De meeste buurtschappen in de gemeente Ommen hadden vroeger een eigen school. Daar waar school werd gehouden was de buurtschap eigenaar van het schoolvertrek.

De oude school uit 1860 aan de Beerzerweg 11 in Beerze.
Foto: Herman Wigbels

Toentertijd was nog sprake van lagere school. Je moet toch ergens beginnen niet waar? Na de Franse tijd (1795-1813) gingen de scholen over naar de gemeente. In de 18e eeuw had Beerze een “Boerschapsschool”, die door de Marke Beerze was gesticht en in stand werd gehouden. Geen schoolmeester van professie maar een boer die in zijn vrije tijd een kleine bijverdienste had als schoolmeester. Beerze kreeg omstreeks 1813 een onderwijzer in de persoon van Hendrik Ramerman. De eerste school stond midden in de buurtschap, gelegen tussen erve Kortman (huisnummer 24) en erve Warmink (Tiks, huisnummer 26) aan de Beerzerweg. In 1862 wordt een nieuwe school gebouwd gelegen ongeveer 1 kilometer verderop aan de Beerzerweg 11. Deze plek is zodanig gekozen dat ook de kinderen uit de buurtschap Junne er zoveel mogelijk profijt van hebben. Vervolgens wordt in 1920 op bijna dezelfde plek opnieuw een school gebouwd en in 1938 een nieuwe onderwijzerswoning. In 1985 komt een einde aan de school aan de Beerzerweg 14 en wordt verbouwd tot de huidige woning met een B&B gelegenheid.

Negen scholen
De lagere scholen waren in de zomer gesloten, omdat de schoolmeester en de kinderen moesten werken op het land en ’s winters werd het onderwijs met onderbrekingen gegeven, aangezien de zandwegen er naar toe vanwege het weer soms zo slecht waren dat vele kinderen lopend niet op school konden komen. Pas na 1860 werd het onderwijs krachtiger aangepakt en werden nieuwe scholen gebouwd. Schooltjes in de Marken Arriën, Giethmen, Varsen en Zeesse waren toen al opgeheven. De gemeente Ambt-Ommen kende op een gegeven moment negen lagere openbare scholen in de buurtschappen. Zo hadden Lemele, Lemelerveld, Nieuwebrug, Beerze, Beerzerveld, Hoogengraven, Vinkenbuurt, Dalmsholte en Arriërveld scholen met vaste onderwijzers. De arme gemeente kon deze lasten niet zelf betalen. Door subsidies van Rijk en Provincie bleven de scholen overeind. Uitbreiding en intensivering van het onderwijs waren het gevolg van de Onderwijswet uit 1856. De scholen, behalve die in Stad-Ommen, waren eenmansscholen, dat wil zeggen één onderwijzer gaf les in alle klassen.

Overigens bestond in Stad-Ommen in het begin van de 19de eeuw een gemeentelijke lagere school, die een voortzetting was van de vroegere stadsschool. Het leerprogramma omvatte slechts rekenen, schrijven en lezen. Reeds spoedig voelde het stadsbestuur voor uitbreiding van het schoolprogramma, door aan het rooster lessen in aardrijkskunde, geschiedenis en natuurkunde toe te voegen. Tot dit doel zou dan naast de onderwijzer H. Veenhoven, die sedert 1776 schoolmeester te Ommen was, een tweede onderwijzer moeten worden aangesteld. Daar de gemeente zelf geen geld voor deze post kon vrijmaken, vroeg zij steun aan de Staten van Overijssel, maar die kwam er niet. Lees verder Laatste school van een eeuw terug gesloten – Leren in Beerze kan sinds 1985 niet meer →

OMMERSCHANS – Het op de UNESCO-lijst krijgen van de Ommerschans is nog even vooruit geschoven. Om alle 7 koloniën te kunnen inschrijven als Werelderfgoed is meer tijd nodig.

‘Gezigt op het gesticht voor bedelaars binnen de Ommerschans, in Overijssel, van de achter zijde’.
Afbeelding: OudOmmen

Daarom wordt in 2020 de aanvraag opnieuw ingediend. Zoals bekend was eerder dit jaar de aanvraag doorgeschoven omdat de UNESCO meer aanvullende informatie wilde van de initiatiefnemers: de zeven Belgische en Nederlandse Koloniën van de Maatschappij van Weldadigheid, waaronder ook de Ommerschans. Die aanvullende informatie betreft vooral de motivatie waarom er naast de ‘vrije’ koloniën (Frederiksoord, Wilhelminaoord, Willemsoord en Wortel) ook sprake moest zijn van ‘onvrije’ koloniën (Ommerschans, Veenhuizen en Merksplas). Er was bij de UNESCO veel waardering voor het initiatief tot armoedebestrijding middels de ‘vrije’ koloniën maar het was niet duidelijk genoeg gemaakt in het rapport waarom daarnaast ‘onvrije’ en soms zelf strafkoloniën nodig waren om de ideeën van de Maatschappij te realiseren.

Niet overhaast
Voor die aanvullende informatie wil de stuurgroep ruim de tijd nemen en dus niet overhaast te werk te gaan. “We hopen als bestuur van de Vereniging De Ommerschans natuurlijk van harte dat de aanvulling op het nominatiedossier er inderdaad toe leidt dat alle koloniën een plaats krijgen op de lijst van het Werelderfgoed”, laat de vereniging De Ommerschans in een reactie weten.
Het volledig persbericht van de stuurgroep waarin het vooruit schuiven wordt aangekondigd luidt:

“Samenwerken met adviesorgaan UNESCO
Nieuwe stap in het nominatieproces voor de Koloniën van Weldadigheid
Nederland en België gaan in op het aanbod van ICOMOS, het adviesorgaan van UNESCO, om samen te werken aan een aangevuld dossier voor de nominatie van de Koloniën van Weldadigheid als Werelderfgoed. Lees verder Erkenning Ommerschans als Werelderfgoed nog even vooruit geschoven →

Beerze is een brinkdorp, waarvan reeds in 1227 melding werd gemaakt. Op veel plaatsen langs de weg resteren open ruimtes die onder meer als brink en verzamelplaats voor het vee fungeerden.

Het brinkdorp Beerze.
Foto: Harry Woertink
Zie voor meer foto’s het album “Beerze”.

Beerze ligt deels in de uiterwaarden van de Vecht. Mensen vestigden zich op de hogere gronden naast de rivier. Daar brachten ze de grond in cultuur, door bomen te kappen en de bodem vruchtbaar te maken met een mengsel van schapenmest en heideplaggen. Heidevelden en schapen waren daardoor lange tijd noodzakelijk voor de opbrengst van het land.

Halletype
De boerderijen waren van oudsher het type Saksische- of Hallenhuis boerderij: een open ruimte waarin mens en dier samen leefden, een lemen vloer en een eiken ankergebint. Stro vormde het dak. Later werd dat riet. Kenmerkend is nu nog het strovlechtwerk op de schuren. Karakteristiek voor de oude Saksische boerderij is ook de zogeheten onderschoer, een inspringende ruimte in de achtermuur van de deel. Men hing er het paardentuig op en zette er melkbussen neer. Tevens werd het paard er neer gezet tijdens een korte schafttijd. In de woonkamer werd ’s winters het voedsel bereid op de grote kachel, die voor de schouw stond. Deze schouw was rondom met mooie tegeltjes versierd. Nog eerder werd op het open haardvuur gekookt. De potten en ketels waren aan een haal met ketelhaak bevestigd, waardoor het mogelijk was de potten naar zich toe te halen, ’s Zomers kookten de vrouwen altijd in het stookhok buiten de boerderij. De woonruimte bevatte in de regel slechts een tweetal ramen en was van de deel gescheiden door een muur, waarin een deur zat aan een kant van de haard. Aan de andere kant van het vuur bevond zich de vaste zitplaats van de boer. Vaak trof men hier in de muur een raampje, zodat de boer zo nu en dan zijn blik kon laten gaan over de deel en het vee in de stallen. In het vertrek waren een groot aantal zware eikenhouten kasten en kisten geplaatst, waarin onder andere het linnengoed werd opgeborgen. Het plafond was van stevige balken gemaakt. In de winter hing er worst en spek te drogen. Verder was een bedstee aan weerskanten van de woonkamer te vinden, vaak diepe en donkere hokken met deuren ervoor, ingebouwd in de muren. De deel diende voornamelijk tot opslagruimte en in de nazomer in gebruik voor het dorsen. Boven de deel waren tasruimten voor hooi en veevoer. De veestallen bevonden zich aan weerskanten van de open deelruimte. Aan de ene kant de koestallen, de kalveren het dichtst bij de woonruimte. Aan de andere kant waren de varkenshokken gebouwd, terwijl hier tevens plaats was ingeruimd voor de paarden, voorzover deze dan aanwezig zijn. In oudere boerderijen stond de WC achter in de stal of buiten het huis.

Lees verder Beerze een dorp met status →

OMMEN – Nog even en dan draait de Konijnenbeltsmolen in Ommen weer met vier wieken. Meer dan een jaar is de molen aan de Zwolseweg dan gekortwiekt geweest.

De nu nog gekortwiekte Konijnenbeltsmolen krijgt binnenkort alle wieken terug.
Foto: Harry Woertink
Zie voor meer foto’s het album “Molen De Konijnenbelt”.

De molenmaker gaat de komende week aan de slag met niet alleen het terugbrengen van de roede, maar ook de rieten kap op de molen wordt vernieuwd. Het is een ferme klus die de molen staat te wachten. Ook wordt weer een koningsspil in het hart van de molen teruggebracht. Als eerste wordt met een hoogwerker de kap van de molen getild en tijdelijk in de tuin van het naastgelegen wooncomplex Het Molenerf gelegd. De rietdekker heeft dan de gelegenheid om de kap van nieuw riet te voorzien. De koningsspil kan vervolgens in de molen en als de kap weer teruggezet is wordt met een hoogwerker de stalen roede bevestigd. Als dan ook het hekwerk weer is aangebracht aan de roeden is de molen weer compleet. De Stichting Ommer Molens heeft het beheer over de molen met als molenaar Bastiaan Woertink. Zij zijn erg ingenomen met de medewerking van de bewoners van Het Molenerf. Zij offeren een deel van hun tuin op om zo meer ruimte rondom de molen te krijgen. Ook deze klus wordt de komende dagen opgepakt.

Boutverbindingen
Vervanging van de 22 meter lange roede is nodig omdat uit onderzoek van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed bleek dat de boutverbindingen van de zogenaamde gedeelde molenroedes niet veilig zijn. Hierbij bestaat de metalen roede (met daaraan twee wieken) niet uit één stuk tussen de 20 tot meer dan 30 meter lang maar worden twee halve roeden in de kop van de molenas met flenzen en bouten aan elkaar verbonden. Van de circa 1200 molens in Nederland is bij 48 molens deze constructie toegepast, waaronder dus bij de Konijnenbeltsmolen. Al deze molens werden vorig jaar per direct stil gezet. Successievelijke worden deze roeden vervangen. Bij de Vilsterse molen is de roede vorige week vervangen.

Bron: Harry Woertink – 16 november 2018

OMMEN – In 2020 is het 75 jaar geleden dat een einde kwam aan de Tweede Wereldoorlog. In Nederland wordt dan uitvoerig stilgestaan bij bevrijding en vrijheid.

Tal van ideeën werden aangedragen voor de viering van 75 jaar vrijheid.
Foto: Harry Woertink

De gemeente Ommen werkt samen met het plaatselijke 4 en 5 mei comité aan de invulling van het programma voor het lustrumjaar 2020. Daarbij worden ook scholen, verenigingen en andere organisaties betrokken. Op woensdag 14 november 2018 was er in het gemeentehuis een inspiratieavond om met elkaar ideeën op te doen over de viering 75 jaar vrijheid. Tal van suggesties kwamen over tafel, zoals concerten met onder andere een militaire kapel en zangkoren, een bevrijdingsfestival, activiteiten verweven in de Ommer Bissingh, een Bevrijdingsontbijt. De komende maanden wordt verder gewerkt aan de uitwerking.

Duidelijk is al wel dat Bevrijdingsdag 5 mei 2020 groots gevierd gaat worden met een feest voor jong en oud. De bedoeling is dat het hele jaar 2020 in het teken staat van vieren en herdenken en stilgestaan wordt bij wat leven in vrijheid betekent. Maar ook om te herdenken wat in de periode 1940-1945 is gebeurd: de mensen die het leven lieten, de mensen die zich hebben verzet tegen de onderdrukking, de bevolkingsgroepen die zijn weggevoerd en zijn omgekomen. Ommen werd op 11 april 1945 bevrijd. Kort daarna was ook heel Nederland bevrijd. Op 15 augustus 1945 werd ook de oorlog in Azië beëindigd.

Na afloop van de bijeenkomst liet burgemeester Hans Vroomen weten blij te zijn met de grote opkomst en ook met de ideeën die zijn aangedragen. Hoeveel geld de gemeente Ommen uittrekt voor de financiering van de viering is nog niet bekend. De provincie Overijssel draagt voor het lustrumjaar 1,5 miljoen euro bij. Hiervan komt 10.000 euro toe aan elke gemeente in de provincie. Bij het provinciaal programma zijn het Memory Museum in Nijverdal, de Canadese begraafplaats in Holten, het Bevrijdingsfestival Overijssel en het Historisch Centrum Overijssel betrokken. Bovendien heeft de provincie een zogeheten kwartiermaker aangetrokken in de persoon van Niek van der Sprong, bij wie men terecht kan voor advies en de gemeenten op de hoogte houdt van actuele ontwikkelingen en nieuwe ideeën.

Bron: Harry Woertink – 14 november 2018

De buurtschap Arriën is ontstaan vanuit enkele boerenvestigingen op de Achteres en de Voores. Deze essen zijn akkercomplexen die werden bemest met een mengsel van schapenmest en heideplaggen uit de potstallen. Hierin werden de schapen ’s nachts gestald.

Oprukkende nieuwbouw richting Arriën.
Foto: Harry Woertink
Zie voor meer foto’s het album “2018 – Nieuwbouw rukt op”.

Op een vloer van steeds nieuwe heideplaggen werd de mest opgevangen. Zo’n schapenstal is nog aanwezig aan de Ridderinksweg en op het huidige brinkje. De akkers werden op deze manier langzaam opgehoogd met een laag zwarte humusrijke grond die wel meer dan een meter dik is geworden. De akkers en de weidegronden van de Mars waren vaak gemeenschappelijk bezit van de leden van de Marke Arriën. De buurschap Arriën is dus van oorsprong een esdorp, met akkers op de hoge es tussen de Vecht en de buurschap en graslanden op de lager gelegen marsgronden. Later was sprake van de Marke Arriën. Op de hogere zandruggen langs de Vecht ontstonden al gauw buurschappen met een sterk gemeenschapsgevoel. Al vanaf 1381 is sprake van de buurschap ‘Eryen’ of ‘Erien’, dat later ‘Arriën’ wordt.

De Marke
Een buurschap wordt gezien als de oudste lokale organisatievorm. In de buurschappen was nog sprake van noaberschap, waar men elkaar bijstand bood bij geboorte, huwelijk, ziekte of dood, maar ook praktisch te hulp schoot bij de oogst of schade. Eeuwenlang waren er ongeschreven wetten, maar naarmate de bevolking toenam ontstond een organisatie: De Marke. De Marke regelde het gebruik van de gemeenschappelijke gronden. Zij hadden hun eigen rechtspraak met een Markerecht. Daarin werd het gebruik van de woeste gronden geregeld, zoals het hakken van hout, de voor- en naweide, het weiden van varkens op eikels in het bos, de veedrift en het schutten van vee. Een keer per jaar werd een markevergadering of holtsprake gehouden onder voorzitterschap van de Markerichter. De eerste markevergadering werd gehouden op 5 augustus 1549. In Arriën was dat op de Brink, de eerste werkdag na de Ommer Bissingh. De Markerichter van Arriën was tot 1817 eigenaar van erve Ridderinck en na zijn overlijden diens erfgenamen. In 1839 had Arriën 180 bewoners en ook nog een schooltje. Toen de verkoop en verdeling van de Markegronden onder de gebruikers was voltooid kwam in 1853 een einde aan de Marke Arriën. Lees verder Arriën een eeuwenoude buurtschap in Ommen, maar nieuwbouw rukt op →

OMMEN – Tiny Jansen-de Lange is winnaar geworden van het jaarlijkse Dialectdictee in Ommen. Van de ongeveer 50 deelnemers in woongemeenschap ’t Vlierhuis maakte Tiny Jansen slechts één fout.

Tiny Jansen-de Lange winnaar dialectdictee 2018.
Foto: Harry Woertink
Zie voor meer foto’s het album “Dialectdictee Ommen 2018”.

Voor haar waren er dan ook bloemen en mag zij volgend jaar het dialectdictee schrijven. In 2009 won de in Lemele wonende Tiny Jansen ook het dialectdictee. Dit keer waren er vier deelnemers met twee fouten.

Na het aanhoren van het verhaal “De grote schoonmaak” geschreven en voorgelezen door Willie van Oenen uit Oudleusen moesten de deelnemers aan het werk. Heel aandachtig werd aan de tafels gepoogd van de gevraagde woorden de goede betekenis raden. Daarvoor waren telkens drie mogelijkheden op papier gezet. Gezegden kwamen voorbij als “Ie kunt er gien bien trekken”, hetgeen betekent dat er teveel spullen staan of “De zunne zal dur wel heui van maken” in het Nederlands: het komt wel goed of “Det wil oe nog lillek in de knippe roazen”, wat staat voor dat het je geld gaat kosten.

“Als je vaak mee doet dan leer je de betekenissen van het dialect wel kennen”, aldus Tiny Jansen (71). “Maar het was ook dit keer niet gemakkelijk. Je ziet vaak woorden terugkomen die wij hier niet gebruiken”. Het Dialectdictee is een initiatief van Welzijn ouderen Wijz, de historische vereniging CCO, ’t Vlierhuis en de Bibliotheek Ommen.

Bron: Harry Woertink – 30 oktober 2018

OMMEN – Het Ommer bedrijf Takman IJzerwaren mag zich voortaan Hofleverancier noemen.

Heidi en Rudi Takman zijn trots op het predicaat Hofleverancier.
Foto: Harry Woertink
Zie voor meer foto’s het album “Takman IJzerwaren Hofleverancier”.

Rudi en Heidi Takman ontvingen het door Koning Willem Alexander verleende predicaat “Hofleverancier” donderdagavond uit handen van de Commissaris van de Koning Andries Heidema. Het is dit jaar honderd jaar geleden dat de winkel werd opgericht. De uitreiking was aanleiding voor een tentfeestje bij hetg bedrijf in Ommen, waar ook burgemeester Hans Vroomen van de partij was. Vroomen bracht ook zijn gelukwensen over aan het adres van de familie Takman. De onderscheiding bestaat uit het Hofleverancier-diploma en een Koninklijk wapenbord met de tekst “Hofleverancier bij Koninklijke Beschikking”. Dit schild is bedoeld om aan de gevel van het winkelpand te hangen.

Derde generatie
Niet dat het Koninklijk Huis tot het klantenbestand van Takman behoort, maar het predicaat Hofleverancier is te danken aan het feit dat honderd jaar geleden met het familiebedrijf is begonnen. Takman IJzerwaren werd opgericht in 1918 door Egbert en Roelofje Takman. In eerste instantie bestond het bedrijf uit een aannemersbedrijf en een winkel waar artikelen werden verkocht die door aannemers veel gebruikt worden. Het assortiment werd later uitgebreid met onder andere tuingereedschappen en huishoudelijke artikelen. In 1960 nam jongste zoon Jan Takman met zijn echtgenote Nel de winkel over. Jan specialiseerde zich in de verkoop van gereedschappen en machines, Nel nam de huishoudelijke artikelen voor haar rekening. Rudi Takman en zijn vrouw Heidi namen in 1995 het stokje over van de ouders van Rudi, de derde generatie Takman. Ook hun drie zonen, Stefan, Alwin en Marnix zijn inmiddels werkzaam in het bedrijf, dat werd uitgebreid met nog twee vestigingen in Zwolle en in Nijverdal met totaal 22 personeelsleden in dienst. Rudi Takman zijn in zijn toespraak trots te zijn met het predicaat, waarbij hij dank uitsprak aan zijn voorgangers, maar ook aan zijn personeel.

Lees verder Takman IJzerwaren in Ommen krijgt predicaat Hofleverancier →

OMMEN – Opengestelde gebouwen, historische fietsen en muziek, wandelingen en de onthulling van een zwaar authentiek kanon op de vestingwallen bracht zaterdag 8 september tijdens de Open Monumentendag honderden belangstellenden naar de oude vesting en voormalige bedelaarskolonie van de Maatschappij van Weldadigheid.

Na de onthulling was er veel belangstelling voor het kanon.
Foto: Harry Woertink
Zie voor meer foto’s de albums “Molen De Star OMD 2018”, “Ommerschans OMD 2018” en “Tolhuis Witharen OMD 2018”.

De Open Monumentendag op de Ommerschans was een grote publiekstrekker. Het was de hele dag dan ook een komen gaan van bezoekers. De activiteiten bestonden uit een fietsroute door het gebied en wandelingen met een gids over de voormalige vesting. Verder de openstelling van enkele gebouwen. De Open Monumentendag werd officieel geopend door burgemeester Hans Vroomen. Dat gebeurde met het doorknippen van een lint over de weg. Daardoor konden fietsers op rijwielen van het Historisch rijwielmuseum uit Ommen beginnen met hun tocht door het gebied van de Ommerschans.

Succes
Met de grote belangstelling is de organiserende stichting Open Monumentendag Ommen dik tevreden. Het succes had volgens de organisatie te maken met verschillende factoren. “In de eerste plaats het mooie weer. Ook de onthulling van het kanon op de vesting zorgde voor veel publiek. Daarnaast is de Ommerschans steeds meer in het nieuws. Veel mensen willen met eigen ogen zien en horen hoe bijzonder de geschiedenis van de Ommerschans is. Dat kon vandaag”, aldus Gerda Wermink van de stichting Open Monumentendag Ommen. De geschiedenis van de Ommerschans was vervat in een mooie brochure met foto’s van historische gebouwen langs de route. Een muzikaal duo zorgde voor de juiste noten die ook in de periode van de schans en van de bedelaarskolonie werden gespeeld.

Kanon
Wel een schans en water, maar een kanon ontbrak nog op het oude militaire verdedigingswerk uit de Tachtig jarige oorlog. Tijdens de Open Monumentendag was het zover dat er ook een kanon is. Commissaris van de Koning Andries Heidema had de eer om de officiële onthulling te verrichten: het hijsen van de provinciale vlag die over het kanon was gespannen. Met het kanon kan de militaire historie van de schans nog beter gevisualiseerd worden en maakt de schans als erfgoed aantrekkelijker. Lees verder Open Monumentendag Ommen groot succes – Onthulling authentiek kanon →

Als voorloper van de Open Monumentendag was er vrijdag 7 september voor de scholieren van GBS Guido de Brèsschool uit Ommen een zogeheten Klassendag.

Scholieren op de voormalige vesting de Ommerschans.
Foto: Harry Woertink

De leerlingen van groep 8a en b werden op de Ommerschans rondgeleid met de bedoeling de jeugd actief te betrekken bij het monumentale erfgoed in hun omgeving. De schans is een Rijksmonument en tijdens de Open Monumentendag op zaterdag 8 september het thema van de dag.

Elk jaar wordt door de organiserende Stichting Open Monumentendag Ommen een school uitgenodigd voor deze Klassendag. Dit keer ging het om totaal 36 leerlingen, die door de gidsen Linde Stokvis en Harry Woertink over de voormalige militaire vesting werden geleid. Behalve over de periode van de Tachtigjarige oorlog dat de schans dienst heeft gedaan was er tijdens de excursie ook aandacht voor de periode 1820-1889 toen op de Ommerschans een bedelaarskolonie van de Maatschappij van Weldadigheid was gevestigd.

De excursie werd begonnen bij de voormalige kerk van de Ommerschans. De scholieren waren erg enthousiast en lieten weten veel opgestoken te hebben. De omgeving was voor de meeste scholieren onbekend gebied en ook de geschiedenis van de Ommerschans. Onderweg was een spelletje ingelast: er moest een woord gevormd worden van letters die langs de route zichtbaar waren. Dat bleek uiteindelijk het woord “Schans” te zijn. Aan het eind van de tocht lag er voor de kinderen een verrassing te wachten in het Rustpunt van het Thomashuis: een lekker ijsje.

Bron: Harry Woertink – 7 september 2018