Vesting Ommen een plan uit 1819 met wallen en bastions dat niet tot uitvoer kwam

Na de Franse Tijd (1795-1813) waren er plannen om Ommen tot vestingstad om te vormen.

 Het “Vestingplan Ommen 1819” geprojecteerd over de huidige kaart.
Afb.: OudOmmen
Zie ook het album “Vestingplan Ommen 1819”

Om de oostgrenzen van het jonge Koninkrijk der Nederlanden te beschermen, zou Ommen worden omgebouwd tot een stervormige vestingstad met grachten, wallen, een groot exercitieterrein en onderkomen voor 3.000 soldaten. Dit alles met als doel het land te verdedigen tegen invallen. De vesting zou aan beide kanten van de Vecht komen te liggen, zodat de rivier er dwars doorheen stroomde. Andere steden, zoals bijvoorbeeld Zwolle en Coevorden waren hierin al voorgegaan. Zover kwam het in Ommen niet. Door militaire ontwikkelingen werd het nut van een vesting als verdedigingswerk niet meer ingezien. Kleinere vestingen werden formeel opgeheven. Tegen het einde van de 19e eeuw beginnen ook veel voormalige vestingsteden met de ontmanteling van de verdedigingswerken. Ze worden aangewend voor uitbreiding van de stad, de aanleg van parken en worden de singels (al dan niet gedeeltelijk) omgebouwd tot havens.

Ommen zou een heel ander aanzien krijgen
Onder de titel “Vestingplan Ommen 1819” stelde Inspecteur-Generaal der Fortificatiën vesting- en waterbouwkundige baron C.R.T. Krayenhoff, een ontwerp-vestingplan op. Hiervoor diende een situatiekaart van Ommen, in 1817 en 1818 opgemeten door landmeter Johan Caspers Hogel, als basis. Ommen zou na uitvoering van die plannen zijn veranderd in een heuse vestingstad. Met wallen, bastions, kazernes, paardenstallen en soldaten. Het zou de stad Ommen dan ook een heel ander aanzien hebben gegeven.

Op de ontwerp vestingskaart zijn de verdedigingswerken goed te zien met opgehoogde aarden wallen met bastions op de hoeken. Het exercitieterrein zou moeten komen op de hoek, ongeveer tussen de Middenstraat en de Varsenerpoort/Varsenerstraat, met rondom gebouwen voor huisvesting van de kommandant en de officiers. Hier was ook een ingang tot de vesting met de hoofwacht gepland. Lees verder Vesting Ommen een plan uit 1819 met wallen en bastions dat niet tot uitvoer kwam →

Panorama op Ommen

Een foto eind zestig met de Vecht en gezicht op Ommen.

1965. De Vecht met gezicht op Ommen.

Zwemmen in de Vecht
Bootjes in de Vecht. De molen aan Den Oordt en in het midden is de kerk zichtbaar. Niet te zien is de in 1952 aangelegde autoweg Ommen-Arriën (Coevorderweg). Een huisje, bomen en tuin op de oever van de Vecht blokkeren het zicht.
Het grasland aan de noordkant van de Vecht was vroeger bleekveldje voor de was van de Ommer huisvrouwen. Voordat Ommen in 1938 een officieel zwembad in gebruik kon nemen werd hier ook in de Vecht gezwommen door de Ommer jeugd. In de volksmond ging het om: “Lemmers zien höffien en bliekien”.
Als eigenaar bouwde halverwege de achttiende eeuw Jan Friesendorp hier een zomerhuisje. In 1824 werd op het noordelijk gedeelte Makkinga’s mölle gebouwd. Het zuidelijk deel tot aan de Vecht kwam in 1901 in handen van bakker Hendrik Jan Lemmers.

Protest
Door de aanleg van dit deel van de Coevorderweg hoefde het autoverkeer niet meer via de Julianastraat en Hardenbergerweg richting Hardenberg, maar kon over de nieuwe Coevorderweg. Overigens was destijds niet iedereen blij met de nieuw aan te leggen weg. De krant meldde op 6 december 1951 het volgende:
“OMMEN – Sinds enkele dagen zijn ambtenaren van de Rijkswaterstaat bezig de nieuwe rijksweg van de Vechtbrug tot Arriën uit te zetten. Tenminste dat is de bedoeling, maar onbekenden werken deze plannen tegen. Elke morgen, wanneer de ambtenaren terugkeren om hun werk voort te zetten, blijkt, dat de in de grond geslagen piketpaaltjes verdwenen zijn, zodat men weer van voren af aan kan beginnen. Aanvankelijk dacht men dat kwajongens ’n grap hadden uitgehaald, maar toen deze historie zich bleef herhalen, oordeelde men het verstandiger de politie er in te kennen. Deze stelt thans een uitgebreid onderzoek in. Het vermoeden is, dat tegenstanders van de nieuwe weg op deze wijze de aanleg willen saboteren.”

Tekst/foto: Harry Woertink

Canadese 1e Bataljon Black Watch bezoekt Ommen

Het was nog even de vraag of in 2028 een bataljon van de Black Watch naar Ommen komt, maar het antwoord is bevestigend vanuit Canada.

1945/2026. Op de zwart/wit foto soldaten van de Black Watch bij de bevrijding bij de woning aan Bergweg/De Kamp. De kleurenfoto is de situatie van nu.

Ommen, Lemele, Nieuwebrug
De Canadezen komen in 2028 naar Nederland voor een tournee waar doedelzakmuziek van het 1e Bataljon Black Watch (RHR) van Canada (1 RHC 1939-1946) nagespeeld wordt. De muzikanten dragen uniformen uit die tijd en spelen muziek uit die periode op instrumenten uit die tijd. Ook officiële vertegenwoordigers van het huidige Black Watch (Royal Highland Regiment) van Canada vergezellen het bataljon.
“De bedoeling is dat op 11 mei 2028 Ommen, Lemele en Nieuwebrug bezocht worden”, laat Eric Booth, vertegenwoordiger van het bataljon vanuit Canada aan OudOmmen.nl weten. “Ik moet nog wel de details met de gemeente regelen.”

Lees verder Canadese 1e Bataljon Black Watch bezoekt Ommen →

Geluid van de midwinterhoorns weer te horen

OMMEN – De leden van de “Ommer Midwinterhoornbloazers” zijn weer actief.

De Ommer Midwinterhoornbloazers zijn er klaar voor.

Anbloazen
De eerste roep (“Oale roop” of zoals de blazers zelf zeggen het “Anbloazen”) van de midwinterhoorns is te horen op zondag 29 november van 16.30 tot 17.00 uur op het Vechtpodium in Ommen. Het blazen op demidwinterhoorns begint vanaf de eerste zondag van Advent geblazen om de komst van het kerstkind aan te kondigen. Met Driekoningen, op 6 januari, wordt er afgeblazen en worden de hoorns weer opgeborgen.

Lees verder Geluid van de midwinterhoorns weer te horen →

Lezing over Kamp Erika

Op de najaarsvergadering, donderdag 19 november van het Cultuurhistorisch Centrum Ommen (CCO) houdt Jan Scholten uit Ommen een lezing over het gevangenkamp Erika.

1943. Gevangenen van kamp Erika werden veelal tewerkgesteld bij boeren. Een groep op terugweg naar het kamp marcheert hier door de Bouwstraat (links is een deel van de Gereformeerde kerk zichtbaar)

Besthmenerberg
De CCO-bijeenkomst wordt gehouden in De Kern aan de Bouwstraat en begint om 20.00 uur waar eerst enkele bestuurlijke zaken van de vereniging aan de orde komen.
Kamp Erika op de Besthmenerberg was tijdens de Tweede Wereldoorlog (1940-1945) in handen van de Duitse bezetter. Tussen 1942 en 1945 zijn er talloze Nederlanders vernederd, gemarteld en vermoord.

Lees verder Lezing over Kamp Erika →

De Slag bij Ane: 800 jaar geschiedenis tot leven gebracht

Op 28 juli 1227 versloeg een boerenleger onder leiding van Rudolf van Coevorden het ridderleger van bisschop Otto II van Utrecht.

Een diorama van de ‘Slag bij Ane, 28 juli 1227’, aanwezig in het Nationaal Tinnenfigurenmuseum in Ommen.

Theaterlocatie De Groote Scheere
Deze bijna acht eeuwen geleden Slag bij Ane veranderde de toekomst van Noordoost-Nederland. Dat verhaal brengen de gemeenten Coevorden en Hardenberg in 2027 tot leven met een programma dat verleden, heden en toekomst verbindt. Van locatie-theater en tentoonstellingen tot routes door het landschap waar het gebeurde. Plaats van handeling is landgoed “De Groote Scheere” met landhuis Ter Scheer, gelegen dichtbij Ane.

Lees verder De Slag bij Ane: 800 jaar geschiedenis tot leven gebracht →

Familie Mulder eeuw lang bewoner de Arendshorst in Varsen

De ooit bekende havezate de Arendshorst is niet meer. Op de plek van de in 1836 afgebroken havezate in Varsen kwam een nieuwe boerderij met de naam Boschkamp, eigendom van de heer van Vilsteren, Petrus Franciscus Helmich. Die zag zijn eigendommen in Vilsteren en Varsen gescheiden door de rivier de Vecht.

Schaatsen op de binnengracht van havezate Arendshorst in 1978 met op de achtergrond de oude boerderij.
Foto: Wim Mulder
Zie ook het album “Arendhorsterweg 2 (Havezate Arendshorst)”.

Mulder
De boerderij Boschkamp is ongeveer een eeuw lang bewoond geweest door de familie Mulder. Deze familie kwam uit Wijthmen, onder de rook van Zwolle en bewoonden in Varsen eerst de boerderij de Hogenkamp. Jans Mulder kocht de Hogenkamp van de weduwe Mollink. Jans Mulder was weduwnaar van Willemina Zwaaftink. Uit dat huwelijk is Willem Mulder geboren. Jans Mulder is weer hertrouwd met Johanna Maria Tielbeke, weduwe van Hermanus Mollink. Jans Mulder is er dus bij in getrouwd op de Hogenkamp. Uit dat huwelijk zijn weer 6 kinderen geboren, waarvan 3 levenloos. Na het overlijden van Jans werd de boerderij overgenomen door de dochter Berendina (Diene) Mulder, die trouwde met Mans Kodden. Nog steeds is de Hogenkamp eigendom van de familie Kodden. Nadat Willem Mulder zijn jonge jaren gewoond heeft op de Hogenkamp samen met zijn zussen Johanna (Anna), Maria (Marie) en Diene, maakte Willem in 1916 de overstap naar de Boschkamp. Willem trouwde op 3 november 1916 met Maria Theodora Meulman en kon de boerderij Boschkamp met de bijbehorende gronden pachten van de heer van Vilsteren. Willem Mulder was in de buurt beter bekend met de bijnaam “Hogenkamps-Willem”.

De naam Boschkamp in relatie met de naam Arendshorst
Zowel in de aankondiging van de openbare verkoop in 1857 en 1878 is er sprake van erve Boschkamp, voormalige havezate Arendshorst. Dat had te maken dat ten tijde van de volkstelling de familie Boschkamp er woonde. Nadien kom je deze naam niet meer tegen. Ook op de kaarten en de topografische kaarten is de naam Arendshorst zo gebleven, echter tot 1980. Nadien is de naam op de topografische kaarten verplaatst naar de kampeerboerderij en de camping. Mulders zijn in de volksmond dan ook geboren op de havezate Arendshorst (compleet met een binnen gracht en een buiten gracht). Na de oorlog is het gebruik van “De Belten” gewijzigd in camping Arendshorst en werd de boerderij Hogenkamp, kampeerboerderij Arendshorst. Lees verder Familie Mulder eeuw lang bewoner de Arendshorst in Varsen →

De Arendshorst een verdwenen historische havezate onder Ommen

In de Ommer buurtschap Varsen stond vroeger de havezate de Arendshorst. De havezate is in 1836 afgebroken. Op de plek van de vroegere havezate staat nu een nieuwgebouwde schuurwoning, bekend als Arendhorsterweg 2.

Overblijfsel van Arendshorst ca. 1735 op basis van gewassen pentekening van Cornelis Pronk.
Afb.: OudOmmen
Zie ook de albums “Arendhorsterweg 1 (Erve Hogenkamp)”, “Arendhorsterweg 2 (Havezate Arendshorst)” en “Varsenerdijk 12 (Erve Dortmansvoorde)”.

Oude Hessenweg
Alleen een kampeerboerderij en een vakantieresort herinneren nog aan de naam van het historische landgoed. De gracht die rondom de vroegere havezate heeft gelopen is nog wel zichtbaar in het landschap. De oude binnengracht is verdwenen. Twee tot het landgoed behorende boerderijen staan er nog. Dat zijn “erve Hogenkamp”, nu kampeerboerderij de Arendshorst aan de Arendhorsterweg 1 en “erve Dortmansvoorde”, het latere “Het Zwarte Paard”, nu Varsenerdijk 12, eerder ook bekend als herberg “Het Zwarte Paard, gelegen aan de oude Hessenweg.

Ridderschap en Steden
Havezate de Arendshorst, gelegen aan de vroegere herenbaan tussen Zwolle en Hardenberg, werd voor het eerst genoemd in 1408. Het betrof een leen van de Deventerse proosdij van St. Lebuïnus. De eigenaars van de havezate de Arendshorst waren verschreven in het Ridderschap en Steden van Overijssel. Ten tijde van het bestaan van de Marke Varsen was de bezitter van havezate ook Markerichter. Hoe de havezate er heeft uitgezien is niet bekend. Wel is er een pentekening van Cornelis Pronk die op zijn tekenreis in 1735 slechts het bouwhuis op tekening kreeg, nadat eerder de havezate als een ruïne uit Munsterse oorlogen was gekomen.

Verschillende eigenaren
In de lange historie telde de havezate maar liefst 35 eigenaren, zowel door vererving en verkoop. De adellijke families hebben er niet altijd zelf gewoond. Eind 16e eeuw is de familie Rengers eigenaar. Deze familie was de koning van Spanje erg vijandig zo valt te lezen dat de leden van deze familie met hun bezittingen vermeld op de lijst van goederen van ’s Koning vijanden in Salland. In de 17e eeuw was de havezate eigendom van de familie Van Welvelde. Nadat Maria Judith van Welvelde in 1664 trouwde met Herman Goossen van Hambroeck kwam het landgoed in de familie Van Hambroeck. Vanaf 1690 tot 1733 was Lambert Joost van Hambroeck heer van de Arendshorst eigenaar en kwam vervolgens in het bezit van diens zoon Robert Henric van Hambroeck uit Borne.

Lees verder De Arendshorst een verdwenen historische havezate onder Ommen →

Hij komt, hij komt, die lieve goede Sint

Sinterklaas is onderweg

Sint Nicolaas intocht van 1920 en 1937.

Uit betrouwbare bron vernemen wij dat de Goedheiligman onderweg is en hij Ommen niet zal vergeten. De aankomst van de boot aan de Vechtkade zal zijn zaterdagmiddag 14 november rond 14 uur.

In 1920 werd Sinterklaas in Ommen binnengehaald op schimmel met muziek en een grote schare belangstellenden. De foto laat zien dat het gezelschap zich op de brug bevindt, komende vanaf de Voorbrug. Links een besneeuwd Hotel De Zon.

Het andere plaatje is gemaakt in 1937 eveneens op de (vernieuwde) Vechtbrug en in de sneeuw. Hier zit Sinterklaas in een arrenslee. Rechtsachter het gemeentehuis van toen.

Tekst: Harry Woertink – Foto: OudOmmen.nl

Den Hof een bisschoppelijke boerenplaats in Ommen (2)

Den Hof, een grote boerenplaats, even buiten de bebouwde kom in de nabijheid van de Vecht behoorde toe aan de Bisschop van Utrecht.

 Kadastrale kaart van Stad Ommen in 1832 met de grote boerenplaats erve “Den Hof” (rood omlijnd).
Afb.: Collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, documentnummer MIN04041B02

Het was een gebouwencomplex, bestaande uit een groot huis, een schuur en twee schaapskooien. Tijdens de eerste Munsterse oorlog in 1665 genoot Ommen de twijfelachtige eer om de bisschop van Munster van 25 september tot begin oktober 1665 onderdak te verlenen. Hij resideerde op Den Hof.

Den Hof was een van de leengoederen die waarschijnlijk in de 11de-14de eeuw door de bisschop van Utrecht uitgegeven zijn aan tot hem in een onderhorigheids- of horigheidsverhouding staande dienstmannen. Velen van deze dienstmannen hadden – evenzeer waarschijnlijk – oorspronkelijk horig goed bezeten, dat omgezet was in leengoed. De leenheer gaf de lenen uit aan de leenman. Oorspronkelijk verleende de leenman aan de leenheer bepaalde diensten, bijvoorbeeld militaire hulp. Bovendien was de belening tijdelijk. Na overlijden van de leenman verviel het leen weer aan de leenheer. Geleidelijk aan – zeker na de middeleeuwen – werden de lenen erfelijk in de familie van de leenman, die ze zelfs kon verkopen. Toch bleef er een door het leenrecht geregelde verhouding tussen leenman en leenheer. Dit leenrecht bepaalde onder andere op welke wijze lenen van de ene op de andere leenman konden worden overgedragen; hetzij door vererving hetzij door verkoop.

Mans voor vrouwen zullen het leen behouden
Bij het leenstelsel gold: ‘De oudste op straat, naasten in graat, mans voor vrouwen zullen het leen behouden’. Enige vorm van kadastrale vastlegging van ligging, omvang en aard van de leengoederen en tiendrechten bestond in het algemeen niet, wat in de praktijk goede voorwaarden inhield voor het in vergetelheid raken van de leenplicht en voor verduistering van leengoederen. Daarbij speelde onder andere de veel voorkomende verandering van naam van leengoederen of gedeelten daarvan een rol. We kunnen er dan ook op rekenen, dat langs dergelijke wegen vele leengoederen en -rechten uit het zicht zijn verdwenen. Lees verder Den Hof een bisschoppelijke boerenplaats in Ommen (2) →