen lezenaar op de zeventiende-eeuwse preekstoel met de afdruk van de familiewapens is een geschenk geweest van August Leopold baron van Pallandt, rijks vrijheer van Pallandt, heer van Eerde, Beerse en Oosterveen (1701-1779) en Anna Elisabeth van Haersolte, vrouwe van Egede (1715-1790). Zij trouwden op 4 december 1744 in Hellendoorn. Het bevat de wapens van de beide geslachten en is gedekt door een kroon en aan de ene kant een hellebaardier en aan de andere kant een griffioen. Behalve de koperen lezenaar is er ook een nagietsel van ijzer. Deze staat naast de preekstoel en is 19-eeuws.

Baron
Een van de kinderen uit het huwelijk van genoemde Van Pallandt en Haersholte was Adolph Warner baron van Pallandt van Eerde, geboren te Ambt-Ommen op 15 december 1745 en overleden op 7 december 1823. Tijdens de Republiek bekleedde hij bestuursfuncties. Omdat hij Orangist was werd Van Pallandt in 1795 afgezet. Ten tijde van Lodewijk Napoleon was de landjonker lid van de Staatsraad. Na het herstel van de onafhankelijkheid werd hij wederom provinciaal bestuurder; in 1814 was hij lid van de Vergadering van Notabelen en van 1814-1815 lid van de Staten-Generaal der Verenigde Nederlanden en vanaf 1815 Eerste Kamerlid, wat Adolph Warner tot zijn overlijden op 77-jarige leeftijd bleef. In 1814 werd hij in de Overijsselse adel opgenomen en in 1818 werd hem het predicaat baron toegekend. Hij woonde op kasteel Eerde en trouwde op 15 april 1777 met Anna Elisabeth Schimmelpenninck van der Oye. Samen hadden ze 5 zonen en 4 dochters.

Eerderbank
Ooit had de familie Van Pallandt een eigen bank in de kerk van Ommen. Deze zogeheten Eerderbank is echter bij een grote restauratie van de kerk in 1968/1969 gesloopt.
Uit de zeventiende eeuw dateren ook de Herenbanken in de Hervormde kerk, die privé-eigendom waren van adellijke families, zoals de zogenaamde Eerderbank. De eikenhouten Eerderbank van de familie Van Pallandt bestond uit twee banken, elk goed voor zeven zitplaatsen en was afgeschermd door groene gordijnen. Eerder waren er meer van dit soort banken in de Hervormde kerk. Zo waren er de Arendshorster banken, waar het wapen van dit geslacht in de deurtjes waren aangebracht en ook de banken van Huis Het Laar van de familie Sandberg en de Archemerbanken. Dan was er ook nog de Stadsbank of Regeringsbank, waar de leden van het stadsbestuur recht op en zitplek hadden. In de loop van de jaren zijn deze banken door de kerk aangekocht: 1910 de Laarbank; 1914 de Archemerbank, de Stadsbank in 1924 en de Eerderbank in 1932. Geen van deze banken is nog aanwezig in de kerk. De Eerderbank verdween tijdens de grote restauratie in 1968/69. In 1979 ging deze bank ook nog eens in vlammen op door een brand van een boerderij op Landgoed Eerde waar de bank was opgeslagen.

Collator
De opeenvolgende Van Pallandt’s geslachten hebben lange tijd zeggenschap gehad over de dominees van de Nederlandse Hervormde kerk in Ommen. Zij waren zogeheten collator en hadden het alleenrecht om een predikant te beroepen. Dit collatierecht werd in het verleden veelal door edelen uitgeoefend en sinds de Middeleeuwen verbonden aan een kasteel of havezate en was erfelijk. In 1922 werd dit recht afgeschaft met de bepaling dat de eigenaar het recht tot zijn of haar dood mocht blijven uitoefenen. De laatste baron op kasteel Eerde, Philip Dirk baron van Pallandt van Eerde, deed in 1926 zelf afstand van dit recht.

De Eerderbank vóór de verbouwing van de kerk in 1968.

Tekst: Harry Woertink – Foto’s: OudOmmen.nl

De Hongerige Wolf is al vele eeuwenlang een bekend punt tussen Ommen en Hardenberg. Vroeger een boerderij met een herberg.

Herberg De Hongerige Wolf ca. 1950.

Zie ook het album “Restaurant De Hongerige Wolf”

De Hongerige Wolf is een van oudsher bekende pleisterplaats aan de vroegere Hessenweg, de vroegere zeer belangrijke verbinding naar Duitsland. Het is door de eeuwen heen een boerderij geweest waarvan de eigenaar een vergunning voor het onderbrengen en verzorgen van gasten bezat; een herberg en plaats waar paarden op hun lange reis werden verzorgd of verwisseld. Naast de boerderij stond een schuur met “doorrit” waar paard en wagen van doortrekkende reizigers konden worden gestald. De laatste bewoner van de herberg was Egbert Stoevelaar, die in 1966 het pand verkocht aan Jurjen Pool. Toen kwam er een café-restaurant dat in 1976 afbrandde, maar De Hongerige Wolf kwam terug.

Naam
De eeuwenoude herberg De Hongerige Wolf dankt zijn naam aan een aardige middeleeuwse love-story, die zich hier moet hebben afgespeeld. Ene Jonker Rudolf zou – door stom toeval – op het laatste moment zijn geliefde Jonkvrouw Ida uit de klauwen van een hongerige wolf hebben kunnen bevrijden. Het was een gebeurtenis waar de hele streek vol van was en zo valt het te begrijpen, dat niet zo lang na de mislukte aanval van het ondier dicht bij de bewuste plek een herberg werd gebouwd, die de toepasselijke naam “De Hongerige Wolf” kreeg.

Egbert Stoevelaar
In 1958 was nog sprake van oude wat vervallen behuizing met naast de deur een vaag beschilderd houten bord, waarop met wat goede wil een vervaarlijke wolf in het woud is te onderscheiden en duidelijker daaronder: “Hongerige Wolf. Zwak alcoholische dranken. E. Stoevelaar”. De op het bord genoemde Egbert Stoevelaar was toen 79 jaar en hij woonde, evenals zijn zoon, in een noodwoning terzijde van de oude herberg annex boerderij. De zaak was natuurlijk toen dat De Hongerige Wolf een paar jaar eerder zulke kwalijke ouderdomsverschijnselen vertoonde, dat er een bordje “onbewoonbaar verklaarde woning” voor de ramen kwam te hangen. Dat hield niet zozeer direct verband met de scheuren en de verzakkingen dan wel met het nogal zeldzame feit, dat uit de eeuwenoude muren en het hout miljoenen insectjes gekropen kwamen. Lees verder Herberg De Hongerige Wolf, een van oudsher bekende pleisterplaats aan de Hessenweg →

Wie zich in Varsen bevindt heeft weinig last van stress.

Roodbruine Vechtdal runderen grazen in de graslanden van het natuurgebied langs de Vecht.

Opvallende borden
Althans dat beloven de borden aan de rand van ‘Erve Vechtdal – Koesafari’ aan de Larinkmars. “Stress Vrije Zone” zo luidt het opschrift van de opvallende borden die de route aangeven naar de locatie, gelegen dicht aan de Vecht en ontsloten door een fietspad over de Larinkmars. Er zijn meer opvallende (verkeers)borden die Varsen sieren: “Let op! Er kan nog een koe aankomen”.
Deze borden verwijzen eveneens naar de locatie van de Erve Vechtdal Koesafari, waar kuddes Roodbruine Vechtdal runderen grazen in de graslanden van het natuurgebied aan de Vecht en koeien soms het fietspad oversteken.

Marke Varsen
De buurtschap Varsen was eerder een van de veertien boerenmarken in de gemeente Ommen. Gelegen aan de Vecht waren de gronden vanwege het diverse keren overstromen van de Vecht goed bemest. De oorspronkelijke bewoners beoefenden de landbouw. Er werd gejaagd op wild en er werd vis gevangen in de Vecht. Als esdorp werden de hoger gelegen gronden gebruikt als akkerland voor onder andere rogge. Op de lager gelegen ‘marsen’ de wei en hooilanden, graasden de koeien.

Onbegaanbaar
De Vecht is niet altijd de rustig door het landschap slingerde rivier geweest die hij nu is. Vroeger was het een wilde rivier die de gebieden aan de Vecht regelmatig deed overstromen. Gevolg was dat kinderen uit Varsen dikwijls de school in Ommen niet konden bereiken, doordat de weg door overstroming van de Vecht onbegaanbaar was gewonden. Om de kinderen toch naar school te kunnen laten gaan, bouwden de boeren in 1779 stiekem hun eigen school op de brink. Voor de bouw van deze school is pas achteraf toestemming gevraagd. De school heeft zeker 60 jaar gestaan, maar is lang verdwenen.

Schippersherberg
Het overstromen van de Vecht maakte het leven in Varsen er niet gemakkelijker op. Waar de Vecht en Regge samenkomen stond eerder de boerderij met de bewoners Asse Geerts en Clasien Roelofs. De boerderij had twee namen: “Den Stramp” of “Dunnewind”. Over de strook (Stramp) waaide vaak een sliertige of dunne wind. Omdat de boerderij dicht bij de Vecht was gelegen werd deze boerderij vroeger ook gebruikt als een soort herberg voor de schippers. Door overstromingen van de Vecht kwamen vele bunders lage grond steeds onder water te staan en was de erve Dunnewind helemaal geïsoleerd.

Toen bleek dat Bentheimer zandsteen een regionale en zelfs landelijke betekening kreeg, ging de Vecht een belangrijke rol spelen als transportader. Tien eeuwen lang (900 – 1900) werd Bentheimer zandsteen vanuit graafschap Bentheim over de Vecht vervoerd. Onder andere de bloei van de Vecht zorgde voor de opkomst van de nodige schippersherbergen. Door het drukke scheepvaartverkeer vestigden zich om de 3 – 5 kilometer enkele boeren op een hoog plekje aan de Vecht, waar dan tevens een schippersherberg kwam. Veel boeren verdienden op deze wijze een aardig centje bij.

Klik op deze link voor de geschiedenis van Erve Vechtdal Koesafari

Tekst/foto’s: Harry Woertink

In Varsen is Erve Vechtdal Koesafari een toeristisch trekpleister. Het is een onderneming van Simone Koggel en haar zoon Rik Jansen die aan de Larinkmars 4 en 5 sinds 1 juli 2020 een prachtige accommodatie hebben geopend.

Op Koesafari met Simone Koggel op de trekker.

Zie voor meer foto’s het album “Erve Dunnewind”.

Eerder waren zij actief in Arriën maar verhuisden in 2020 met de zestig koeien naar Varsen. Het team van Simone en Rik Jansen doen hier ‘loeigoed’ hun best doen om een bloeiend bedrijf te runnen. De Koesafari is in handen van Simone. Zij gaat rijdend met een de oude trekker met erachter gekoppeld een wagen met zitplaatsen op zoek naar de kudde Roodbruine Vechtdal runderen die ergers op het ruim zes hectare grote natuurgebied aan de Vecht bevinden. Rik is verantwoordelijk voor de daghoreca. Er worden lunches geserveerd met eigen vlees en andere regionale producten. Koffie met ‘koeienvlaai’ en in de winter ‘Koelash’.

Geschiedenis erve Dunnewind
Erve Dunnewind aan de Larinkmars 4 in Varsen is gelegen op een rivierduin, daar waar de rivieren de Vecht en de Regge bij elkaar komen. Van oudsher was er op deze plek een schipperslogement gevestigd voor de schippers op de beide rivieren. Voordat de Vecht in 1900 van een groot aantal bochten werd ontdaan lag erve Dunnewind ten zuiden van de Vecht. Een grote meander van de Vecht werd afgesneden waardoor het instroompunt van de Regge bijna 1000 meter in oostelijke richting kwam te liggen. In 1694 werd de boerderij bewoond door Asse Geerts en Clasien Roelofs. De laatste boer op erve Dunnewind tot 2002 was Eddy Timmerman, die naast zijn melkveebedrijf ook een boerencamping bestierde.

Op erve Dunnewind hebben sinds 1694 zo’n tien generaties geboerd. De bewoners waren zoals de meeste boeren geen eigenaar, maar pachten hun boerderij of keuterplaats. In de meeste gevallen waren de eigenaren adellijke heren of rijke burgers uit de stad, zo ook bij de Dunnewind. Gelegen op duinzand en de natte marsgronden waren het de bewoners en schippers die de naam Dunnewind aan dit gebied hebben gegeven. De betekenis van het eerste deel van de naam (Dunne) zal te maken hebben met de duin. De oevers van de Vecht zijn op verschillende plekken voorzien van rivierduinen. Lees verder Erve Dunnewind van schipperslogement naar Vechtdal Koesafari →