Ommen kent sinds mensenheugenis een markt. Elke dinsdag komen de marktkooplui naar Ommen met hun waar om deze aan de man of vrouw te slijten. In tegenstelling tot vroeger is er tegenwoordig geen veemarkt meer. Het gaat nu alleen nog om een warenmarkt. Deze markt bestaat uit verschillende kramen, verspreid over de Markt van Ommen. De markt is een ochtendmarkt en wordt gehouden van 8 tot 13 uur.

De laatste varkensmarkt in 1990

Bissingh
De belangrijkste markt voor Ommen was ooit de jaarmarkt, de Ommer Bissingh. Uit de geschiedschrijving blijkt dat in 1567 al sprake is van de jaarmarkt op de tweede dinsdag in juli. De Bissingh voorzag stad Ommen en omliggende platteland van goederen en diensten. Hoewel nog steeds op de tweede dinsdag in juli een jaarmarkt wordt gehouden is deze niet meer zoals vroeger.

Varkensmarkt
De goederen- en warenmarkt was eerder verspreid over de binnenstad, met name Brugstraat, Kerkplein en Vrijthof. Op de Markt zelf werden de varkens verhandeld. In de dertiger jaren tot aan de oorlog behoorde de varkensmarkt in Ommen tot een van de grootste varkensmarkten in Overijssel. Behalve handel werd de markt later ook een groot toeristisch trekpleister. Marktkraampjes met (boeren)gereedschap, touwen, werkkleding en klompen maar ook kramen met (gebakken) vis of leverworst complementeerden de varkensmarkt. Op 18 december 1990 werd de laatste de varkensmarkt gehouden. Deze werd na zo’n 150 jaar door de gemeente beëindigd omdat er verlies werd geleden.

Na een grootscheepse renovatie en herinrichting van de Markt kon op 11 juli 2016 voor het eerst een nieuw marktterrein naast de Vechtkade in gebruik genomen worden. Daardoor verdween de wekelijks  warenmarkt uit de binnenstad en verhuisde naar een centrale plek, gelegen tussen Markt en Vechtkade, die daarnaast ook dienstdoet als parkeerplaats.

Meerdere markten
Tot 1940 kende Ommen meerdere plekken waar gehandeld werd. Op het Vrijthof, toen een mooi plein omzoomd met lindebomen, was de schapenmarkt. Het plein werd ontkracht met een doorbraak richting Julianastraat. Op de hoek van de Schapenmarkt/Kruisstraat woonde Jan Lemmers, die stadswaagmeester was. Op de straat langs zijn woning was de kippenmarkt. Hier werden, naar gelang van de jaargetijden, kippen en konijnen aangevoerd. Ook wild en huiden werden hier verkocht.

Om de hervormde kerk was de lappenmarkt waar ook andere spulletjes verkocht werden. Aan de noordzij van het Kerkplein was de eier- botermarkt. Hier verkochten de boeren hun eieren en boter. Later nam de zuivelfabriek het boter maken over.

Veemarkt
Tussen het gemeentehuis en de daarnaast staande huizen met tegenover bakker Sonnenberg tot het postkantoor was de veemarkt, ook wel ‘Biestenmarkt’ genoemd. Hier werden wekelijks runderen aangevoerd en verkocht. Het vee stond voor de huizen langs en daartussendoor liepen de veehandelaren. Tegenover Flater tot voorbij enkele huizen verderop was de biggenmarkt. De gemeente plaatste hier elke dinsdagmorgen grote houten bakken waar de biggen dik in het stro konden liggen. Aan de westkant van het gemeentehuis werden op “Grote markten” paarden aangevoerd op de paardenmarkt. Grote markten waren: de Palmmarkt, de Paasmarkt, de Meimarkt, de Pinkstermarkt, de Bissingh, de Kermismarkt, de St. Michaelsmarkt, de Zuidlaardermarkt, de St. Maartensmarkt en de St. Nicolaasmarkt.

In het voorjaar werden onder de bomen naast de muziektent op de kalvermarkt kalveren aangevoerd. Naast en achter het Kantongerechtsgebouw was de varkensmarkt. Lopers, zouter, zeugen en beren kwamen in aparte hokken. Boeren voerden de varkens aan met paard en wagen. Om het lossen makkelijker te maken stond achter het Kantongerechtsgebouw een losplaats die 70 centimeter hoger lag dan het marktplein. De dieren die gewogen moesten worden gingen bij café Kouwen in de schuur op de waag.

Controle
Op marktdagen werden alle toegangswegen naar de veemarkt afgesloten en moesten de handelaren langs een controle voor het kopen van kaartjes die aan het verhandelen verbonden was. Door de mannen in dienst van de gemeente werd goed gekeken of ze niet meer varkens in de wagen hadden dan werd opgegeven.

Zomerfeest
Zoals gezegd, is de jaarmarkt niet meer wat het ooit is geweest. Wel wordt de Ommer Bissingh in ere gehouden met het gelijknamige zomerfeest ‘De Ommer Bissingh’. Aan de Ommer Bissingh zijn tegenwoordig een aantal feestdagen ‘gehangen’ verdeeld over meerdere woensdagen tot eind augustus. In de zeventiger jaren van de vorige eeuw ging het eerst om een feestweek. Om niet afhankelijk te zijn van het weer en ook om de vele toeristen iets te kunnen bieden zijn later de feesten verdeeld over zes of zeven woensdagen. Traditioneel als Ommen is wordt aan de vooravond van de jaarmarkt zelf, op de maandag er voor, de officiële openingshandeling gehouden met het luiden van de eeuwenoude bissinghbel.

Tekst: Harry Woertink- Foto: collectie OudOmmen.nl

Eerdere afleveringen uit de reeks: Ommen historisch belicht

Ze zijn op de vingers van één hand te tellen: oude karakteristieke panden; gebouwd voor hun eigenlijke functie die eindigde, maar waar de gebouwen er gelukkig nog steeds staan.

1881. De postkoets komt aan bij het postkantoor in de Kruisstraat. De brievenbestellers en de postkarren staan er klaar voor.

Historisch Ommen
Het gaat om twee voormalige postkantoren: aan de Kruisstraat 6 en aan de Markt 17 in Ommen. Beiden historische- en mooie panden maken nog steeds deel uit van historisch Ommen. Hoe zat het ook alweer? Met de toeneming van het brievenvervoer en de uitbreiding van de postdiensten in de regio, werd de behoefte aan een postkantoor in Ommen steeds groter. De distributie van brieven was eerder ondergebracht bij de Magistraat van Ommen met brievengaarders op provisiebasis. In de aanvraag voor een eigen postkantoor bij de Minister werd het accent gelegd op de toeneming van het verkeer en de bloei van de grote weekmarkten die op dinsdag werden gehouden en waar rundvee, paarden, schapen, varkens en landbouwproducten werden verhandeld.

Postkantoor Kruisstraat
Er kwam groen licht en de gemeenteraad adviseerde en besloot vervolgens een terrein aan de Kruisstraat van de gebroeders Kramer aan te kopen. Het door meester-timmerman K.A. Hakkert te Dedemsvaart opgemaakte plan werd aan de minister voorgelegd en die gaf zijn goedkeuring. Het pand werd voor 10.000 guldens gebouwd door J. Kleijnmeijer en Koster te Dedemsvaart. De officiële eerstesteenlegging werd gemarkeerd met een stenenplaquette en de tekst: “12 mei 1881 de eerste steen gelegd door A.C. Bouwmeester, burgemeester en J. Veldhuis Kramer en J. Kroon, wethouders”. Op 15 november 1881 werd het post- en telegraafkantoor aan de Kruisstraat officieel in gebruik genomen. De eerste postdirecteur was de heer J.A. Valentijn. De eerste brievenbestellers waren K.K. de Ruiter en E. Kamphuis.

Postkar
De post werd vervoerd met postwagens getrokken door paarden. Ook in de nachtelijke uren. Naar kleinere plaatsen, niet aan een hoofdroute liggende, geschiedde het vervoer per postkar. Een tweewielig voertuig, dat door de besteller voortgeduwd moest worden. Op deze manier gebeurde het bijvoorbeeld het vervoer van Ommen naar den Ham en terug. Omstreeks de eeuwwisseling was het besteller Lindenhovius uit den Ham die met zijn postkar ’s avonds om 6 uur in Ommen moest zijn zodat de post tijdig voor verdere verzending per diligence in gereedheid kon worden gebracht. ’s Nachts om 3 uur kwam de post uit Zwolle in Ommen aan. Er werd verwisseld van paarden en dan ging de reis verder naar Coevorden. Met een zwaarbeladen postkar was het over de toen slecht begaanbare wegen, vaak moeilijk om tijdig de plaats van bestemming te bereiken.

Trein
Toen in 1903 Ommen werd aangesloten op het spoornet kwam de post ’s morgensvroeg aan met de trein. De avond er voor was die al onderweg en in de trein gesorteerd. Elke morgen om kwart over vijf stond er een postbode klaar op het NS-station in Ommen om de postzakken in ontvangst te nemen om vervolgens op een bakfiets de postzakken naar het postkantoor aan de Markt te brengen. De postbode die in de wintermaanden dienst had meldde zich al tussen vier en vijf uur ’s morgens om de kachels in de verschillende vertrekken op te stoken.

Postkantoor Markt
Het postkantoor voldeed langzamerhand niet meer aan de eisen. Van rijkswege werd naar een geschikt terrein uitgekeken voor de bouw van een ander gebouw. De toenmalige directeur, de heer S. Hoven, slaagde er in een goede plek te vinden aan de Markt. Het betrof een tweetal perceeltjes grond eigendom van de heren D, van Essen en J.H. Steen. Na herhaalde wijzigingen van de bouwplannen en nadat de hoofdinspecteur van de posterijen en telefonie zich persoonlijk van de situatie op de hoogte had gesteld, hechtte de minister op 9 juni 1906 zijn goedkeuring aan de bouw. De aanbesteding was op 18 juli 1906 en werd voor 24.790 guldens gegund aan de fa. Groenenberg, Kruithof en Sloet te Zwolle. Het nieuwe gebouw aan de Markt werd op 6 november 1907 in gebruik genomen.

Wandelende postkantoren
Alle correspondenties verliepen vroeger per post. Telefoons waren sporadisch. Telefoongesprekken liepen via de telefooncentrale op het postkantoor, waar de dames op de centrale voor de nodige doorschakeling zorgden. Postbodes waren vroeger wandelende postkantoren. Ze hadden vaak veel geld bij zich om de 65-plussers zonder bankrekening hun AOW contant uit te betalen. Ook andersom gebeurde het dat via postwissels de postbode geld meekreeg om het vervolgens mee te nemen naar het postkantoor. Bij de postbode kon je ook postzegels kopen of de post aan hem meegeven. Vaak waren dat voor de bestellers de koffieadresjes. Een postbesteller mocht niet uit de school klappen van wat hij mogelijk las op briefkaarten of anders te weten kwam. Hiervoor moest aan het begin van de dienstbetrekking zelfs een eed worden afgelegd.

Strenge winters
In de sorteerzaal van het postkantoor werd de post verder gesorteerd op de wijken en buurtschappen. Om acht uur ’ s morgens stapte de postbode op de fiets om met volle tassen aan de wijkbestelling te beginnen. Bromfietsen – of zoals dat later het geval was, auto’s – om de post te bezorgen waren er niet. Koud of warm, storm of regen, het deerde de postbode niet. Ook niet als er tijdens strenge winters hoge sneeuwduinen lagen. De post moest en zou bezorgd worden. Het plichtsgevoel was groot!

Einde PTT
De post werd zes dagen in de week bezorgd. Zolang ook was de werkweek van een PTT-besteller. In de kom van Ommen werd tot begin van de zeventiger jaren ook ’s middags nog als een tweede bestelling post bezorgd van stukken die in de loop van de dag op het postkantoor waren gearriveerd. Tot 2002 was nog sprake van geüniformeerde postbestellers. De PTT bestaat niet meer. Het postkantoor in Ommen is gesloten en de bestellers van nu zijn elders ondergebracht. Op meerdere locaties wordt tegenwoordig gewerkt met balies zoals in boekwinkels om postzaken onder de naam Post NL te kunnen afhandelen.
Het pand Markt 17 is tegenwoordig Brasserie Tante Pos en het pand Kruisstraat 6 heeft boven woonappartementen en beneden een winkel/koorbestemming met een uiteenlopende lijst van gewezen huurders.

1907. Postkantoor aan de Markt.

Tekst/foto’s: Harry Woertink

Elk zich zelf respecterende stad of dorp heeft haar eigen specialiteit. Zo zijn er Bosschebollen, Dalfser moppen of Zwolse balletjes. En Ommen heeft al meer dan 150 jaar Zuute Plassies.

Stroop en anijs

Een zuute plassie is een typisch Ommer lekkernij. Het gaat om een klein rond broodje waar ‘zuute’ staat voor zoet en ‘plassie’ voor broodje. Als voornaamste smaakmakende bestanddeel bevat het broodje stroop en anijs. Het verhaal achter het zoete broodje.

Zuute plassies, zoete broodjes uit Ommen

De warme bakkers bakken de zuute plassies vanaf half oktober tot het einde van het jaar. Gedurende deze maanden gaan ze letterlijk en figuurlijk als zoete broodjes over de toonbank. Lees verder Ommen historisch belicht (5) Ommer zuute plassies →

Wandelen door de natuur langs een uitgestippelde route.

1963. De plechtigheid van de opening van het Voetspoor bij de Sahara.
Klik op deze link voor meer foto’s van de opening van de wandelroute Voetspoor 2

Voetspoor
Tegenwoordig de normaalste bezigheid. In de zestiger jaren een nieuw fenomeen. De krant was bij de officiële opening van de wandelroute. Vervolgens maakt de krant een wandeling en schrijft:
“Als bosbeheerder tracht Staatsbosbeheer degenen, die willen recreëren naar de zin te maken. Men ontsluit bossen door autowegen aan te leggen. Natuurlijk krijgt men wel protesten te horen, maar een van de aantrekkelijkste voorbeelden is nog altijd de panoramaweg langs de Belgische grens door de Vijlense bossen in Zuid-Limburg. Men zorgt ook voor picknicktafels en men stippelt wandelingen uit. Met dit laatste is men een paar jaar geleden op de Veluwe al begonnen – men pakt het nu systematisch aan voor een groot aantal boswachterijen. Compleet met, zoals wij dezer dagen al hebben bericht, kaart en bijbehorende tekst. Als eerste verscheen het „Voetspoor” voor het Mastbos Breda.

Wegwijs worden gemaakt in de provincie. In dit reisboek wordt Ommen 75 jaar terug omschreven als volgt:

Hotel De Zon aan de Voorbrug, met verderop (rechtsachter) de Vechtbrug en naar links de Zwolseweg. Links fotohandel Terra en groenteboer Ophof. Zichtbaar achter is het Kantongerecht aan de Markt.

V.V.V. INLICHTINGEN-ADRES: D. Oppedijk, Vrijthof 9, tel. 44. Inlichtingen-bureau: Voorbrug 15 Juni-15 Sept. geopend 9-12 en 2—5. Zaterdag 9-12.

LIGGING: Gemeente gelegen aan de rivier de Vecht in het Oude Salland, 25 km ten Oosten van Zwolle.