Beroepen van vroeger van mensen ten dienste van de stad. In deze vervolgserie belichten we hun taak en bijzonderheden. Dit is deel 2, de stadsklokkenluider.
1979. Stadsklokkenluider Hans Visscher (rechts op laarzen) met twee van zijn hulpen Gait Wunnink (midden) en Mans Kothuis (link) voor het klokkenhuis aan Kerkplein 2.
Over hun bossen en velden langs de Vecht hebben de oude klokken van Ommen eeuwenlang hun stem doen horen. Bij het luiden kantelt de luidklok aan een as en doordat de klepel stil hangt, komt de klok tegen de klepel aan. De klok kantelt vervolgens terug en de andere zijde van de klok komt tegen de klepel. Zij riepen de landman terug van de akker, wanneer het middag en dus etenstijd was. Zij werden geluid als er brand was uitgebroken en de inwoners elkaar hulp en bijstand moesten bieden. In oude tijden werd des avonds om negen uur door het Ave-Maria kleppen bekend gemaakt, dat de poorten zouden worden gesloten en dat het tijd werd voor de avondmaaltijd. Daarom kreeg deze klok de naam van ‘brijklok’.
De stadsklokkenluider, de stadsomroeper, de stadswaagmeester, de stadsuurwerkmaker, de stadsdienaar, de nachtwacht en de lantaarnopsteker.
1928. In dit pand op de hoek Vrijthof/Kruisstraat was de bakkerij van de familie Lemmers gevestigd met de stadswaag. (tegenwoordig Kringloopwinkel). Op de foto een beer aan de ketting met twee ‘berentemmers’ (zigeuners getooid met hoed) die rondtrekken om de beer kunstjes te laten doen en aan het publiek om een bijdrage vragen. Een marechaussee (rechts) is in gesprek met een van deze mannen. Ook 2 militairen kijken mee.
Beroepen van vroeger van mensen ten dienste van de stad. In deze vervolgserie belichten we hun taak en bijzonderheden.
Dit is deel 1 over de stadswaagmeester. Vroeger maakten de boeren zelf boter van de melk en verkochten dat op de wekelijks botermarkt annex eiermarkt. Om te kunnen handelen moest vooraf het juiste gewicht bepaald worden. Dat was het werk van de stadswaagmeester. Het wegen gebeurde op grote weegschalen met balansen, schalen en gewichten.
Stadsrechten
In 1857 voerde de Stad Ommen een stadswaag in. Het recht op een waag was een van de stadsrechten. Handelaren werden verplicht producten zoals kaas en boter door de stadswaagmeester te laten wegen. Een waag bevorderde de eerlijke handel, want de gewichten waren officieel vastgesteld.
De eerste stadswaagmeester die werd benoemd en beëdigd door de stad was Roelof van Aalderen, een gepensioneerde belastingambtenaar, die aan de Schapenmarkt woonde, het tegenwoordige Vrijthof. Hij had thuis ruimte om de waag te stallen. Bij markten ging de waag dan naar buiten, soms hangend aan één van de lindenbomen rondom het plein.
Accijns op wegen
De stad hief waaggeld, een soort accijns op het wegen. Het laten wegen van boter kostte voor een vat 10 cent. Voor andere voorwerpen beneden de 50 kg moest 5 cent betaald worden, dat naar boven opliep met een maximum van 35 cent voor zaken boven de 100 kg.
Op 1 januari 1874 werd Van Aalderen als stadswaagmeester opgevolgd door bakker Hermanus Lemmers, die op de hoek van de Schapenmarkt en Kruisstraat een bakkerij en kruidenierswinkel had. Zoon Hendrik Jan Lemmers, eveneens bakker, volgde zijn vader op in 1888 als stadswaagmeester, op dat moment werd ook een wekelijkse botermarkt ingesteld.
Boterfabriek
Er was nog maar weinig te wegen voor de stadswaagmeester toen eind 1800 de vanuit de boerderij ontstane zuivelbereiding overgenomen werd door fabrieken. Boter werd bijna niet meer verhandeld op de botermarkt. De melk ging immers vanaf toen rechtstreeks naar een boterfabriekje, in 1897 ontstaan aan de Hammerweg. Dit boterfabriekje zou later uitgroeien tot de coöperatieve zuivelfabriek De Vechtstreek.
Einde
In 1925 werd de officiële functie van stadswaagmeester opgeheven. Nog lange tijd daarna waren de haken nog zichtbaar in de bomen op het Vrijthof waaraan de schalen en gewichten gehangen hadden. Een speciale waaggebouw heeft Ommen nooit gehad. Sommige cafés hielden er ook een waag op na, waar café Kouwen aan de Markt de laatste was met een waaginrichting voor het wegen van varkens.
In een volgend deel meer over een oud beroep ten dienste van de stad.
Tekst: Harry Woertink – Foto: collectie OudOmmen.nl
Blijft het fietsmuseum in Ommen bestaan of sluit de deur definitief?
2023. De opening van het Rijwielmuseum door wethouder Alice van den Nieuwboer.
Exploitatietekort Het museum kampt met een behoorlijk tekort op de exploitatiebegroting. Daarom is besloten het eigen pand aan het Kerkplein in de verkoop te zetten. “Ondanks het verkopen van knieperties en vrijwillige bijdragen die dit jaar per persoon hoger waren dan vorige jaren, hebben we helaas nog steeds een behoorlijk tekort op de exploitatiebegroting”, laat het museumbestuur weten en zegt hierover in gesprek te zijn met de gemeente. “Omdat we nog geen duidelijkheid hierover hebben, hebben we besloten ons pand te koop te moeten zetten. Mocht er een koper komen, dan kijken we of we weer een goedkopere locatie kunnen kopen of huren. We hopen dat de gemeente en provincie nog met een goede oplossing komen. Het zal enorm teleurstellend zijn voor al onze vrijwilligers dat dit mooie museum moet ophouden te bestaan. Juist nu we zoveel bezoek vanuit het hele land en vakantiegasten krijgen en zeker een belangrijke bijdrage aan educatie en beleving van het centrum vervullen”, aldus het museumbestuur.
Op 12 januari wordt begonnen met de herinrichting van de Varsenerstraat.
Varsenerstraat van boven (foto uit de brochure van de gemeente Ommen/Van Gelder)
Stadscentrum Gas- en waterleidingen worden verwijderd uit de straat en maken plaats voor een nieuwe gasleiding in het trottoir. Daarnaast wordt een nieuw riool aangelegd. De herinrichting van de Varsenerstraat maakt deel uit van een omvangrijker plan om het stadscentrum aantrekkelijker, veiliger en toekomstbestending te maken. De werkzaamheden duren naar verwachting tot en met juni 2026.
De bewoners zelf realiseren het zich amper, maar Ommen was ooit een mekka voor spirituele zoekers. Uit de hele wereld stroomden mensen naar die groene stip in het Vechtdal om er een nieuwe wereldleraar, zeg maar een nieuwe Jezus, te ontmoeten.
Krishnamurti
Besthmenerberg Het lijkt nog altijd onwerkelijk dat die mensen, afkomstig uit de hele wereld, juist in het oosten van Nederland hun grote idealen vorm wilden geven. Notabene onder leiding van een uit India afkomstige man, Jiddu Krishnamurti (1895-1986), die in hun ogen de messias was. En het lijkt wel heel erg lang geleden dat er een grote wijsgeer rondliep in het Vechtdal. Er werd in die prachtige natuur daar door duizenden mensen uit vijftig verschillende landen gezongen, gemediteerd en gefilosofeerd over een betere wereld. En er werd ook flink gebouwd op het immens grote terrein op de Besthmenerberg, behorend tot het landgoed Eerde, door en voor de nieuwe gemeenschap. Experimenteel vormgegeven gebouwen, waaronder een ziekenhuis, een bank en een postkantoor zijn er uit de grond gestampt.
Hans Vroomen stopt na acht jaar als burgemeester van Ommen.
Hans Vroomen stopt als burgemeester van Ommen.
Nieuwe gemeenteraad Tijdens de nieuwjaarsontmoeting van de gemeente Ommen op donderdag 8 januari heeft Hans Vroomen bekendgemaakt dat hij op 10 april 2026 stopt als burgemeester. Hij heeft die rol dan acht jaar vervuld. Hans Vroomen (63) werd op 18 december 2017 burgemeester van Ommen. In december 2023 begon hij aan zijn tweede termijn. Het is voor Vroomen een bewuste keuze om in april van dit jaar te stoppen als burgervader: “Daarmee kan ik de gemeenteraadsverkiezingen in maart goed begeleiden en de nieuwe raad nog installeren. Daarna start een nieuwe raadsperiode. Een goed moment om mijn taken over te dragen.”
OMMEN – 18 december 2017. Met Hans Vroomen heeft Ommen weer een door de Kroon benoemde burgemeester. Sinds oktober 2015 was in Ommen een waarnemer aangesteld.
Burgemeester Hans Vroomen (r) met plaatsvervangend commissaris van de Koning Eddy van Hijum (l).
Foto: Harry Woertink
42 kandidaten
Eerst in de persoon van Mark Boumans, opgevolgd door Bas Verkerk. Mr. Drs. J.M. Vroomen (55) werd maandag 18 december 2017 tijdens een buitengewone raadsvergadering officieel geïnstalleerd en beëdigd als burgemeester van de gemeente Ommen. Hans Vroomen was één van de 42 kandidaten die voor het burgemeesterschap van Ommen hebben gesolliciteerd. Hij is gehuwd en vader van twee zonen en woont momenteel in Bodegraven. Vroomen is lid van het CDA. Namens deze partij was hij eerder raadslid, wethouder en locoburgemeester in Bodegraven-Reeuwijk en Bodegraven. Tot 1 december was hij lid van het gerechtsbestuur van de Rechtbank Overijssel. Volgens Vroomen is met zijn benoeming als burgemeester een jongensdroom in vervulling gegaan.
Ambtsketting
Wethouder Ko Scheele mocht de nieuwe burgemeester de ambtsketen omhangen. Op de zilveren penning van het keten staat het wapen van Nederland en aan de andere kant het wapen van de gemeente Ommen. Deze ambtsketting moet gedragen worden wanneer hij de gemeenraad voorzit, ingeval van brand, of van oproerige beweging, van samenscholing of andere stoornis der openbare orde zich in het openbaar vertoont, uit kracht van artikel 188 der gemeentewet, of wanneer de burgemeester van enige andere wet persoonlijk in het openbaar bevelen geeft en bij plechtige gelegenheden waar hij namens de gemeente opkomt.
Burgemeesters van Ommen op rij
Totaal gingen 23 burgemeesters Vroomen al voor op de lijst van (waarnemende)burgemeesters die sinds 1811 aan het hoofd van de gemeente stonden. Tijdens de Franse overheersing werd in 1811 werd in ons land de huidige bestuursorganisatie ingevoerd. De gemeenten Stad- en Ambt-Ommen werden verenigd tot de Mairie Ommen. Door Keizer Napoleon werd als burgemeester aangesteld Johannes Amama Chevallerau. Naast hem waren er twee wethouders. Deze bestuursvorm bleef bestaan tot 1818.
De vele droge sneeuw heeft de Lemelerberg, waarvan de hellingen gelegenheid bieden om anderhalve kilometer lange afdalingen te maken, tot een prachtig centrum voor skiliefhebbers gemaakt.
Skiën op de Lemelerberg
Wintersport Uit de krant van 25 januari 1963. “Dat januari de meest voordelige maand is om naar de wintersport te gaan, de échte wintersport in de Alpen en de Dolomieten en het Zwarte Woud, is voldoende bekend. Maar het is even bekend, dat een wintersportvakantie, zelfs in januari, een vrij prijzige affaire blijft. Nu zoudt u zich, om aan dat bezwaar te ontkomen, kunnen voegen bij de kleine schare enthousiaste skiërs, die regelmatig de koene afdaling van de Beabuorster Terp bij Tjerkwerd onderneemt, maar met alle respekt voor die wintersporters: het is toch niet helemaal je dat. Veel dichter kunt u de wintersport-werkelijkheid benaderen op de Lemelerberg, tussen Ommen en Hellendoorn, waar nu een heus Nederlands skicentrum is gevestigd.
“OMMEN (ANP) —Op de Lemelerberg te Ommen ligt een flink pak sneeuw. De grootste dikte is zelfs 50 cm, zodat het bij uitstek geschikt is om er te skieën, zo deelt de VVV te Ommen mede”, aldus een bericht die in verschillende kranten van begin 1958 te lezen is.
Situatie-schets van het natuurreservaat park 1813 op de Lemelerberg, uitgegeven door Hotel-Restaurant De Lemelerberg eind jaren 50.
Afb.: Harry Woertink
Bij besneeuwde hellingen kan er op de bijna 80 meter hoge Lemelerberg prima worden geskied, gelanglauft of worden gesleed. Ook zijn er regelmatig skiwedstrijden. Hoewel het berglandschap er maar miniatuur is, is de belangstelling voor dit Nederlandse wintersportgebeuren groot, zowel van deelnemers als kijkers.
Condities zijn reusachtig
Hotel-café-restaurant De Lemelerberg staat er sinds 1932. Eerst gelegen aan de zandweg met de naam Koningin Wilhelminalaan en later na verharding van de weg met het adres Kerkweg 32. Zomerdag een geliefd plekje voor ontspanning. In die tijd kon je hier zelfs overnachten. Zomers stopten fietsers en wandelaars voor een versnapering en in de winter sinds 1948 kwamen de eerste skiërs. In een folder van het hotel De Lemelerberg, waar Dirk Stegeman de scepter zwaait, worden belangstellenden opgeroepen om in de winter de besneeuwde Lemelerberg te bezoeken: “Met recht Neêrlands Zwitserland. Hét skicentrum van Nederland. De verwende reiziger weet dat bij dit alles een uitstekende maal, een parelende drank, een zacht bed en een internationale service op hem wachten in het onvolprezen hotel De Lemelerberg” aldus de tekst van de folder.
Met dikke letters kopt het dagblad Trouw op 31 december 1963: “De Lemelerberg: Nederlands paradijs voor wintersporten”. De krant vervolgt: “Door het prachtig besneeuwde landschap van de Overijsselse heuvelrug, maar speciaal op de Lemelerberg bij Ommen, glijden geruisloos de skiërs langs glooiingen omlaag. Donderdag viel er in het oosten van het land een flink pak sneeuw. Dat bedekte ook de beboste flanken van de Lemelerberg. Vrijdagmorgen verschenen de eerste winstersportliefhebbers al bij hotel de Lemelerberg, waar de heer Stegeman de skies al in de was had gezet.
„Vrijdag is het begonnen”, vertelde de heer Stegeman ons. “De condities voor het skiën zijn reusachtig. De ondergrond is hard en er ligt veel poedersneeuw”. De beheerder van hotel de Lemelerberg is tegen een grote stroom skiliefhebbers opgewassen: hij heeft ruim 300 paar skies gereed staan. Tegen betaling van een rijksdaalder mag men daarop drie uur lang over de prachtige bospaden van de Lemelerberg glijden. Of stumperen natuurlijk. Want hier komen veel beginnelingen. Zij die de grote steile en lange afdalingen in Zwitserland of Oostenrijk nog niet aandurven. Maar ook zij die straks nog van de wintersport gaan genieten en nu vast armen en benen los willen maken. Hier komen er ook tientallen die nog nooit op een paar lange latten door de sneeuw geschuifeld hebben. Zij vooral geven de besneeuwde hellingen een schilderachtig beeld. Soms steken er alleen nog kruiselings een paar heel erg lange latten boven de sneeuw uit. Hetgeen met hilariteit waar genomen wordt, zoals wij ondervonden.
Drukte Kranten besteedden vroeger uitgebreid aandacht aan de mogelijkheid van het skiën of sleetje-rijden op de Lemelerberg. Ook de hotelier van Park 1813 op de Lemelerberg bracht graag deze wintersport onder de aandacht van een groot publiek. Gevolg was vaak een enorme drukte met name in de weekenden. Dat zinde niet iedereen. Ook Herman Wigbels niet. De in Ommen wonende journalist maakte in maart 1963 op persoonlijke titel zijn ongenoegen kenbaar aan het provinciaal bestuur. Hij verzocht maatregelen te nemen om het verkeer, het bezoek en het sportgebeuren te spreiden over meerdere punten van de Lemelerberg. Hier zijn epistel van toen aan de provincie:
“Op een zonnige winterse zondagmiddag besloten mijn vrouw en ik naar de Lemelerberg te gaan om er met enige van onze kinderen te genieten van de wintervreugden als skiën, sleetje-rijden en dergelijk. Wij hebben enkele jaren op de flank van de Lemelerberg gewoond en dus wisten we ook dat wij niet de enigen op de berg zouden zijn. Ondanks deze verwachting werden wij volkomen overrompeld door de enorme drukte die er al om 2 uur in de middag aan het begin van de Kerkweg heerste. Auto, na auto kwam aanrijden en allen draaiden de Kerkweg in, waar men zover het oog kon reiken, bumper aan bumper reed.
Opstopping Wij gingen te voet over het fietspad de weg op en haalden lopend al gauw de auto’s weer in die ons tevoren waren gepasseerd; de oorzaak lag juist voorbij de bocht, waar de waai- en stuifsneeuw terzijde van de weg was geworpen maar waarbij onvoldoende wegbreedte was vrijgemaakt. Van de berg terugkerende auto’s moesten uitwijken voor de berg opkomende wagens, raakten vast in de sneeuw en binnen de korst mogelijke tijd was het een enorme opstopping, die verergerd werd door auto’s die men terzijde van de weg had geparkeerd.
OudOmmen.nl 