In de Ommer buurtschap Varsen stond vroeger de havezate de Arendshorst. De havezate is in 1836 afgebroken. Op de plek van de vroegere havezate staat nu een nieuwgebouwde schuurwoning, bekend als Arendhorsterweg 2.

Overblijfsel van Arendshorst ca. 1735 op basis van gewassen pentekening van Cornelis Pronk.
Afb.: OudOmmen
Zie ook de albums “Arendhorsterweg 1 (Erve Hogenkamp)”, “Arendhorsterweg 2 (Havezate Arendshorst)” en “Varsenerdijk 12 (Erve Dortmansvoorde)”.

Oude Hessenweg
Alleen een kampeerboerderij en een vakantieresort herinneren nog aan de naam van het historische landgoed. De gracht die rondom de vroegere havezate heeft gelopen is nog wel zichtbaar in het landschap. De oude binnengracht is verdwenen. Twee tot het landgoed behorende boerderijen staan er nog. Dat zijn “erve Hogenkamp”, nu kampeerboerderij de Arendshorst aan de Arendhorsterweg 1 en “erve Dortmansvoorde”, het latere “Het Zwarte Paard”, nu Varsenerdijk 12, eerder ook bekend als herberg “Het Zwarte Paard, gelegen aan de oude Hessenweg.

Ridderschap en Steden
Havezate de Arendshorst, gelegen aan de vroegere herenbaan tussen Zwolle en Hardenberg, werd voor het eerst genoemd in 1408. Het betrof een leen van de Deventerse proosdij van St. Lebuïnus. De eigenaars van de havezate de Arendshorst waren verschreven in het Ridderschap en Steden van Overijssel. Ten tijde van het bestaan van de Marke Varsen was de bezitter van havezate ook Markerichter. Hoe de havezate er heeft uitgezien is niet bekend. Wel is er een pentekening van Cornelis Pronk die op zijn tekenreis in 1735 slechts het bouwhuis op tekening kreeg, nadat eerder de havezate als een ruïne uit Munsterse oorlogen was gekomen.

Verschillende eigenaren
In de lange historie telde de havezate maar liefst 35 eigenaren, zowel door vererving en verkoop. De adellijke families hebben er niet altijd zelf gewoond. Eind 16e eeuw is de familie Rengers eigenaar. Deze familie was de koning van Spanje erg vijandig zo valt te lezen dat de leden van deze familie met hun bezittingen vermeld op de lijst van goederen van ’s Koning vijanden in Salland. In de 17e eeuw was de havezate eigendom van de familie Van Welvelde. Nadat Maria Judith van Welvelde in 1664 trouwde met Herman Goossen van Hambroeck kwam het landgoed in de familie Van Hambroeck. Vanaf 1690 tot 1733 was Lambert Joost van Hambroeck heer van de Arendshorst eigenaar en kwam vervolgens in het bezit van diens zoon Robert Henric van Hambroeck uit Borne.

Lees verder De Arendshorst een verdwenen historische havezate onder Ommen →

Sinterklaas is onderweg

Sint Nicolaas intocht van 1920 en 1937.

Uit betrouwbare bron vernemen wij dat de Goedheiligman onderweg is en hij Ommen niet zal vergeten. De aankomst van de boot aan de Vechtkade zal zijn zaterdagmiddag 14 november rond 14 uur.

In 1920 werd Sinterklaas in Ommen binnengehaald op schimmel met muziek en een grote schare belangstellenden. De foto laat zien dat het gezelschap zich op de brug bevindt, komende vanaf de Voorbrug. Links een besneeuwd Hotel De Zon.

Het andere plaatje is gemaakt in 1937 eveneens op de (vernieuwde) Vechtbrug en in de sneeuw. Hier zit Sinterklaas in een arrenslee. Rechtsachter het gemeentehuis van toen.

Tekst: Harry Woertink – Foto: OudOmmen.nl

Den Hof, een grote boerenplaats, even buiten de bebouwde kom in de nabijheid van de Vecht behoorde toe aan de Bisschop van Utrecht.

Kadastrale kaart van Stad Ommen in 1832 met de grote boerenplaats erve “Den Hof” (rood omlijnd).
Afb.: Collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, documentnummer MIN04041B02

Het was een gebouwencomplex, bestaande uit een groot huis, een schuur en twee schaapskooien. Tijdens de eerste Munsterse oorlog in 1665 genoot Ommen de twijfelachtige eer om de bisschop van Munster van 25 september tot begin oktober 1665 onderdak te verlenen. Hij resideerde op Den Hof.

Den Hof was een van de leengoederen die waarschijnlijk in de 11de-14de eeuw door de bisschop van Utrecht uitgegeven zijn aan tot hem in een onderhorigheids- of horigheidsverhouding staande dienstmannen. Velen van deze dienstmannen hadden – evenzeer waarschijnlijk – oorspronkelijk horig goed bezeten, dat omgezet was in leengoed. De leenheer gaf de lenen uit aan de leenman. Oorspronkelijk verleende de leenman aan de leenheer bepaalde diensten, bijvoorbeeld militaire hulp. Bovendien was de belening tijdelijk. Na overlijden van de leenman verviel het leen weer aan de leenheer. Geleidelijk aan – zeker na de middeleeuwen – werden de lenen erfelijk in de familie van de leenman, die ze zelfs kon verkopen. Toch bleef er een door het leenrecht geregelde verhouding tussen leenman en leenheer. Dit leenrecht bepaalde onder andere op welke wijze lenen van de ene op de andere leenman konden worden overgedragen; hetzij door vererving hetzij door verkoop.

Mans voor vrouwen zullen het leen behouden
Bij het leenstelsel gold: ‘De oudste op straat, naasten in graat, mans voor vrouwen zullen het leen behouden’. Enige vorm van kadastrale vastlegging van ligging, omvang en aard van de leengoederen en tiendrechten bestond in het algemeen niet, wat in de praktijk goede voorwaarden inhield voor het in vergetelheid raken van de leenplicht en voor verduistering van leengoederen. Daarbij speelde onder andere de veel voorkomende verandering van naam van leengoederen of gedeelten daarvan een rol. We kunnen er dan ook op rekenen, dat langs dergelijke wegen vele leengoederen en -rechten uit het zicht zijn verdwenen. Lees verder Den Hof een bisschoppelijke boerenplaats in Ommen (2) →

Eerder bekend als “Huis ten Hage” en ook “Huijs den Hagen” en later als “Erve Den Hof’ bezat Ommen in vroegere eeuwen een bisschoppelijk hof.

Kadastrale kaart van Stad Ommen in 1832 met de grote boerenplaats erve “Den Hof” (rood omlijnd). Het stond ongeveer op de plek van het huidige Zorgcentrum Oldenhaghen.
Afb.: Collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, documentnummer MIN04041B02

Deze grote boerenplaats, even buiten de bebouwde kom in de nabijheid van de Vecht behoorde toe aan de Bisschop van Utrecht. Het was een gebouwencomplex, bestaande uit een groot huis, een schuur en twee schaapskooien. Verhalen uit de overlevering vertellen dat de deel van het huis zo groot was dat een met twee paarden bespannen wagen op de deel kon omkeren. In 1665 genoot Bisschop van Munster er zelfs onderdak.

Oversticht
Overijssel maakte tot 1528 deel uit van het bisdom Utrecht en het noordelijke gebied van het land genaamd Oversticht. De bisschop had zowel geestelijk als wereldlijk de macht. Na 1528 kwam de soevereiniteit over Overijssel aan de vorsten uit het Habsburgse Huis, eerst Karel V en later Philips II. Na de Opstand in de Nederlanden (1566-1576) kwam die soevereiniteit tenslotte aan de Staten van Overijssel. Toen de Marken werden ingevoerd betekende dat ook de Bisschop aandelen verkreeg in de Marken, zogeheten ‘hoven’. Bekend is dat in de Marken van Ommen, Stegeren, Arriën, Varsen, Vilsteren en Archem dergelijke hoven bestonden. De hofbewoners moesten de Bisschop bijstaan met “hof- en krijgsdiensten”. Ze moesten dan ook in het bezit zijn van paard, harnas, speer of wapen. Bij het verminderen van de macht van de Bisschop werkte de hofbewoners zich steeds meer op. Hun huizen werden later havezaten. De geschiedenis van het bisschoppelijk hof is even oud als de geschiedenis van Ommen zelf. In het Oversticht, later de provincie Overijssel, waren meerdere soortgelijke bezittingen met een eigen rechtsgebied en wijze van rechtspraak.

Burgerschap
Voor het beheer van “Den Hof” was een Hofmeijer aangesteld die er ook woonde. De Hofmeijer was een geziene persoon als het ging om bestuurszaken. Met zijn mening in kwesties werd danig rekening gehouden. De personen verbonden aan een bisschoppelijk hof waren niet vrij. In oude stadsstukken werden ze Hovelieden genoemd. Om het burgerschap (of borgerschap) van de stad te krijgen moest de stad een gunst verlenen of moest de Hofheer zich vrijkopen. Lees verder Den Hof een bisschoppelijke boerenplaats in Ommen (1) →

Ommen was vroeger voornamelijk een agrarische gemeente.

1920. Boerderijtje van boer E.J. Makkinga  op de hoek Middenstraat/Karnemelkstraat (later bakkerij nu Scapino). Alledaags tafereeltje het schrobben van de melkbussen.

Boerenbedrijfjes
In de kom van Ommen waren verschillende boerenbedrijfjes te vinden. De eigenaren hadden hun weide- en bouwgronden buiten de kom liggen (Mars, Ommeresch, Laarakkers). Het landelijk karakter van Ommen kwam hierdoor sterk naar voren, want industrie van enige omvang is hier vroeger nooit geweest. Toen er nog geen melkfabrieken waren maakten de boeren zelf boter en brachten die aan de man of vrouw op de wekelijks warenmarkt.
In latere jaren toen, door grote behoefte aan woonruimte, uitbreiding van de bebouwde kom was, werden landerijen daar rondom herschapen in woonblokken.

Brugstraat
Van de straten is de Brugstraat zeker de oudste. Deze straat ook wel Grotestraat genoemd ligt vanaf de doorwaarbare plaats in de Vecht, waar in 1492 de eerste brug werd gelegd. Langs die straat en rondom de kerk hebben zich de eerste bewoners gevestigd. Er kwamen wat neringdoenden en ook bouwden er de meer gegoeden hun huizen.
In 1807 was de Brugstraat al verhard met kleine veldkeitjes die afkomstig waren van de Lemelerberg. Kater met klinkers. Geleidelijk aan werd deze verharding ook toegepast in de andere straten. De trottoirs of stoepen langs de straat waren eigendom van de bewoners. Aan weerszijden had men vaak ijzeren paaltjes gezet, met een ketting aan de muur verbonden. Deze beletten de voorbijgangers over de stoep en voor de ramen langs te lopen. Veel verkeer was er niet. Op mooie zomeravonden zat men buiten en maakte een buurpraatje of genoot van de rust.

1906. De Brugstraat op marktdag.

Tekst: Harry Woertink – Foto’s: OudOmmen.nl

Zoals het ruim 50 jaar geleden werd gebouwd, zo ziet nog steeds de gevel van Bermerstraat 20 er uit.

Bermerstraat met links het pand met de twee nieuwe appartementen.

Historisch karakter
Na een periode van leegstand is het pand gerenoveerd tot twee stadsappartementen. Bij de renovatie is de herkenbare uitstraling aan de buitenkant vrijwel volledig intact gebleven, zodat het pand zijn vertrouwde plek in het straatbeeld heeft behouden. Daarmee blijft ook het historische karakter van de Bermerstraat zichtbaar aanwezig.

Het aangezicht van de Bermerstraat wordt vernieuwd.

Impressie van de nieuwbouw Bermerstraat 1.

Nieuwe invulling
In de straat komt een nieuw complex en twee horecapanden zijn na leegstand gerenoveerd tot stadsappartementen, waarmee de Bermerstraat weer meer allure krijgt.
Aan de Bermerstraat 1 zijn inmiddels de werkzaamheden gestart en krijgt deze vervallen plek een nieuwe invulling. Nu nog een open gat in het centrum van Ommen, maar binnenkort verrijkt met 14 nieuwe woonappartementen en een winkelruimte. Op de begane grond komt een winkelruimte, met twee appartementen aan de linkerzijde. Deze appartementen liggen iets verhoogd ten opzichte van het straatniveau, waardoor bewoners extra privacy en een prettig uitzicht ervaren.