Om handelswaar in een zo’n korte mogelijke tijd te kunnen vervoeren werd vroeger gebruik gemaakt van zogeheten hessenrijders.

Als herinnering aan de Hessense kooplieden een gevelsteen ‘Hessenwaagen’, aan de muur van een voormalige Hessenherberg in de Thomas a Kempisstraat in Zwolle.

Graafschap Essen
Vol beladen wagens getrokken door paarden met als eindbestemming Zwolle of via de Achterhoek over de Veluwe naar Amersfoort, Utrecht of Amsterdam. Vanuit het Duitse Hessen voer ook een Hessenweg langs Ommen. De Hessenweg is een eeuwenoude handelsroute, die zijn naam heeft te danken aan de kooplieden uit de Duitse graafschap Hessen. Ze stonden bekend als hardwerkende betrouwbare voerlui. Zij vervoerden met enorme wagens waardevolle goederen door heel Europa. Het moeten sterke kerels zijn geweest. De Hessenmannen moesten de wagens laden en lossen, de grote krachtige paarden in het gareel houden en de wagens uit modder of rul zand kunnen duwen. Om zich te behoeden voor struikrovers werd vaak in konvooien gereden.

Ten noorden van de Vecht
Hessenwegen behoren tot de oudste wegen in Oost-Nederland en waren van groot belang. De voermannen reden in een bijna rechte lijn vanaf Duitsland langs Hardenberg, Ommen en Dalfsen naar Zwolle en verder. Alle Hessenwegen liepen op ruime afstand langs de dorpen en steden. Een belangrijke reden hiervoor was dat de Hessenwagens een veel bredere spoorbreedte hadden dan de gangbare wagens en karren in Nederland. De afwijkende wagens zouden het karrenspoor van de gewone zandwegen stuk rijden. In 1691 had Overijssel de breedte van het Hollandse wagenspoor overgenomen. De Hessenwagens mochten voortaan alleen nog over de route ten noorden van de Vecht rijden.

Hannekemaaiers
Naast handelswaar vervoerden de wagens duizenden Duitse seizoenarbeiders die in de zomer in Nederland hielpen maaien, de zogeheten hannekemaaiers. Na de vrede van Munster (1648) en het einde van de 30-jarige oorlog in Duitsland kwam het verkeer met hessenkarren en -wagens pas goed op gang. Vervoerders, niet alleen uit Hessen, brachten hiermee hun goederen (linnen, garens, aardewerk) vanuit Duitsland naar Zwolle. Van daar werd de handel verscheept naar voornamelijk Amsterdam en retourvracht (rijst, tabak, specerijen) ging vanuit de haven mee terug. De route in dit gedeelte van Nederland liep vanaf Duitsland richting Hardenberg om bij Venebrugge de grens over te gaan richting Heemse. Dan langs Ommen en Oudleusen richting Zwolle.

Herberg
Op verschillende plaatsen langs de Hessenweg vestigden zich boeren die naast hun boerenbedrijf een herberg of uitspanning begonnen. De voerlieden trokken in feite van herberg naar herberg. Op die plaatsen konden de wagens gerepareerd en de paarden verzorgd worden. Bovendien konden de voerlieden hun dorstige kelen laven en hongerige magen vullen.
De Hessenweg bij Ommen liep grotendeels over verlaten heidevelden. Vrijwel de enige bebouwing langs de weg bestond uit herbergen. Op Ommer grondgebied was De Hongerige Wolf de eerste herberg op de route. Eén van de oudste herbergen was herberg De Rooseboomshaar, die op stadsgronden in de Marke Arriën was gelegen. Pachter was in het begin Willem Hollak. Het was niet uit zorg voor de dorstige voerlui dat de Magistraat van Ommen besloot om hier in 1662 een herberg te stichten. Deze stond er voornamelijk ter versterking van de stadsfinanciën. De inkomsten van de herberg vloeiden rechtstreeks in de stedelijke schatkist. Verder kwam op het kruispunt van de Hessenweg en de weg naar de Ommerschans herberg De Bisschopshaar te staan. Eind 1800 is deze herberg afgebroken en liet Hendrik Slotman er een boerenwoning bouwen, zoals deze er nu nog staat.

Het Zwarte Paard
Richting Zwolle bevond zich in Varsen nog herberg Het Zwarte Paard. Aan de westkant van Ommen werd de weg verbonden met de Varsenerdijk. Daarna vervolgde de route ten noorden van de Wildbaan richting Dalfsen. In Oudleusen had je dan herberg De Landskroon. Op het wapen van de herberg stonden drie flessen geschilderd, gedekt met een kroon. De huidige weg “Om de Landskroon” herinnert nog aan de oude herberg. Bij Ankum lag herberg Het Roode Hert. In de 19de eeuw begon men met het verharden van zandwegen, zodat speciale Hessenwegen overbodig raakten. De doorgaande route bij Ommen kwam omstreeks 1810 langs de Vecht te liggen. Bovendien kreeg het vrachtvervoer geduchte concurrentie door de aanleg van kanalen en spoorwegen. De Hessenwagens verdwenen uit het landschap en de wegen werden aan de natuur terug gegeven. Alleen de loop en benaming van de Hessenweg herinnert nog aan deze internationale verkeersweg en sinds 2014 ook een kunstproject.

Kunstproject
De Hessenweg Oost, tussen de Haarsweg en de Driehoeksweg, in Ommen is in 2014 gemarkeerd met ‘kunst’wielen. Met dit kunstproject is deze zandweg zichtbaar gemaakt. De cultuur-historische verbinding met de Hessenweg en het kunstproject zijn zes ijzeren gietstukken die verwijzen naar onderdelen van de historische Hessenwagen, zoals wielen en as. De maker Guido Geelen over zijn werk: “De ijzeren gietstukken van wiel, as of achterkant liggen op betonnen platen, links en rechts in de berm van de ooit drukke internationale verkeersader als archeologische restanten zoals we nu het rubber van een vrachtwagenband of plastic autowieldop in de berm langs de snelweg aantreffen”.

2014. Een ‘kunstwiel’ markeert de plek waar herberg De Rooseboomshaar was gelegen.

De Hessenweg bij Ommen liep grotendeels over verlaten heidevelden.

Tekst/foto’s: Harry Woertink

Een bus vol met belangstellenden maakte vrijdag een rondritje door de Ommer buurtschap Stegeren.

De bus geparkeerd op het erf van de familie Spoelman.

Wolfshof
Op het erf van de boerderij van de Maatschap Spoelman werd een stop gemaakt en was er gelegenheid onder het genot van koffie en koek de boerderij te bezichtigen. Dit in het kader van de jaarlijkse Vechtdaldag georganiseerd door ‘Ruimte voor de Vecht’.
In de veestal vertelde de 20-jarige boer in opleiding Gerjan Spoelman over het melkveebedrijf van zijn ouders. De boerderij met de naam “Wolfshof” aan de Coevorderweg is ontstaan in 1950 en in de loop van de jaren uitgebreid naar een boerderij met 125 melkkoeien en 72 stuks jongvee. In 2011 werd de stal uitgebreid en ook een melkrobot aangeschaft.

Ten zuiden van de stad Ommen behoort Nieuwebrug tot een van de vijf Ommer buurtschappen die gelegen zijn aan de rivier de Regge.

1906. De ophaalbrug over de Regge.

Ophaalbrug
Voor de buurtschap Nieuwebrug gaat het om enkele huizen, een school, een herberg en een brug. Bij de ophaalbrug was de herberg Nieuwebrug gelegen. De oude ophaalbrug is zonder twijfel talloze keren geopend om de Reggeschippers in hun zompen doorgang te verlenen. Sinds 1387 ligt hier een brug over de Regge. Deze wordt dan al ‘Nye Brugghe’ genoemd. Eerder zijn tussen Eerde en Archem – een eindje stroomopwaarts van de huidige brug – de zware houten funderingen gevonden van een brug, die daar al vóór 1387 heeft gelegen. Bij de bevrijding van Ommen in 1945 is de brug gebombardeerd. Toen ook werd de aan de noordkant van de brug gelegen boerderij getroffen. De ophaalbrug werd vervangen door een betonnen vaste oeververbinding.

De oud burgemeesterswoning van Nering Bögel aan de Stationsweg 14 in Ommen verdient de status van monument.

2022. De achterzijde van de oude burgemeesterswoning.
Klik op deze link voor meer foto’s van het pand Stationsweg 14:

Houtvesterswoning
De uit de begin van de vorige eeuw daterende villa met achterliggende bostuin heeft alle elementen van het bewaren en doorgeven aan de volgende generatie. Eventuele sloop zou desastreus zijn.
De plek is bijzonder met mooi uitzicht op Huize Het Laar. De betimmering van het interieur is eveneens bijzonder waaronder de schouw. De woning werd in 2020 door een particulier gekocht met de bedoeling restauratie. Zover is het helaas niet gekomen en wacht dus nu op een nieuwe bewoner die de witte villa zoveel mogelijk intact wil houden.
Dit woonhuis is in 1910/1911 gebouwd als houtvesterswoning in opdracht van ‘Land -en Bosbouwmaatschappij Het Laar’ van de bekende Hengelose fabrikantenfamilie Stork. Dit met de bedoeling de houtvester van Landgoed Het Laar te huisvesten.

Gaat het nieuwe Vechtdal belevingscentrum voor de Vechtzomp “Hanzestad Ommen” er komen?

Wanneer kan de Ommer Vechtzomp de nieuwe winterstalling invaren?

Actie
Als het aan het bestuur van de Stichting Vechtzomp Ommen ligt wel. Aan de hand van een videopresentatie op de Facebookpagina van de Vechtzomp is te zien hoe het er allemaal uit moet komen te zien; tegelijk is daar een financiële actie aangekoppeld.

Twee gebouwen
Het gaat om twee gebouwen tegenover de zaagmolen “Makkinga’s mölle”, aan de Coevorderweg 2d, met in het ene een (zomer)boothuis voor de Vechtzomp “Hanzestad Ommen”, gecombineerd met een droogplaats voor door het tegenovergelegen molen gezaagd hout en een balkengat, en in een apart gebouw een belevingscentrum. In het tweede gebouw is ook de winterstalling voor de drie jaar geleden te water gelaten Vechtzomp bedacht.

Tekst: Harry Woertink – Bron videostill: Vechtzomp Ommen

VARSEN – “Met de doortrekking van het bestaande fietspad over de Larinkmars, de komst van een Koesafari en een nieuwe brink met vleermuizenhotel is Varsen de parel van Ommen en een grote trekker voor dagjesmensen.”

15 juni 2019. De officiële openingshandeling van de Varsenerbrink.
Zie voor meer foto’s de albums “Plaatselijk Belang Varsen 40 jaar” en “Cultuurhistorisch monument Varsen”

Varsenerbrink
Bovenstaande verwachting sprak de Ommer wethouder Leo Bongers zaterdagmiddag uit tijdens de officiële ingebruikname van de Varsenerbrink aan de Varsenerweg in de buurtschap Varsen. Met het zichtbaar maken van een naamplaat op het logement voor vleermuizen met de tekst: “Varsenerbrink, gerealiseerd tijden de reconstructie van Varsen” door wethouder Bongers en Plaatselijk Belang Varsen penningmeester Wim Welleweerd was de officiële opening van de Varsenerbrink een feit.

Dit artikel verscheen hier eerder op 15 juni 2019 naar aanleiding van de viering van 40 jaar PB Varsen en de officieel opening van het vleermuizenhotel op de vernieuwde brink in Varsen. Na zes jaar kan geconstateerd worden dat Varsen inderdaad toeristische trekkers rijker is. De tekst van toen vervolgt:

In het Vechtdal genieten inwoners en toeristen van de mooie omgeving dat hij zelf geschapen heeft dankzij de Vecht.

Bij Oberdarfeld op het erf van boer Bertmaring zorgt een bronnetje voor het eerste water van de Vecht.

Bronnen
De rivier de Vecht (in Duitsland Vechte genoemd) ontspringt in het golvende landschap van de Baumberge in het Duitse Münsterland. Kwelzones vormen hier de bronnen voor riviertjes die in alle windrichtingen afstromen. Het laaggebergte van kalkgesteente met veel ondergrondse spleten en gangen zorgt er voor dat regenwater makkelijk diep weg zakt in de onderliggende kalkgesteenten. Het water komt weer tevoorschijn in bronnen die uiteindelijk de Vecht voeden. Deze bronnen zijn te vinden bij kasteel Darfeld en iets zuidelijker van Darfeld bij Oberdarfeld op het erf van boer Bertmaring. ‘Der Heimatverein Darfeld’ heeft in mei 1994 hier een grote kei geplaatst met daarop de tekst dat de naam Vecht terugvoert naar een Saksische prins Vechtan, die begin jaren 400 leefde en verdronk in dit water. Als deze legende waar is, moet de prins wel een bijzonder slechte zwemmer geweest zijn, want de Vecht is hier hooguit enkele meters breed.