OMMEN – Het Streekmuseum in Ommen is vanaf 1 maart weer open. Na een korte winterstop start het museum een nieuw (toeristen)seizoen.

Veel belangstelling voor de thema-expositie over de buurtschappen Varsen en Witharen in het Ommer Streekmuseum.
Foto: CCO
Zie voor meer foto’s het album “Molen Den Oordt / Streekmuseum”.

Het publiek is er welkom tot eind april middags en vanaf 1 mei de hele dag. Gedurende de maand maart is ook de thema expositie te bezichtigen over de Ommer buurtschappen Varsen en Witharen. De collectie van bijzonder materiaal over de historie van beide buurtschappen was al eerder voor de buurtbewoners zelf in het museum tentoongesteld.

Goed seizoen
De afgelopen maanden is de wintersluiting aangegrepen voor onderhoud, schoonmaak en het toevoegen van enkele nieuwe voorwerpen. Zo is het museum in het bezit gekomen van een unieke antieke koets, die in het tolhuis staat opgesteld. Terugkijkend op het afgelopen seizoen constateert museumbeheerder Harold Dokter een toename van het aantal bezoekers vergeleken met het jaar daarvoor. “We zijn best tevreden over het aantal bezoekers in 2017. Ook zien we dat scholen het museum graag komen bezoeken en grote gezelschappen hebben een bezoek aan ons museum op het programma staan”, aldus Dokter.

Een groep van 30 vrijwilligers runt het museum en leiden graag bezoekers rond in het museum met exposities over streekklederdrachten, huistafereeltjes uit vervlogen tijden en een oud schoolklasje. Een brandspuit uit eind 1800 en een oud uurwerk uit de oudste kerk van Ommen zijn zo maar enkele voorwerpen die er tentoongesteld zijn. De nog werkende windmolen is van binnen te bezichtigen en in het tolhuis zijn enkele werkplaatsen ingericht met historische ambachten. Lees verder Streekmuseum Ommen opent nieuw seizoen →

De gemeente Ommen is ontstaan uit de nederzetting van die naam aan de Vecht. Daar waar het bisschoppelijk veer gelegen was en ook een aantal oude Marke-nederzettingen langs Vecht en Regge.

Fragment uit het archief van de Gemeente Ommen met informatie over (de inwoners van) Ommen in 1815.

Stad en Ambt hoorden economisch-geografisch bijeen. Zeer duidelijk blijkt dat uit de telling die in 1795 werd gehouden. De stad werd volgens deze telling toen grotendeels bewoond door winkeliers, ambachtslieden en andere personen buiten de landbouw staande. Zo vond men er behalve de schout, de notaris en enige andere notabelen 10 kleermakers, 8 timmerlieden, 6 kooplieden in paarden en vee, 5 bakkers, 5 kasteleins, 4 schoenmakers, 2 kooplieden in huiden, 5 metselaars, 2 molenaars, 1 barbier, 1 koopman in garen en band, 2 kooplieden in koffie en thee e.d., 2 smeden, 3 wevers, 7 spinners en spinsters, 5 slagers, 2 klompenmakers, 2 kooplieden in laken en wol, 1 koopman in granen, 1 kuiper, 1 grutter, 1 naaister, 1 horlogemaker en nog enige andere handelaren en winkeliers. Een rijk gevarieerde middenstand dus.

Agrarisch
Op 31 December 1930 telde de gemeente Ommen 8176 inwoners terwijl de oppervlakte cultuurgrond 7851 hectare bedroeg. Wanneer men als criterium voor een agrarische gemeente aanneemt, dat wanneer 40% of meer van de beroepsbevolking tot de agrariërs behoort sprake is van agrarisch, dan kan voor Ommen met 65,8 % van de totale beroepsbevolking in de landbouw niet anders gesteld worden dan dat Ommen toen een agrarische gemeente was. In 1930 bestond de helft van alle winkels, 51 van de 101, uit kruidenierswinkels en bakkerijen, waarvan 19 kruidenierswinkels – tevens bakkerijen. Daar in vergelijking met andere agrarische gemeenten Ommen weinig winkels heeft, zijn de omzetten niet laag. De drie grootste bakkers verbakten ongeveer 15-20 baaltjes per week, dat wil zeggen zoveel als beschouwd kan worden een goede norm te zijn voor een renderend bedrijf. De andere bakkerijen blijven onder deze norm: 12 baaltjes is dan al een behoorlijke omzet. Daar echter de meeste bakkerijen tevens kruidenierswinkel waren kon een niet onaanzienlijk hogere geldomzet bereikt worden dan uit de broodbakkerij alleen.

In dit verband kan er op gewezen worden, dat de levensmiddelenwinkels in Stad-Ommen niet onbelangrijke voordelen hadden van het vreemdelingenverkeer. Het Padvinderskamp, dat gedurende 3 maanden in Ommen werd gehouden nam grote hoeveelheden kruidenierswaren en brood af. Het Sterkamp, dat een tiental dagen duurde, had ook massale leveranties nodig. In een korte periode werden dan zeer goede zaken gedaan. Ook had Ommen al vroeg een filiaal van Albert Heyn. Lees verder Ommen. Lang geleden (2) →

Over Ommen, maar dan lang geleden. In meerdere edities geschiedenis over (oud) Ommen.

Op 1 maart 1811, toen Nederland onder Frans bestuur kwam (1795-1813) werden naar Frans voorbeeld de gemeenten gevormd. De indeling en de taak van de gemeenteraden werd bij keizerlijk decreet van 21 oktober 1811 vastgelegd. De Préfet des Bouches de l’Yssel had op 28 maart 1811 een maire (burgemeester), een adjunct-maire en een conseil municipal (gemeenteraad) benoemd. Ook andere wijzigingen in de Franse Tijd zijn van blijvende betekenis geweest, zoals de invoering van de Burgerlijke Stand en de verplichting een vaste achternaam aan te nemen.

Oudste zegel van de stad Ommen, hangende aan een akte van 1336.

Stad-Ommen en het Kerspel of Schoutambt Ommen werden in 1811 tot één gemeente verenigd. De stad telde destijds 734 inwoners en het ambt 2118 inwoners. De beide delen der nieuw gevormde eenheid verschilden ongetwijfeld van karakter. Volgens de toenmalige begrippen droeg de nederzetting Ommen inderdaad het stempel van een stad. Stadsrechten had zij al in 1248 verkregen van de bisschop Otto III, die daarmee ongetwijfeld ook beoogde de overtocht over de Vecht behoorlijk te beschermen. Oudtijds was de stad ook ommuurd. Ommen behoorde tot de kleine steden van Overijssel. Het stedelijk karakter van Ommen kwam ook tot uiting in de beroepsstructuur. Men vond er een keur van neringdoenden en handwerkslieden, terwijl het aantal waarvan het hoofdberoep landbouwer was, zeer gering kon worden genoemd. Het Ambt-Ommen daarentegen droeg een volledig agrarisch karakter. Men vond er boerderijen, een enkele herberg, geen winkels. Een timmerman of rietdekker was er in wijde omtrek de enige ambachtsman. Stad-Ommen was voor het Ambt het centrum, van waaruit het verzorgd werd. Waren er dus karakterverschillen tussen de beide delen van de gemeente Ommen, anderzijds was er ongetwijfeld samenhang. Het ambt was op de stad aangewezen, waar ambachtsman en winkelier woonden, terwijl de stad voor een goed deel leefde van de omgeving. Tot de Hervormde Gemeente in de stad behoorden ook de inwoners van het ambt. Er was een kerkhof. Men kon spreken van een symbiose van stad en land, die naderhand met de totstandkoming van velerlei voorzieningen nog sterk zou toenemen.

Van één naar twee
In 1818 werd evenwel de toestand van voorheen hersteld: er kwamen twee afzonderlijke gemeenten, echter vanaf 1843 met een en dezelfde burgemeester-secretaris. Een grenswijziging van geringe betekenis tussen Stad- en Ambt-Ommen vond plaats in 1866. Gebleken was namelijk dat de loop van de rivier de Vecht, waarvan het midden bij de grensbepaling tussen beide gemeenten destijds als grens was aangewezen, veranderd was. De Vecht verkeerde toen (evenals meer kleine rivieren) in slecht onderhouden toestand. Bepaald werd, dat ook nu weer het midden van de rivier als grensscheiding zou dienen. De grenswijziging bracht praktisch geen wijziging in de oppervlakte der beide gemeenten, terwijl ook het aantal inwoners er geen verandering door onderging.

Samenvoeging Ambt en Stad
Daar Stad- en Ambt-Ommen vanuit hetzelfde gemeentehuis werden bestuurd en de beide gemeenten dezelfde burgemeester hadden, hing de gedachte aan vereniging tot een gemeente altijd min of meer in de lucht. Het verschil in geaardheid der bevolking werd met de jaren minder sprekend. Nominaal was er onderscheid tussen stad en land, in werkelijkheid echter droeg de gemeente Stad Ommen een plattelandskarakter. Lees verder Ommen. Lang geleden (1) →

OMMERSCHANS -Een menselijk lint symboliseert op zaterdag 7 april van 14.00 tot 16.30 uur de fundamenten van het destijds grootste gebouw van Nederland.

Een afbeelding van het destijds grootste gebouw van Nederland.
Afb.: Vereniging De Ommerschans
Zie voor meer afbeeldingen het album “Ommerschans”.

Dit gebouw was onderdeel van de Bedelaarskolonie de Ommerschans die in 1819 van de grond kwam van de in 1818 opgerichte Maatschappij van Weldadigheid. Hier moesten luilevende armen woeste gebied ontginnen tot vruchtbare gronden. Niet alleen om in hun eigen levensonderhoud te kunnen voorzien maar ook om arbeidsvreugde bij te brengen en een beroep als boer te leren.

2018 jaar van de Ommerschans
Het is een belangrijk jaar voor de Ommerschans. Komende zomer wordt besloten of de Ommerschans de status van Unesco Werelderfgoed krijgt. Daarom worden diverse activiteiten georganiseerd. Voor het vormen van een menselijk lint vragen de organisatoren om uw hulp. Om de kracht van verbinding van het noaberschap te symboliseren en een gevoel van gezamenlijke historie te krijgen is het de bedoeling met de noabers een menselijk lint vormen op de fundamenten van het destijds grootste gebouw van Nederland waar zoveel van onze voorouders geleefd hebben. Niet alleen de leerlingen van scholen uit Balkbrug, Witharen en Vinkenbuurt worden gevraagd om samen met hun ouders en leerkrachten te komen, maar ook de plaatselijke belangen, boeren, Staatsbosbeheer, sportverenigingen, kerken, ondernemers, buren en de leden zijn welkom. Samen, symbolisch en in de gedachte van de Ommerschans. Als afsluiting worden praattafels gehouden waar jong en oud samen kunnen praten over wat er toen was, waarom en wat we er nu van kunnen leren. Lees verder Menselijk lint op fundamenten grootste gebouw in de Ommerschans →

OMMEN – Het Cultuurhistorisch Centrum Ommen (CCO) organiseert een “Kijk- en luisteravond” over de Ommer buurtschappen. Het is een jaarlijks evenement met telkens verschillende buurtschappen.

Links: Varsen – Schapen scheren in vroegere tijden in Varsen.
Rechts: Witharen in de vijftiger jaren.
Afbeeldingen: OudOmmen
Zie voor meer foto’s de albums “Varsen” en “Witharen”.
Dit keer staan Varsen en Witharen in de schijnwerpers. Op drie avonden gaan huidige en vroegere bewoners van beide buurtschappen terug in de tijd. De avonden worden gehouden op dinsdag 13 februari, op woensdag 14 en op donderdag 15 februari. Plaats van handeling is het Streekmuseum aan Den Oordt 7 in Ommen en de avond begint om 20.00 uur. Vanaf 19.30 uur is er een inloop met koffie en thee. Opgave vooraf is noodzakelijk.

Historie
De werkgroepen van de historische vereniging CCO hebben uit hun collecties bijzonder materiaal verzameld om over de historie van beide buurtschappen te vertellen en te laten zien. Een aantal boerderijen /woonboerderijen worden er uitgelicht; sommige bewoners beschikken nog over allerlei bezienswaardige voorwerpen die ze te leen geven voor deze avonden. Lees verder Varsen en Witharen in de schijnwerpers bij Streekmuseum Ommen →

OMMEN – De raadscommissie in Ommen kan zich vinden om 10.000 euro beschikbaar te stellen voor de vernieuwing van het oorlogsmonument op de Besthmenerberg in Ommen.

Impressie van het nieuwe monument.
Afb.: Frank Meijerink / Eric Schutte
Zie voor meer afbeeldingen het album “Oorlogsmonument ‘Kamp Erika’”.

Het voorstel werd donderdagavond behandeld. Alle fracties waren lovend over het initiatief en schaarden zich achter het collegevoorstel. Op 25 januari wordt het voorstel in de gemeenteraad behandelt.

Initiatief
Initiatiefneemster van het nieuwe monument is de historische vereniging Cultuurhistorische Centrum Ommen (CCO). De totale kosten van het monument zijn begroot op 26.378 euro. De ontbrekende gelden wil het CCO binnen halen door meerdere subsidiebronnen aan te boren en het organiseren van acties. Het monument herinnert aan de gruwelijke oorlogsperiode 1940-1945 toen door de Duitse bezetter op de Besthmenerberg het gevangenkamp Erika werd ingericht. Exact op de plek waar in de dertiger jaren van de vorige eeuw zomers de internationale Sterkampen werden gehouden van de uit India afkomstige spiritueel leraar Krishnamurti.

Dodenherdenking
De raadscommissie onderschrijft dat de omgeving van het nieuwe monument niet alleen een aansprekende en respectvolle plek is voor de traditionele dodenherdenking maar ook om het lokaal cultureel erfgoed van Ommen zichtbaar te maken. Het CCO organiseert in samenwerking met oud-gevangenen van Kamp Erika jaarlijks een dodenherdenking bij het monument. Volgens het CCO komen er ieder jaar meer mensen naar de plechtigheid. Daarbij is het opvallend dat er ook steeds meer jong publiek aanwezig is. Lees verder Steun voor nieuw monument Kamp Erika →

Nog enkele dagen dan is het jaar weer voorbij. Op de laatste dagen van het jaar worden oliebollen gegeten. Een eeuwenoude traditie.

Ook wordt vaak oudejaarsdag etend afgesloten met veel vlees en saucijzen. Dit “uitzitten” wordt ‘Toafeln’ (tafelen) genoemd. Voor sommige Ommenaren een belangrijke oudejaars traditie om ’s avonds thuis of elders de jaarwisseling te vieren. Toafeln is een tradities die afstamt van een oud offerfeest.

Knieperties
Tot de tradities rond de jaarwisseling behoort ook het Knieperties- of iezerkoeke bakken. Knieperties (knijpertje), een zoete, dunne harde wafel, werden vroeger gebakken in gietijzeren knijpijzers die boven het haardvuur werden gehouden. Direct na het bakken, als het baksel nog warm is, kan het rond een stokje opgerold worden. Volgens de traditie behoren de wafeltjes in december plat, als kniepertie, gepresenteerd te worden en vanaf Nieuwjaarsdag als nieuwjaarsrolletje (of rolletje of rollechie(n)). De gedachte hierachter is dat in december het oude jaar zich volledig heeft ontvouwen. Op nieuwjaarsdag symboliseert het rolletje het onbekende nieuwe jaar.

In 2018 is het 770 jaar geleden dat Ommen stadsrechten kreeg. Uit de krant van 1948 lezen we het volgende over Ommen van toen: Lees verder Iedereen een gelukkig 2018 →

OMMEN – Met het planten van 90 nieuwe lindebomen langs een wandelroute aan de Oude Woestendijk 1 in de Ommer buurtschap Varsen onderstreept “Landgoed Den Woesten Heide” de grote betrokkenheid met Ommen.

Wim van der Heide links geeft uitleg

Samenwerking
Wim en Janny van der Heide zijn de bewoners van het landgoed. Hiervoor waren donderdag een groot aantal maatschappelijke organisaties uitgenodigd. Zij hadden de eer om namens hun eigen organisatie een boom te planten als onderdeel van het “Lindepad”. Daarbij ging het onder andere om het gemeentebestuur van Ommen, Het Overijssels Landschap, Staatsbosbeheer en het Waterschap. Maar ook de historische vereniging CCO, Stichting Herdenking Joods Ommen, Natuur en Milieu De Vechtstreek, De Ommer Marke, de Oranjeverenigingen in Ommen en Witharen, Stichting Zeldzame Huisdieren en Plaatselijk Belang Varsen en Witharen. De volgorde van de meeste bomen komt overeen met het aantal jaren dat de organisatie bestaat. Stuk voor stuk instanties waarmee de initiatiefnemers in dit gebied een stuk geschiedenis delen en waar Wim en Janny van der Heide lid van zijn of waarmee ze in de toekomst op een plezierige manier hopen samen te werken.

Boom aan zoon en kleinzoon
Wim en Janny van der Heide droegen tevens een boom op aan hun op bijna eenjarige leeftijd overleden kleinzoon en aan alle jong overleden kinderen en hun ouders om hen jaarlijks te kunnen blijven gedenken. Teven aan hun zoon Meine Evert en aan alle kinderen waarvan de omgeving hen niet heeft gekend, alsmede aan hun ouders.

Landgoed
De familie Van der Heide mag zich sinds kort eigenaar noemen van het 127 hectare grote landgoed, dat grotendeels uit natuurgebied bestaat. Ze hebben het oude boerderijtje afgebroken om de bouw van een nieuwe woonboerderij mogelijk te maken. De oud-varkensfokker en akkerbouwer Wim van der Heide (67) kocht dit onroerend goed enkele jaren terug, eigendom achtereenvolgens van de familie Michel en familie Schaper. De benaming “Landgoed Den Woeste Heide” kreeg het eind 2016 toen de nieuwe boerderij van de familie Van der Heide kon worden bewoond. Om bezoekers rond te leiden is de deel van de boerderij ingericht als ontvangstruimte. Ook is een kleinschalig landbouwmuseum op het landgoed gevestigd. Naast de linden op het Lindepad is al ook een eikenlaan geplant en een nieuwe boomgaard aangelegd met daarin hoogstamfruitbomen en een tamme kastanje. Het landgoed is 2.5 km lang en circa 500 meter breed. De Oude Woestendijk doorklieft voor een deel het landgoed van de Hessenweg West tot aan de Dwarsdijk. Het Landgoed Den Woesten Heide wil bezoekers kennis laten maken met natuur, landschap, moderne landbouw, cultureel erfgoed en de beleving ervan. Ook kan er een natuurhuisje worden gehuurd en op aanvraag worden excursies en rondleidingen gegeven.

Geschiedenis
Landgoed Den Woesten Heide is gelegen in de vroegere Marke Varsen. De Markegronden van Varsen strekten zich toen uit van de Hessenweg tot voorbij de Koloniedijk met als westgrens De Stouwe. Het gebied was lange tijd woest en ledig en werd niet bewoond. Wel kwam op de heide de schaapherder met zijn kudde. Vanaf 1790 is pas sprake van eerste bewoning op de plek waar zich nu Landgoed Den Woeste Heide zich bevindt. Toen vestigde zich een koter die als kleine boer zonder land een bestaan voor zijn gezin probeerde op te bouwen. De landheer duldde hun aanwezigheid met als tegenprestatie dat er toezicht moest worden gehouden op het (heide)veld. Het boerenplaatsje kreeg de naam “Veldman”. Rond 1826 kwam een einde aan de Marken.

Ontginning
In 1938 werd begonnen met het ontginnen van het gebied. Ook tijdens de Tweede Wereldoorlog (1940-1945) ging het omspitten in het kader van de werkverschaffing door. Naar schatting een derde tot de helft van de gronden in het Varsenergebied hebben meegedaan aan de ontginning van de gronden in de vroegere Varsener Marke. Dat was onder andere het geval bij de grond die nu deel uitmaken van het landgoed maar ook bij Ningbers, Pasman, Beekman, Wemekamp en Schuttert. Het deel Oude Woestendijk van de Hessenweg tot ongeveer twee kilometer verderop is later verlegd en op gemeentelijke eigendommen gekomen.

Volledige lijst van organisaties en mensen “boomontvangers”:

Sybe Evert Emauel Koopman en aan alle ouders en kinderen (lotgenoten)
Gemeente Ommen
Stichting Herdenking Joods Ommen
Vereniging Nederlands Cultuurlandschap
Vereniging Ommerschans
Staatsbosbeheer
Landschap Overijssel
Waterschap Drents Overijsselse Delta
Overijssels Particulier Grondbezit en landelijke Federatie
Cultuurhistorisch Centrum Ommen
Land en Tuinbouw Organisatie Vechtdal
De Ommer Marke
Wild Beheer Eenheid Noordervechtlanden
Meine Evert van der Heide en jong overleden kinderen (aan alle ouders) van waarvan de omgeving hen niet heeft gekend
Plaatselijk Belang Varsen
Bosgroep Noord Oost Nederland
Bewoners Dwarsdijk (40 jaar gewoond)
Stichting Zeldzame Huisdieren
Vereniging voor Natuur en Milieu De Vechtstreek
Oranje verenigingen Ommen en Witharen
Vereniging Oll Ommer
Plaatselijk Belang Vinkenbuurt
Plaatselijk Belang Witharen
Gevangenen (postuum) die vanuit het kamp Erika hebben geholpen bij de aanplant van de bossen in Het Varsenerveld (dwangarbeid).

Tekst en foto: Harry Woertink – 14 december 2017