Vereniging De Ommerschans vergadert

Harry Woertink, Ommerschans

De Vereniging Ommerschans vergadert donderdag 14 april 2022 om 20.00 uur in ’t Trefpunt aan de Meppelerweg 34 in Balkbrug.

Gidsen zorgen voor rondleidingen op en rond de Ommerschans.
Foto: Harry Woertink
Zie ook het album “Ommerschans”

Diverse agendapunten passeren die avond de revue waaronder het jaarverslag. Rob Annink en Cisca Joldersma worden aan de leden voorgesteld om de bestuur vacatures in te vullen. Op de vergadering krijgt ook de herdenking 350 jaar Rampjaar (1672-2022) aandacht. William Janssen en Ans Esselink geven tekst en uitleg over de Rampjaarherdenking Ommerschans die op zaterdag 18 juni zal plaatsvinden in de Ommerschans. Hiervoor is de vereniging nog op zoek naar vrijwilligers die willen helpen bij de organisatie van deze historische dag.

Wandelen met gids
Uit het jaarverslag van 2021 blijkt dat de vereniging aanmerkelijk minder wandelingen kon organiseren als gevolg van de pandemie. Voor leerlingen van verschillende basisscholen uit de voormalige gemeente Avereest, die het lespakket Ommerschans in hun lesprogramma kon wel een rondwandeling gehouden worden. In kader van de presentatie van het boek Altijd Vluchten van schrijfster Christine Linneweever is een speurtocht met vragen voor de basisschoolleerlingen uit Balkbrug georganiseerd. Ook voor een viertal families hebben de gidsen een rondwandeling mogen verzorgen en kwam eveneens een groep uit Borger-Odoorn langs voor een wandeling door de schans. Tot de gilde van Ommerschansgidsen behoren: William Janssen, Gert Kerkdijk, Henk Smit, Jannita Visscher, Rosanne Farmer, Henk Michel, Jan Smits, Simone Hof en Ans Esselink.

Bezoekerscentrum
De vereniging streeft ernaar de bestaande wandeling door de Ommerschans op papier te zetten en de route opnieuw te markeren. Ook wordt gekeken naar mogelijkheden van digitalisering van de wandeling op de Ommerschans. Het bestuur is het laatste deel van vorig jaar vooral bezig geweest met de komst van een bezoekerscentrum. Eind 2020 bleek dat Veldzicht zijn toezegging voor het vestigen van een informatiecentrum in de Veldzichthoeve terugtrok. Goede raad bleek duur, tot de oude schuur naast de Ommerschans van eigenaar Arend Jan Slager in beeld kwam. Lees verder Vereniging De Ommerschans vergadert →

Kasteel Eerde en de familie Hutman

Harry Woertink, Kastelen & Havezates

Bij een kasteel hoort personeel met ook een huishoudelijke brigade. Op kasteel Eerde was dat vroeger niet anders.

Ca. 1930. Het huishoudelijk personeel van kasteel Eerde, met in het midden Geertje Hutman-Hazelhorst.
Foto: OudOmmen
Zie ook de albums “Familie Hutman – aan het Rot” en “Hammerweg 58 (Pension “De Tol”)”.

Er waren zelf jaren dat het aantal werklui op liep naar 35, waarvan ook intern. In het souterrain van het kasteel bevond zich, achter de keuken, de meidenkamer waar de dienstmeisjes sliepen. De zes bedsteden werden bezet door tenminste de keukenmeid, de werkmeid, de linnenmeid en het melkmeisje. De huisknecht sliep ook in het souterrain en had de beschikking oer een ledikant in een kamertje naast de strijk- en mangelkamer. In de bouwhuizen was ruimte voor de bouwknecht en de palfrenier, naast een bakkerij, koetshuis, paarden- kalver- en varkensstal. De timmerman had er een werkplaats evenals de tuin- en bosbaas. Arbeiders die in de bossen werkten aten in dit bouwhuis hun boterham op.

Geertje Hutman-Hazelhorst
Geertje Hazelhorst (1874-1936) is een van de hulpen in de keuken. Ze wordt in 1917 door baron van Pallandt gevraagd op het kasteel te komen werken. Geertje was getrouwd met Hendrik Hutman (1863-1917) en woonden met hun kinderen in het tolhuis aan de Hammerweg onder Besthmen. In 1913 komt de weg van het landgoed in handen van de provincie en wordt de tol opgeheven. Geertje’s man overleed in 1917 op 53-jarige leeftijd. Ze blijft achter met 4 dochters en ze was in verwachting van haar vijfde kind (een zoon). Haar omstandigheden waren wellicht reden voor baron van Pallandt haar in 1917 als kokkin naar het kasteel te halen. Als er meer hulpen nodig zijn op het kasteel hoeft baron Van Pallandt er niet lang over na te denken om ook twee van de dochters van Geertje aan te stellen. Het gaat dan om Gerridina Hutman (1915-1984) en Klazina Albertha Hutman (1909-1948).

De Tol
In 1936 komt Geertje Hutman-Hazelhorst te overlijden. Daarvoor, op 18 december 1931, kreeg Geertje het voormalige tolhuis maar ook haar ouderlijk huis aan de Hammerweg in Besthmen van baron van Pallandt cadeau om er vervolgens op aanraden van de baron een pension te beginnen. De voltooiing maakte ze niet meer mee. Het pension “De Tol” ging wel van start en wel door zoon Hendrik Hutman. Op de kavel naast het oude tolhuis werd later een nieuw en extra groot huis gebouwd, waar ook later in de oorlog op aanwijzing van de Duitsers gasten werden gehuisvest. Na de oorlog was er een keuze of je kreeg “vreemden” in je huis toegewezen door de woningnood of je begon een pension/hotel. Lees verder Kasteel Eerde en de familie Hutman →

Marktmeester Schuurman door kooplieden gehuldigd

Harry Woertink, Oude gebruiken & tradities

OMMEN – De heer B. Schuurman herdacht dezer dagen het feit, dat hij 40 jaar geleden tot marktmeester werd benoemd.

26 mei 1959. Marktmeester Berend Schuurman hier in uniform gekleed van de gemeente Ommen, ontvangt als blijk van waardering voor 40 jaar markmeester een herenrijwiel uit handen van S. van Vondel terwijl er voor zijn vrouw Geertje Schuurman-de Haan een ruiker bloemen is.
Foto: OudOmmen
Zie ook het album “1959 – B. Schuurman 40 jaar Marktmeester”

Uiteraard lieten de marktkooplieden deze heuglijke gebeurtenis niet ongemerkt voorbijgaan. Uit hun naam kreeg hij na de markt bij monde van het hoofdbestuurslid, de heer S. van Vondel, een prachtig herenrijwiel aangeboden. Spreker roemde de kwaliteiten van de heer Schuurman als marktmeester, zodat hij nimmer naar Ommen behoefde te komen voor moeilijkheden.

Speciaal wees de heer Van Vondel op het organisatietalent van de marktmeester en op het feit, dat hij altijd aan anderen dacht. Wanneer een marktkoopman ziek was, collecteerde Schuurman voor bloemen of een fruitmand. Geen wonder dan ook, dat men nu spontaan voor hem een inzameling heeft gehouden.

Mevrouw Schuurman kreeg een ruiker bloemen aangeboden. Na deze hartelijke woorden sprong de heer Schuurman op een lege kraam en zeide: „Mensen, praten kan ik niet, maar ik dank jullie allemaal”.
Bron: Harry Woertink – 22 maart 2022

Eiertikken op tweede Paasdag

Harry Woertink, Oude gebruiken & tradities

OMMEN – Op Tweede Paasdag, 18 april wordt in Ommen weer het traditionele eiertikken gehouden.

1964. Eiertikken op Paasmaandag bij het gemeentehuis op de Markt.
Foto: OudOmmen
Zie ook de albums “Paastradities” en “Eiertikken”.

Plaats van handeling is de Markt bij het Vechtpodium waar vanaf 11.15 uur getikt kan worden met de vers gekookte bruine eieren gekookt door de familie Martens.Vanwege de pandemie was er twee jaar aaneen geen eiertikken, maar de familie Martens heeft het weer opgepakt en heeft er ook onwijs veel zin in.

Kooktechniek
Wijlen Gerard Martens had zijn eigen kooktechniek voor de eieren. Deze techniek is overgenomen door de volgende generatie: niet te hard, niet te zacht en waarbij de schaal van het ei wordt voorzien van een biologisch bruin kleurtje. “Het geheim van de smid”, of in het geval van de familie Martens “Het geheim van de kok”.

Tik techniek: scherp op scherp, stomp op stomp
Iemand die wil meedoen met het eiertikken op Tweede Paasdag zoekt eerst een partner waarmee het ei getikt kan worden. Dan moeten de deelnemers de scherpe kanten van het ei tegen elkaar tikken. Vervolgens wordt stomp op stomp getikt. De deelnemer met het hele ei wint vervolgens het kapotte ei van zijn tegenstander. Wanneer blijkt dat beide deelnemers aan één kant een deukje in het ei hebben tikken ze vervolgens nog stomp tegen scherp om de winnaar te bepalen. Degene die dan nog één kant heel heeft wint.

Het eiertikken op Paasmaandag is een begrip tot in de wijde omgeving van Ommen en trekt altijd veel publiek. Voor zover bekend is Ommen de enige plaats in ons land waar zo massaal het eiertikken wordt gehouden.

Bron: Harry Woertink – 19 maart 2022

Herberg De Hongerige Wolf, een van oudsher bekende pleisterplaats aan de Hessenweg

Harry Woertink

De Hongerige Wolf is al vele eeuwenlang een bekend punt tussen Ommen en Hardenberg. Vroeger een boerderij met een herberg.

Herberg De Hongerige Wolf ca. 1950.
Foto: OudOmmen
Zie ook het album “Restaurant De Hongerige Wolf”

De Hongerige Wolf is een van oudsher bekende pleisterplaats aan de vroegere Hessenweg, de vroegere zeer belangrijke verbinding naar Duitsland. Het is door de eeuwen heen een boerderij geweest waarvan de eigenaar een vergunning voor het onderbrengen en verzorgen van gasten bezat; een herberg en plaats waar paarden op hun lange reis werden verzorgd of verwisseld. Naast de boerderij stond een schuur met “doorrit” waar paard en wagen van doortrekkende reizigers konden worden gestald. De laatste bewoner van de herberg was Egbert Stoevelaar, die in 1966 het pand verkocht aan Jurjen Pool. Toen kwam er een café-restaurant dat in 1976 afbrandde, maar De Hongerige Wolf kwam terug.

Naam
De eeuwenoude herberg De Hongerige Wolf dankt zijn naam aan een aardige middeleeuwse love-story, die zich hier moet hebben afgespeeld. Ene Jonker Rudolf zou – door stom toeval – op het laatste moment zijn geliefde Jonkvrouw Ida uit de klauwen van een hongerige wolf hebben kunnen bevrijden. Het was een gebeurtenis waar de hele streek vol van was en zo valt het te begrijpen, dat niet zo lang na de mislukte aanval van het ondier dicht bij de bewuste plek een herberg werd gebouwd, die de toepasselijke naam “De Hongerige Wolf” kreeg.

Egbert Stoevelaar
In 1958 was nog sprake van oude wat vervallen behuizing met naast de deur een vaag beschilderd houten bord, waarop met wat goede wil een vervaarlijke wolf in het woud is te onderscheiden en duidelijker daaronder: “Hongerige Wolf. Zwak alcoholische dranken. E. Stoevelaar”. De op het bord genoemde Egbert Stoevelaar was toen 79 jaar en hij woonde, evenals zijn zoon, in een noodwoning terzijde van de oude herberg annex boerderij. De zaak was natuurlijk toen dat De Hongerige Wolf een paar jaar eerder zulke kwalijke ouderdomsverschijnselen vertoonde, dat er een bordje “onbewoonbaar verklaarde woning” voor de ramen kwam te hangen. Dat hield niet zozeer direct verband met de scheuren en de verzakkingen dan wel met het nogal zeldzame feit, dat uit de eeuwenoude muren en het hout miljoenen insectjes gekropen kwamen. Lees verder Herberg De Hongerige Wolf, een van oudsher bekende pleisterplaats aan de Hessenweg →

Uitleg over hoe maak je een Palmpasenstok

Harry Woertink, Oude gebruiken & tradities

OMMEN – Op zaterdag 2 april geeft De Gemienschop van Oll Ommer een uitleg (geen workshop) over hoe maak je een Palmpasenstok.

Archieffoto van een eerder gehouden demonstratie van het versieren van de Palmpasenstok.
Foto: Harry Woertink
Zie ook het album “Paastradities”

Dit vindt plaats in het Historisch Museum Ommen en begint om 10.30 uur. Voorzitter Gerrit Steen geeft uitleg en maakt iedereen wegwijs in de ‘geheimen’ van het versieren van de Palmpasenstok. Dit kan met een, al dan niet geschilde, stok uit het bos. Deze wordt versierd met een slinger van pinda’s, krenten, rozijnen en paaseitjes. Verder kan het worden aangekleed met buxus, sinaasappel of mandarijn en broodhaantjes. De Palmpasenstok kan ook een kruis zijn van twee dunne stokken die aan elkaar worden bevestigd. Iedereen kan zelf een creatie maken en er een eigen invulling aan geven. Opgeven voor 30 maart bij Hetty via: 06-42077267of bij Wilma: 06-21339414.

Palmpasenoptocht
Op zaterdag 9 april vindt de Palmpasenoptocht plaats onder muzikale begeleiding van het jeugdorkest SDG. Het inleveren van de Palmpasenstokken kan om 13.30 uur in het Historisch Museum Ommen. De jury beoordeelt de stokken en daarna begint om 14.30 uur de optocht. De prijsuitreiking vindt plaats om 15.15 uur op het binnenplein van Oldenhaghen. De Gemienschop van Oll Ommer hoopt dat de inwoners van de gemeente Ommen de kinderen en/of kleinkinderen mee laten doen om zo deze traditie in stand te houden.

Bron: Harry Woertink – 18 maart 2022

Kerkweg van zandweg naar toeristenweg over de Lemelerberg

Harry Woertink

Blij en trots waren ze nu er een gemeentelijke weg lag over de Lemelerberg. Niet alleen het gemeentebestuur, maar ook de inwoners van Lemele.

1961. Wethouder Albert Jan Immink opent met het doorknippen van een lint officieel de Kerkweg op de Lemelerberg. Twee ponyruitertjes escorteren de wethouder. De schaar is hem liefdevol aangereikt. [Noot: wie kent de ruitertjes en het meisje?]
Foto: OudOmmen
Zie ook het album “1961 – Opening wegen Lemelerberg”

Wie anders dan wethouder Albert Jan Immink kwam in 1961 de eer toe om de nieuwe verharde weg officieel te openen met het doorknippen van een lint. Twee ponyruitertjes escorteerden de wethouder en de schaar wordt hem liefdevol aangereikt. Na deze plechtigheid kon iedereen de berg op en over en was de weg ook vrij voor toeristen die graag de Lemelerberg op wilden voor een wandeling of in de wintermaanden bij sneeuw te kunnen skiën. De officiële opening was dan ook een hoogtepunt waar bijna heel Lemele voor was uitgelopen.

Lemele-Dalmsholte
De (Kerk)weg over de Lemelerberg was van oorsprong een simpele zandweg en moeilijk begaanbaar. De zandweg verbond de kom van Lemele met Dalmsholte. Bij regen was de weg moeilijk begaanbaar en werd dan ook maar weinig gebruikt. Maar steeds meer mensen wilden de berg op om te genieten van de zanderige paadjes om naar de uitzichtpunten te wandelen. Zomers reden bussen af en aan om hun passagiers op de Lemelerberg de kans te geven te wanddelen door de bossen, over de heidevelden en langs de vennetjes om met een beetje ook geluk de schaapskudde aan te treffen. De drukte werd zo groot dat in 1950 verboden werd voor bussen.

Knallende ruzie
Vanaf dat moment ontstaat een knallende ruzie tussen de gemeente Ommen en de Nederlandse Heide Maatschappij. De laatste ging als eigenaar tol heffen bij de bezoekers van de Lemelerberg. Aan het begin van de Parkweg – de toenmalige toegangsweg richting de berg – kwam een tolwachtershuisje met de onvermijdelijke tolboom. En wie de berg op wilde om van het fraaie uitzicht over de omgeving te genieten moest voor dat genot vijftien cent betalen. Wilde men met de auto de Lemelerberg op, dan moet men voor dat gemak nog eens 55 cent extra betaald worden. Ommen vreesde dat deze stap de streek geen goed zou doen en vele toeristen zou weerhouden. Lees verder Kerkweg van zandweg naar toeristenweg over de Lemelerberg →

Rondwandeling met gids op de Ommerschans – zondag 27 maart 14.00 uur

Harry Woertink, Ommerschans

De vereniging de Ommerschans organiseert zondag 27 maart weer een gegidste rondwandeling op de Ommerschans.

Christoph Bernhard Freiherr von Galen (Bernard van Galen), ook wel “Bommen Berend” genoemd.
Afbeelding: OudOmmen
Zie ook het album “Ommerschans”

In een anderhalf uur durende wandeling vertelt de gids over de unieke geschiedenis van het unieke natuurgebied. Met onder meer verhalen over het zwaard van Ommerschans, de muiterij en de overval door de patriotten. Ook wordt aandacht besteed aan de periode dat de voormalige verdedigingsschans dienstdeed als straf- en bedelaarskolonie van de Maatschappij van Weldadigheid.

Bommen Berend
Dit jaar is het 350 jaar geleden dat de als Bommen Berend bekende bisschop van Münster plunderend door Overijssel trok. Ook de Ommerschans ontsprong toen niet de dans en werd onder de voet gelopen door het bisschoppelijke leger. Tijdens de rondwandeling wordt ook dit stukje geschiedenis uitgelegd. En wat heeft Balkbrug te maken met de kolonie Ommerschans? Het komt allemaal aan de orde.

Start bij het kanon
De start van de zondagmiddagrondwandeling is om 14.00 uur bij het kanon in hartje Ommerschans. De kosten voor de rondwandeling zijn € 5,00 per persoon. Er is geen gelegenheid om te pinnen. Vooraf aanmelden via info@ommerschans.nl of via 06-13629524. Parkeren bij het kanon naast de schanswal. Wilt u met een grote groep komen? Dan kan in overleg een rondleiding afgesproken worden op een ander moment. Laat u zich informeren over de mogelijkheden. Meer informatie op de website http://www.ommerschans.nl. De vereniging Ommerschans is te volgen op facebook: http://www.facebook.com/ommerschans.

Vierde zondag van de maandag
Elke vierde zondag van de maand zijn er gegidste rondwandelingen op de Ommerschans. De datums voor de volgende rondwandeling zijn: 24 april; 22 mei; 26 juni; 24 juli; 28 augustus; 25 september; 23 oktober en 27 november.

Bron: Harry Woertink – 16 maart 2022

Jan Krake, de laatste man die de diligence Ommen-Zwolle reed. De spoortrein verdrong zijn vervoermiddel

Harry Woertink, Oude gebruiken & tradities

Jan Krake uit Ommen, beter bekend als “De Krake” werd geboren op 18 november 1860 in Dalfsen.

1903. Toen de laatste reis ten einde was werd de diligence met Jan Krake op de bok gefotografeerd. Aan de overzijde van de Vecht het gemeentehuis met klein koepeltorentje en rechts een deel van hotel De Zon.
Foto: OudOmmen
Zie ook het album “Postkoets – diligence”

Als zoon van Willem Krake en Hendrika Schuurman overleed hij op 20 mei 1956 en was toen 95 jaar. Als krasse oude baas, had hij aan de Bouwstraat 13, pal tegenover de Gereformeerde kerk, een schoenmakerij. Krake genoot grote bekendheid als koetsier van de diligence Ommen—Zwolle. Deze dienst werd geëxploiteerd door de firma Spijkerbos, voormalig eigenaar van Hotel „De Zon”. Deze firma verzorgde ook verhuizingen door het gehele land, waarbij de Krake eveneens als koetsier fungeerde. Over zijn reizen, die zich vaak tot Holland uitstrekten, kon hij urenlang in sappig Ommer dialect vertellen, waarvoor hij altijd een aandachtig gehoor vond. In 1903 was het afgelopen met de diligence, toen werd de „NOLS” in gebruik genomen, de Noordooster Locaal Spoorweg. Krake bleef daarna nog werkzaam als stalknecht, speciaal op marktdagen en verhuurde hij zich ook nog als maaier. De Provinciale Overijsselsche en Zwolsche courant zocht op 18 november 1950 Krake op, de dag dat hij zijn 90ste verjaardag vierde en deed alsvolgt verslag:

“Iedereen kent hem toch?”
“Jan Krake? Ja, natuurlijk weet ik die te wonen, iedereen kent hem toch?” De Ommenaar, wie ik de weg had gevraagd begon bereidwillig uit te leggen. Deze straat uit, voorbij de kerk en dan rechtsaf. Bij het pleintje linksaf en dan tegenover de Gereformeerde kerk, daar is het.” Het was alles bij elkaar drie minuten lopen en toen stond ik dan ook voor het aangeduide schoenwinkeltje aan de Bouwstraat. Op het venster boven de deur waren de sierlijke, ouderwetse letters nog vaag leesbaar: de man, die de laatste diligence van Ommen naar Zwolle vice versa heeft gereden. Het 18 november 1950, de dag dat Jan Krake negentig jaar geworden is.

Mooie kamer
Het is een klein vierkant kamertje met drie deuren. Eén leidt naar de gang, één naar de “mooie kamer” en de laatste geeft toegang tot het keukentje. Het venster ziet uit op een winters aandoende tuin. Tegen dat raam en naast de kachel, waarop de witte, geëmailleerde koffiekan staat te pruttelen, zit Jan Krake en naast hem zijn zuster. Johanna Gort-Krake is ook al 85 en eigenlijk is er vandaag dubbel feest, want ze is dan vijftig jaar getrouwd. Lees verder Jan Krake, de laatste man die de diligence Ommen-Zwolle reed. De spoortrein verdrong zijn vervoermiddel →

Hartelijke Ommer ontvangst voor wereldrecordhouder lange afstand paardrijden Wilfried Wendl

Harry Woertink

Met veel respect en gastvrijheid werd hij in Ommen ontvangen, de 35-jarige Oostenrijker, Wilfried Wendl.

1959. Wereldrecordhouder lange afstand rijden te paard, Wilfried Wendl uit Klagenfurt in Karinthië (Oostenrijk) wordt in Ommen opgewacht door burgemeester C.P. van Reeuwijk (derde van links) en wethouder A.J. Immink, vierde van links.
Foto: OudOmmen
Zie ook het album “1959 – Bezoek Wilfried Wendl”

Bij hotel Stegeman aan de Voorbrug was ruiter en paard z’n beetje op de helft van de 6723 kilometer lange afstandsreis vanuit Oostenrijk door Europa. De lange reis door Europa slaagde waardoor de Oostenrijker zich wereldrecordhouder lange afstand te paard mocht noemen.

Stempels
Burgemeester C.P. van Reeuwijk en wethouder A.J. Immink hadden bij de doorkomst de stempels klaarliggen van de gemeente om de papieren van de Oostenrijker te stempelen als bewijs dat Wendl Ommen had aangedaan. Fotograaf van dienst Herman Wigbels legde de doorkomst in Ommen vast op de gevoelige plaat. Twee Oostenrijkse ruitervrienden maakten in het begin van 1959 het plan op, om een reis te paard door West-Europa te maken van zo rond 9.000 kilometer. Met de bedoeling om aan de ene kant propaganda te maken voor de ruitersport en aan de andere kant zelf talrijke volken en landen te leren kennen. Om dan tenslotte over de reis een boek te gaan schrijven.

Op zijn eentje
Per dag werd tussen de 40 en 60 kilometer afgelegd. Onderweg werd veelal gelogeerd bij ruitervrienden, dankzij de hulp van ruiterorganisaties. In Stuttgart kwam echter een scheiding. Een der ruiters brak een arm en dat betekende, dat de andere op zijn eentje de reis moest voortzetten. De partner van Wendl Rosalinde hield de reis netjes en nauwkeurig bij. Zij deed het echter niet per paard, maar maakte gebruik van de openbare vervoersmiddelen. Lees verder Hartelijke Ommer ontvangst voor wereldrecordhouder lange afstand paardrijden Wilfried Wendl →