Ommen is op zoek naar zijn vermaarde derde klok die ooit in de toren van de Hervormde kerk moet hebben gehangen.

Voorjaar 1954: de boringen naar de derde klok in volle gang.

Sage of waarheid
Plaats delict: de Burggraven, ooit de haven voor de zompen van de Ommer Vechtschippers. Maar de bodem geeft het geheim van de luidklok niet prijs. Verder onderzoek wordt gestaakt vanwege de hoge kosten. De “darde klokke” zal daarom een sage blijven, al blijft een kern van waarheid bestaan, zo weet de Ommer krant in 1954 te melden over de zoektocht naar de koperen klok.

Gemienschop van Oll Ommer
De Gemienschop van 0ll Ommer, de vereniging van Ommenaren, die zich met de geschiedenis van het Vechtstadje bezig houdt, vindt het welletjes nadat er rond driehonderd gulden voor grondboringen zijn neergeteld, boringen, die wel een vermoeden sterkten, maar verder negatief resultaat opleverde. Een stukje metaal, dat daarbij naar boven werd gebracht bleek niet van een klok afkomstig te zijn het was rood koper. En dan is er verder de zekerheid, dat er op ruim 11 meter diepte onder een aardappelveldje dicht bij de vervallen molen op den Oord een hard voorwerp zit, waar de puls niet doorheen kon komen. De wichelroedeloper Hulsegge, die de vermoedelijke plaats van Ommens derde klok heeft aangewezen, is van mening dat dit harde voorwerp inderdaad de klok is. Maar zelfs geen schilfertje brons is bovengekomen en zo ontbreekt elk overtuigend bewijs dat de derde klok daar dicht bij de Vecht nog diep onder de grond zit.

Eerst drie toen twee
Het is een hardnekkige overlevering, die van Ommens dërde klokke. Er hangen nu in het klokkenhuis van de Hervormde kerk twee klokken, maar elke rechtgeaarde Ommer kan vertellen dat er vroeger drie moeten zijn geweest. En met één van die klokken is het een vreemde geschiedenis. Er zijn zelfs verschillende lezingen van.

Aansluitend op het vorige artikel over de ‘Gasthuisstraat weer stukje mooier (1)’, wordt ook het pand Gasthuisstraat 2 flink onderhanden genomen.

1979. Gasthuisstraat 2; Ommer meubelstoffering.

Winkeltje en uitzendbureau
Als laatste was op dit adres een uitzendbureau gevestigd. Nu wordt de winkel getransformeerd naar een woning. Destijds is het oude pand gerestaureerd door Henk Noeverman, die hier een zaak gevestigd had voor meubelstoffering onder de naam ‘Ommer Meubelstoffering’.

Er gebeuren mooie dingen aan de Gasthuisstraat; de straat vernoemd naar het vroegere ‘Oude Mannen- en Vrouwenhuis’.

Nieuwe en oude situatie Gasthuisstraat 11 en 11a.

Twee nieuwe woningen
Het vervallen boerderijtje van de familie Stegeman heeft onlangs plaats gemaakt voor twee nieuwe woningen (11 en 11a). Ook iets verderop, op de hoek Middenstraat, waar eerder achtereenvolgens fietsenmaker Valk, deurwaarde Smit en poelier Schoenmaker gevestigd waren, worden binnenkort 8 nieuwe jongerenwoningen van Vechtdal Wonen opgeleverd. Zie onderstaande impressie.

Het Ommer college van B en W heeft besloten de particuliere krantencollectie van het Ommer Nieuws (1930–2025) over te brengen naar Collectie Overijssel.

Ook het Edith-Hof is gemarkeerd met een bronzenbeeld van Baron van Pallandt van Eerde.

CCO
Ook is besloten het bronzenbeeld van Van Pallandt te verhuizen van Huize Het Laar naar kasteel Eerde. De kranten en foto’s worden nu nog bewaard door het Cultuurhistorisch Centrum (CCO). Echter, het CCO kan deze collecties niet langer adequaat beheren, terwijl zij cultureel en historisch van grote waarde zijn. Ook de beeldcollectie van de gemeente Ommen wordt als gemeentelijke collectie conform de Archiefwet overgebracht naar Collectie Overijssel. De krantencollectie wordt door Collectie Overijssel verworven via een schenking van het CCO. “Hiermee is duurzaam, professioneel en blijvend toegankelijk beheer van beide collecties geborgd”, zo laat het college weten.

Collectie Overijssel
Na het verbreken van de samenwerking met de gemeente Hardenberg wordt het archief van Ommen provinciaal bewaard door Collectie Overijssel, met als gemeentearchivaris van Ommen, de directeur van Collectie Overijssel. Deze heeft via een inspectie een aantal belangrijke punten en risico’s gesignaleerd en de gemeente geadviseerd om de gemeentelijke informatiehuishouding te verbeteren. Deze verbeteringen zijn noodzakelijk; niet alleen omdat B en W de wettelijke plicht heeft zorg te dragen voor goed beheer van de gemeentelijke archiefbescheiden, maar ook omdat huidige tekortkomingen leiden, en kunnen gaan leiden, tot situaties waarin informatie niet (goed) vindbaar is, niet goed beschikbaar kan worden gesteld (aan medewerkers én burgers), en niet goed wordt bewaard of vernietigd. De Archiefwet 1995 verplicht gemeenten tot goed archief- en informatiebeheer. Horizontaal toezicht hierop is opgedragen aan de gemeentearchivaris.

Ommen stond in de twintiger en dertiger jaren van de vorige eeuw volop in de belangstelling.

In een kamp aan de voet van de Besthmenerberg werden bijeenkomsten gehouden van de Theosofische Vereniging “De Orde van de Ster in het Oosten”. Foto van de wereldleraar.

Belangwekkende geschiedenis
Die plotselinge bekendheid van toen is te danken aan het landgoed Eerde of beter gezegd aan Philip Dirk baron van Pallandt van Eerde (1889-1979), de jonge erfgenaam van dit prachtige goed die de “Orde van de ster in het Oosten” naar Ommen haalde. Een geschiedschrijver hierover in 1926: “Dit vriendelijke doch vrij onbeteekende stadje, gelegen aan den rechteroever van het riviertje de Vecht, tusschen Zwolle en onze oostelijke grens, is plotseling bij een groot aantal landgenooten in het brandpunt der belangstelling komen te staan. Het kan wonderlijk lopen. Overigens is het plaatsje niet gehéél zonder betekenis; het heeft namelijk een belangwekkende geschiedenis. Sommige schrijvers van de middeleeuwen sprekend, plaatsen het gradueel na Zwolle, Deventer en Kampen. Gesticht door de domheeren van Utrecht, welke voor legerdoeleinden een zogeheten Veerstal aan de Vecht lieten zetten, waarna niet minder dan een Bisschopshof en een kerk volgden — deze laatste in de 12e eeuw— heeft het plaatsje Ommen of Ummen, in de 13e eeuw tot stad verheven, door bisschop Otto III, eeuwen lang als het ware in de knel gezeten tusschen de voortdurend twistende partijen der Utrechtsche bisschoppen eenerzijds en anderzijds de vele oproerige vazallen van dezen streek en elders, de heeren van Eerde (van Essen) van Rechteren, Coevorden, Voorst, Gelder enz. Het werd afwisselend geplunderd, gebrandmerkt en tot 3 maal toe op de kerk na tot den grond afgebrand en moest aldus zijn stadsprivilegiën wel heel duur betalen.

Later waren het de Spanjaarden, die het de handen vol werk gaven en in 1665 was Ommen het middelpunt van de krijgsverrichtingen van den bisschop van Munster tegen de Ver. Nederlanden, terwijl het voorts nog lang daarna van de onrust in het land ruim zijn deel kreeg.” De schrijver vervolgt: “Uit dit veel bewogen verleden heeft het stadje uiterlijk althans weinig overgehouden. Uit de ligging, dicht aan het riviertje, uit de kromme straten en stegen, en de met zeer oude bomen begroeide singels of wallen, proeft men nog iets middeleeuws, iets van verdedigbaarheid. Doch behalve het raadhuis, uit de 18e eeuw daterend, de reeds genoemde kerk en „Hof”, het oude domein van den bisschop, thans een boerenerf, en de z.g. Ommerschans, is er verder niets dat uiterlijk het gewone dorpse karakter aan het plaatsje ontneemt.”

Orde van de ster in het Oosten
De aanleiding van de bekendheid voor Ommen: “Wanneer we de feiten nader bezien heeft Ommen die plotselinge bekendheid van thans eigenlijk te danken aan het landgoed Eerde, beter gezegd aan Baron van Pallandt, de jonge erfgenaam van dit prachtige goed of nóg beter gezegd aan de Orde van de ster in het Oosten, welker leden, zooals thans bekend mag worden veronderstelt, de komst verwachten van een nieuwen wereldleeraar.
Lees verder Baron van Pallandt van Eerde zette Ommen op de kaart →

In de twintiger jaren van de vorige eeuw stond Ommen volop in de belangstelling.

Kasteel Eerde.

Het kleine stadje aan de Vecht zou een geestelijk wereldstad gaan worden passend in het rijtje van Jeruzalem, Rome of Mekka met als centraal punt landgoed Eerde. Dit is deel 3.

Geschiedenis van Eerde
De geschiedenis van het landgoed Eerde vormt een aaneengeschakeld geheel waarvan het begin dagtekent uit de tijd der vroegste vestiging onzer voorvaderen in dit gewest. Laat ik van het belangrijkste zeer in ’t kort hier iets mogen vermelden. De vroegste historische bronnen welke ons van het landgoed Eerde of Irthe verhalen, zijn die uit de 13e eeuw. Er wordt daarin gesproken van een vrije “heilige hoeve” van de abdij van Essen. Zulk een vrije hoeve, ook wel opperhof of stamhof genaamd, was een zelfstandig en onafhankelijk landgoed, dat bij de oorspronkelijke vestiging der Saksers in dit gewest opkwam en zijn ontstaan dankte aan een der edelen uit dien volksstam. De opperhof werd omringd door de hoeven, welker bewoners hofhorig waren aan de hofheer.

In de twintiger jaren van de vorige eeuw stond Ommen volop in de belangstelling.

Gillwell
Het kleine stadje aan de Vecht zou een geestelijk wereldstad gaan worden passend in het rijtje van Jeruzalem, Rome of Mekka. Dit is deel 2 van een verhaal uit 1926 over landgoed Eerde en baron van Pallandt centraal.
Nadat hij aan de padvindersbeweging alle mogelijke gastvrijheid had bewezen, vestigde de heer van Pallandt een Hollands “Gillwell Park” op zijn eigendom. Spoedig hierna boden zich andere gelegenheden aan en zo kreeg ook de beweging, onder de Nederlandsche jongeren bekend als de Practische Idealisten Associatie de uitnodiging haar jaarlijkse kampen op Eerde op te slaan. Daarna was het de Theosofische Vereeniging waarbij Baron van Pallandt zich inmiddels had aangesloten, die in de jongen idealist een hechte steun vond voornamelijk met betrekking tot haar werk voor opvoeding, en zo kon ook de organisatie gewijd aan de nieuwe opvoedkundige idealen, de Pythagoras-school, op het landgoed onderdak vinden.

Europees Hoofdkwartier
Doch de meeste inspiratie vond de heer van Pallandt in de Wereld Orde en aan haar of liever aan de verwachte Wereldleraar heeft hij thans het gebruik van het landgoed en het kasteel opgedragen. Hier zal, zoals reeds gezegd, het Europese Hoofdkwartier dier Orde komen en het Hoofd der Orde zal er voortaan een deel van het jaar verblijf houden voor de algemene leiding. En het zal hier alleen zeker niet bij blijven. Zij die het weten kunnen althans, sprekende van de naaste toekomst, menen dat er weldra op Eerde gesticht zal worden een internationaal geestelijk centrum, een middelpunt van beschaving. “Community of the New Age” waartoe al plannen voor scholen, ziekenhuis etc. ontworpen werden.

In de twintiger jaren van de vorige eeuw stond Ommen volop in de belangstelling.

Gezicht op Ommen vanuit het torentje op het stadhuis.

Belangwekkende geschiedenis
Het kleine stadje aan de Vecht zou een geestelijk wereldstad gaan worden passend in het rijtje van Jeruzalem, Rome of Mekka. Hoe kan dat en werd het bewaarheid? Lees het in een serie van 3 verhalen over Ommen, Landgoed Eerde en de Orde van de Ster in het Oosten, opgetekend in 1926. Dit is deel 1.
Er is wellicht geen plaats in ons land, die gedurende deze zomer (1926) zo dikwijls en misschien mag ik zeggen, met zoveel geïntrigeerde belangstelling over Nederlandsche lippen is gekomen, als Ommen. Dit vriendelijke doch vrij onbetekenende stadje, gelegen aan de rechteroever van het riviertje de Vecht, tussen Zwolle en onze oostelijke grens, is plotseling bij een groot aantal landgenoten in het brandpunt der belangstelling komen te staan. Het kan wonderlijk lopen. Overigens is het plaatsje niet gehéél zonder betekenis; het heeft namelijk een belangwekkende geschiedenis. Sommige schrijvers van de middeleeuwen sprekend, plaatsen het gradueel na Zwolle, Deventer en Kampen. Gesticht door de domheren van Utrecht, welke voor legerdoeleinden een zo geheten veerstal aan de Vecht lieten zetten, waarna niet minder dan een Bisschopshof en een kerk volgden — deze laatste in de 12e eeuw— heeft het plaatsje Ommen of Ummen, in de 13e eeuw tot stad verheven, door bisschop Otto III, eeuwen lang als het ware in de knel gezeten tussen de voortdurend twistende partijen der Utrechtse bisschoppen enerzijds en anderzijds de vele oproerige vazallen van dezen streek en elders, de heren van Eerde (van Essen) van Rechteren, Coevorden, Voorst, Gelder enzovoorts.

Volgend jaar is het 800 jaar geleden dat de Slag bij Ane plaatsvond.

Een diorama van de ‘Slag bij Ane, 28 juli 1227’, aanwezig in het Nationaal Tinnenfigurenmuseum in Ommen.

Jubeljaar
Op 28 juli 1227 versloegen de Drenten (onder leider Rudolf II van Coevorden) het leger van bisschop Otto II van Utrecht. De herdenking en viering van de Slag bij Ane – op de grens van Overijssel en Drenthe – zal in 2027 zal niet ongemerkt voorbijgaan. De gemeenten Coevorden en Hardenberg werken samen met de Overijsselacademie, inwoners, culturele instellingen, musea, ondernemers en het onderwijs. In het jubeljaar worden verschillende activiteiten georganiseerd, zoals theater op locatie, wandel- en fietsroutes, en lesprogramma’s.

Den Hof, een grote boerenplaats, even buiten de bebouwde kom in de nabijheid van de Vecht behoorde toe aan de Bisschop van Utrecht.

Kadastrale kaart van Stad Ommen in 1832 met de grote boerenplaats erve “Den Hof” (rood omlijnd).
Afb.: Collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, documentnummer MIN04041B02

Het was een gebouwencomplex, bestaande uit een groot huis, een schuur en twee schaapskooien. Tijdens de eerste Munsterse oorlog in 1665 genoot Ommen de twijfelachtige eer om de bisschop van Munster van 25 september tot begin oktober 1665 onderdak te verlenen. Hij resideerde op Den Hof.

Den Hof was een van de leengoederen die waarschijnlijk in de 11de-14de eeuw door de bisschop van Utrecht uitgegeven zijn aan tot hem in een onderhorigheids- of horigheidsverhouding staande dienstmannen. Velen van deze dienstmannen hadden – evenzeer waarschijnlijk – oorspronkelijk horig goed bezeten, dat omgezet was in leengoed. De leenheer gaf de lenen uit aan de leenman. Oorspronkelijk verleende de leenman aan de leenheer bepaalde diensten, bijvoorbeeld militaire hulp. Bovendien was de belening tijdelijk. Na overlijden van de leenman verviel het leen weer aan de leenheer. Geleidelijk aan – zeker na de middeleeuwen – werden de lenen erfelijk in de familie van de leenman, die ze zelfs kon verkopen. Toch bleef er een door het leenrecht geregelde verhouding tussen leenman en leenheer. Dit leenrecht bepaalde onder andere op welke wijze lenen van de ene op de andere leenman konden worden overgedragen; hetzij door vererving hetzij door verkoop.

Mans voor vrouwen zullen het leen behouden
Bij het leenstelsel gold: ‘De oudste op straat, naasten in graat, mans voor vrouwen zullen het leen behouden’. Enige vorm van kadastrale vastlegging van ligging, omvang en aard van de leengoederen en tiendrechten bestond in het algemeen niet, wat in de praktijk goede voorwaarden inhield voor het in vergetelheid raken van de leenplicht en voor verduistering van leengoederen. Daarbij speelde onder andere de veel voorkomende verandering van naam van leengoederen of gedeelten daarvan een rol. We kunnen er dan ook op rekenen, dat langs dergelijke wegen vele leengoederen en -rechten uit het zicht zijn verdwenen. Lees verder Den Hof een bisschoppelijke boerenplaats in Ommen (2) →