De leegstaande boerderij Beerzerweg 26 in Beerze krijgt een dubbele woonfunctie.

De boerderij Beerzerweg 26 met de van de weg afstaande voorgevel

De boerderij zelf wordt zoveel mogelijk gerestaureerd inclusief de aan de weg staande schuur. Aan de westkant van de boerderij komt een nieuwe woning. De boerderij wordt niet meer agrarisch gebruikt en was tot voor kort in gebruik als vakantiewoning. De vorige eigenaar heeft eerder een nieuw huis kunnen bouwen aan de oostkant van de boerderij en deze opstallen nu verkocht. Henry Wiechers is de nieuwe eigenaar en wil als ontwikkelaar de historische boerderij met de splitsing van het erf nieuw leven in blazen.

Twee woningen
Initiatiefnemer wil de boerderij in het van Rijkswege beschermd dorpsgezicht Beerze transformeren naar een erf met 2 woningen. De voormalige bedrijfswoning krijgt een reguliere woonfunctie. Panden die geen karakteristieke waarden hebben worden gesloopt. De panden die wel karakteristieke waarden hebben krijgen een nieuwe invulling. Eén van deze panden wordt een tweede woning. De andere te behouden panden krijgen een invulling als bijgebouw.
Volgens het college van B en W is een nieuwe invulling met woningen passend in het gebied. Het toevoegen van een woning draagt bij aan het behoud van karakteristieke panden. Bij de boerderij staan verschillende bijgebouwen: een karakteristieke schapenschuur/machineberging, veeschuur, bakhuis, stenen schuur, een nieuwe houten schuur.

Karakteristieke schuur
De boerderij heeft een hoge architectuurhistorische waarde, zo wordt gesteld. Door de boerderij een functie te geven kan deze waarde behouden blijven en waar nodig hersteld. Aanpassingen aan de boerderij zullen in nauwe samenspraak met het Oversticht en de gemeente gedaan worden. Ter compensatie van de woonfunctie worden verscheidene maatregelen genomen. Ten aanzien van bebouwing geldt dat de karakteristieke schuur ten oosten van de boerderij, direct langs de Beerzerweg, opgeknapt zal worden. Het bestaande bakhuis achter de woning is ook van grote karakteristieke en architectuurhistorische waarde. Daarom blijft deze ook behouden en wordt zonodig opgeknapt. Een oudere veeschuur heeft geen bijzondere waarde en zal gesloopt worden. Ter plaatse van de veeschuur wordt een boomgaard voorgesteld, als centraal punt op het erf. Nabij deze boomgaard is het voornemen om een moestuin met fruitstruiken aan te leggen. Op het erf worden daarnaast landschappelijke elementen, zoals een linde, walnoot en een vogelbosje aangeplant.

Dorpsplan
De gemeenteraad heeft ingestemd met de voorgestelde plannen. Omdat sprake is van een beschermd dorpsgezicht wil de raad dat het college voor de toekomst van Beerze een dorpsplan opstelt met daarin een visie hoe omgegaan moet worden met beschermd erfgoed waar agrarische functies komen te vervallen.

Tekst/foto’s: Harry Woertink

Beerze is een brinkdorp, waarvan reeds in 1227 melding werd gemaakt. Op veel plaatsen langs de weg resteren open ruimtes die onder meer als brink en verzamelplaats voor het vee fungeerden.

2018. Het brinkdorp Beerze.
Zie voor meer foto’s het album “Beerze”.

Beerze ligt deels in de uiterwaarden van de Vecht. Mensen vestigden zich op de hogere gronden naast de rivier. Daar brachten ze de grond in cultuur, door bomen te kappen en de bodem vruchtbaar te maken met een mengsel van schapenmest en heideplaggen. Heidevelden en schapen waren daardoor lange tijd noodzakelijk voor de opbrengst van het land.

Halletype
De boerderijen waren van oudsher het type Saksische- of Hallenhuis boerderij: een open ruimte waarin mens en dier samen leefden, een lemen vloer en een eiken ankergebint. Stro vormde het dak. Later werd dat riet. Kenmerkend is nu nog het strovlechtwerk op de schuren. Karakteristiek voor de oude Saksische boerderij is ook de zogeheten onderschoer, een inspringende ruimte in de achtermuur van de deel. Men hing er het paardentuig op en zette er melkbussen neer. Tevens werd het paard er neer gezet tijdens een korte schafttijd. In de woonkamer werd ’s winters het voedsel bereid op de grote kachel, die voor de schouw stond. Deze schouw was rondom met mooie tegeltjes versierd. Nog eerder werd op het open haardvuur gekookt. De potten en ketels waren aan een haal met ketelhaak bevestigd, waardoor het mogelijk was de potten naar zich toe te halen, ’s Zomers kookten de vrouwen altijd in het stookhok buiten de boerderij. De woonruimte bevatte in de regel slechts een tweetal ramen en was van de deel gescheiden door een muur, waarin een deur zat aan een kant van de haard.

Worst en spek
Aan de andere kant van het vuur bevond zich de vaste zitplaats van de boer. Vaak trof men hier in de muur een raampje, zodat de boer zo nu en dan zijn blik kon laten gaan over de deel en het vee in de stallen. In het vertrek waren een groot aantal zware eikenhouten kasten en kisten geplaatst, waarin onder andere het linnengoed werd opgeborgen. Het plafond was van stevige balken gemaakt. In de winter hing er worst en spek te drogen. Verder was een bedstee aan weerskanten van de woonkamer te vinden, vaak diepe en donkere hokken met deuren ervoor, ingebouwd in de muren. De deel diende voornamelijk tot opslagruimte en in de nazomer in gebruik voor het dorsen. Boven de deel waren tasruimten voor hooi en veevoer. De veestallen bevonden zich aan weerskanten van de open deelruimte. Aan de ene kant de koestallen, de kalveren het dichtst bij de woonruimte. Aan de andere kant waren de varkenshokken gebouwd, terwijl hier tevens plaats was ingeruimd voor de paarden, voorzover deze dan aanwezig zijn. In oudere boerderijen stond de WC achter in de stal of buiten het huis.

Lees verder Beerze een dorp met status →

Eind zestig/begin zeventiger jaren van de vorige eeuw is een deel van de Ommer binnenstad afgebroken.

1960. Varsenerstraat met de stadspomp, de kar van een petroleumventer en een bezorgende bakker. Links de ingang van het zogeheten Jeruzalem. In 1976 zijn deze panden afgebroken voor een winkelpand van Aldi en de Ommer Apotheek.  In 2018 werd de nieuwbouw van de HEMA op de voormalige Aldi-locatie gerealiseerd met een viertal bovenwoningen.

Komplan
Het moest allemaal groter en meer. Wat ervoor terugkwam waren puisten van bouwwerken; aan het kleinschalige karakter van het Ommer centrum werd totaal voorbijgelopen. In 1958 nam de gemeenteraad van Ommen een besluit om de Varsenerstraat te gaan saneren. “Bredere straten in de kom, wijziging van de Varsenerstraat in winkelbestemming en meer parkeerplekken”, daar ging het komplan voor. Behalve de voorgenomen afbraak van het pand van Van Eerten moesten ook in een aantal straten oude vervallen boerderijen en andere panden worden gesloopt, zoals in de Varsenerstraat, Bermerstraat en Gasthuisstraat. Gevolg was dan ook dat woningen onbewoonbaar verklaard werden. Van renovatie, restauratie of weer in goede toestand brengen had men in Ommen nog nooit gehoord. Gevolg was dan ook massale sloop van huizen: bijna de gehele Varsenerstraat ging plat, inclusief het zogeheten ‘Jeruzalem’, een aaneengesloten complex woningen in de vorm van een hofje en de woning ‘Renshof’ op wat nu de parkeerplaats is.

Tussen de weilanden aan de oostkant van Ommen stonden eerder een viertal houten huisjes.

1950. De vier houten huisjes in de weilanden aan de tegenwoordige Doormanstraat. In 1952 werd achter de huisjes de Coevorderweg aangelegd.

Zeeheldenbuurt
Deze huisjes werden door de gemeente gebouwd kort na de Tweede Wereldoorlog om de woningnood van toen te ledigen. Ze waren bereikbaar vanaf de Hardenbergerweg. Begin zeventiger jaren van de vorige eeuw werden de huisjes door de gemeente (publiek)verkocht. De tegenwoordige eigenaren hebben het hout van de huisjes vervangen voor steen en elk huisje onderging een flinke uitbreiding. Het adres van de huizen is tegenwoordig Doormanstraat. Tussen de Coevorderweg en de Hardenbergerweg werd eind vijftiger jaren begonnen met de bouw van de woonwijk ‘Zeeheldenbuurt’ met straatnamen genoemd naar befaamde zeehelden.

Materiaal voor 40 huisjes
De bouw van de houten huisjes ging niet van een leien dakje. Ambtenarij van Wederopbouw zat de gemeente dwars. Waarom van hout, zo was de vraag. Om een redelijke huisvesting te krijgen voor eigen inwoners trokken de wethouders van Ommen te velde tegen de ambtenarij van Wederopbouw om de bouw van deze huizen gedaan te krijgen. Van de kant van de gemeente werd ingebracht dat de gemeente 300 hectare bos bezit, een kapvergunning en de toezegging van het Houtbureau in Amsterdam om het timmerhout voor aanvulling van de woningvoorraad te gebruiken. Er was zelfs materiaal genoeg om een veertigtal houten huizen te bouwen. Echter, Wederopbouw Zwolle weigerde wederom toestemming tot deze bouw te geven.

Politie
Toch werd begonnen met de bouw. Daarop stuurde bureau Wederopbouw de politie om het bouwen te staken.  Vervolgens namen de wethouders Immink en Seinen de leiding van het werk ter hand. Zij leenden de arbeiders van de aannemer, hielpen zelf mee en het werk ging voort. Toen de politie opnieuw kwam weigerden zij het werk te staken. Zij beriepen zich op de geldige bouwvergunning van het gemeentebestuur. Er volgde daarna veel en lang gesoebat over en weer. Uiteindelijke zegevierde het gezond verstand en kwam de nodige toestemming voor de bouw, zij het voor veel minder huizen dan de gemeente oorspronkelijke in gedachten had.

Tekst/foto: Harry Woertink