Tijdens de Nationale Herdenking op 4 mei herdenken we alle oorlogsslachtoffers. Dit jaar is het thema “2018. Jaar van verzet”.

Op de grens van Ommen en Mariënberg herinnert een monument aan de periode 1940-1945, een beeld van een treurende moeder met kind.
Foto: Harry Woertink
Zie voor meer afbeeldingen het album “Verzet WO2”.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was de rechtstaat buiten werking gesteld. Er was sprake van willekeur, vervolging, terreur en moord. Verreweg de meeste mensen probeerden er het beste van te maken en gingen zoveel mogelijk door met hun dagelijks leven. Een kleine groep kwam in verzet. Kwam op voor de rechten van anderen. Verzette zich tegen onrecht en onrechtvaardigheid.

Op de grens van Ommen en Mariënberg herinnert een monument aan de periode 1940-1945. Dit oorlogsmonument is een beeld van een treurende moeder met kind. “Een dochter zonder vader, een vrouw zonder haar man. De oorlog scheurde het gezin uit elkaar. De mannen te werk gesteld, de vrouwen bleven achter. Sterke vrouwen met verdriet”, aldus de tekst op de sokkel. Onder het beeld de namen: P.H. Wolfert, W. Oordt, M. Grendelman, K. Huibers, H. de Lange, G.W. Nijboer, G. Oosterveen en H.J. Schippers. Acht namen van mensen uit Beerze, Beerzerveld, en Mariënberg. Acht namen van mensen die indertijd ruw uit het hart van hun familie en uit de samenleving zijn weggerukt. Het beeld van een moeder met dochter waarbij het meisje het hoofd omhoog geheven heeft naar de moeder: zoekend naar steun en troost, terwijl ook de moeder haar hoofd omhoog heft en haar arm beschermend om het meisje heeft gelegd. Op deze plek leeft de herinnering voort. Hier wordt jaarlijks op 4 mei op passende wijze herdacht dat vrijheid niet vanzelfsprekend is. Het verhaal dat achter deze acht namen schuil gaat, moeten we blijvend doorgeven.

Kees Wolfert: Hoe ik als kind de oorlog beleefde
“In de vroege morgen van 10 mei 1940 werden we opgeschrikt door harde knallen en glasgerinkel. Ik was 6 jaar en op 1 april voor het eerst naar school gegaan. En nu was het oorlog, al besefte je natuurlijk niet wat dit betekende. De knallen werden veroorzaakt door het opblazen van de bruggen over het water. Heel veel ruiten in ons huis waren stuk. Het was die dag prachtig weer. In de morgen was het kanon, dat bij de spoorlijn stond verdwenen. Ook de Nederlandse soldaten, die in de “Olde Mölle” ondergebracht waren, vertrokken in de vroege morgen, om achter de IJssellinie te gaan. Lees verder “2018. Jaar van verzet” (3) →

In 1930 waren er volgens de Landbouwtelling in Ommen 103 „landarbeiders” met minder dan 1 ha grond en wel 18 met 5-15 are, 20 met 15-20 are, 29 met 25-50 are en 36 met 50 are-1 ha.

Alle bewoners van het dorp Vilsteren wonen op een stukje grond van het landgoed en zijn dus pachter, erfpachter of huurder.
Foto: OudOmmen

Men kan op grond van de uitkomsten der Landbouwinventarisatie en verder op grond van de overweging, dat eigenlijke landarbeiders in het zandgebied heel weinig voorkomen, zonder bezwaar aannemen, dat een groot deel van deze grondgebruikers in het veenkoloniale gebied woonde. Belangstelling voor grond was er dus wel. Deze belangstelling wordt toch niet alleen gestimuleerd door het besef, dat men hetgeen men zelf verbouwt niet behoeft te kopen. Het is ook zo, dat velen in het verwerven van grond een middel zien om zich op te werken tot zelfstandigheid, een mogelijkheid, die in de gemeente Ommen, waar nog woeste gronden liggen, altijd heeft bestaan.

Er zijn in Ommen 24 landarbeidersplaatsjes uitgegeven volgens de Landarbeiderswet. Daarvan zijn er 15 gelegen op zandgrond en 9 op dalgrond (uitsluitend Beerzerveld). Het kleinste plaatsje is 74 are groot, het grootste 2,98 ha. Het gemeentebestuur, dat de uitvoering der Landarbeiderswet behartigt, acht een oppervlakte van 1-1 % ha passend. Blijkbaar wil het van de landarbeiders kleine boeren maken. Men ziet dan ook, dat in de eerste plaats de plaatsjeshouders nog grond bijpachten en in de tweede plaats, dat een koe wordt gehouden en de oppervlakte grasland de oppervlakte bouwland evenaart. Verbouwd worden rogge en aardappelen. Er zijn op deze wijze micro-(gemengde) bedrijven ontstaan, wat niet de bedoeling is van de Landarbeiderswet. De plaatsjes op de dalgrond variëren in oppervlakte van 79 are tot 2 ha. Het is duidelijk, dat een plaatsjeshouder met een dergelijk grondgebruik niet in staat is regelmatig op een akkerbouwbedrijf te werken tenzij hij zijn eigen land verwaarloost. Het is ook zo, dat er zich onder de plaatsjeshouders enkelen bevinden, die uit de boerenstand stammen en zich langs deze weg tot boer trachten op te werken.

Dat de vrouw en eventueel de kinderen op de landarbeidersplaatsjes hard mee moeten werken spreekt vanzelf. Terwijl men voor de Landarbeiderswet in Ommen wel belangstelling heeft gehad en er enige tientallen plaatsjes zijn ontstaan, is er door de gemeente in het kader van deze wet geen los land uitgegeven en is van interesse daarvoor ook nimmer iets gebleken. Dit behoeft niet een aanwijzing te zijn, dat de belangstelling voor grond gering is, daar vlak buiten het dalgrondgebied op de vrije markt los land te pachten was, zij het niet goedkoop. Lees verder Ommen. Lang geleden (9) →

Tijdens de Nationale Herdenking op 4 mei herdenken we alle oorlogsslachtoffers. Dit jaar is het thema “2018. Jaar van verzet”.

Staand v.l.n.r.: H.C. Hop, J. Hoek, dokter Wildervanck de Blécourt, J.H. Niessen, K. Metz, mevrouw Vogelaar, dominee Vogelaar, J. Horstink, W. Wubs. Zittend v.l.n.r.: B. Rutgers, mevrouw Wildervanck de Blécourt, John een Engelse piloot, L. Jens (Canadees boordschutter), mevrouw Seigers, J. Houtman.
Foto: OudOmmen
Zie voor meer afbeeldingen het album “Verzet WO2”.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was de rechtstaat buiten werking gesteld. Er was sprake van willekeur, vervolging, terreur en moord. Verreweg de meeste mensen probeerden er het beste van te maken en gingen zoveel mogelijk door met hun dagelijks leven. Een kleine groep kwam in verzet. Kwam op voor de rechten van anderen. Verzette zich tegen onrecht en onrechtvaardigheid.

Jan Houtman
In de rij van verzetsmensen, mannen en vrouwen, die in de oorlog hun leven waagden, hoort Jan Houtman uit Ommen. De verzetsman werd op 17 november 1944 op brute wijze vermoord. Eerder die dag werd Houtman opgepakt door de Kontroll Kommando-man Herbertus Bikker van Kamp Erika uit Ommen. Houtman was in het bezit van een blik benzine en vertelde die voor kleding geruild te hebben in Hoonhorst. Op de boerderij van Klink, waar hij goed bekend is, wil hij dat uitleggen. Maar Houtman probeert dan te vluchten. Hij wil via de achterdeur weg, maar deze deur is vastgebonden. Bikker schiet op hem, waardoor Houtman gewond raakt. Houtman weet te vluchten achter de op stal staande koeien. Weer schiet Bikker en doodt Houtman. De 27-jarige Houtman laat echtgenote en dochtertje Tjitske achter.

Schuilplaats
De in 1917 geboren Jan Houtman betekende veel voor het verzet. Het eerste contact dateerde uit november 1942. Jan Houtman zorgde toen voor de verspreiding van het illegale Trouw in Ommen en omgeving en maakte foto’s voor vervalste persoonsbewijzen voor onderduikers, piloten en joden. Begin 1943 werden bij hem thuis geallieerde piloten ondergebracht en verzorgde hij het verdere transport. Houtman was betrokken bij de kraak van een distributiekantoor voor bonkaarten in Dalfsen. De verzetsgroep waar Houtman lid van was had een schuilplaats in Rechteren onder de gemeente Dalfsen. Lees verder “2018. Jaar van verzet” (2) →

De landbouw is verreweg de belangrijkste bestaansbron in de gemeente Ommen. Het behoort landbouw-statistisch gezien tot het zand- en veengebied van Overijssel.

1899 – Het oogsten van rogge in Beerze.
Afb.: OudOmmen

Dit gebied omvat een aantal gemeenten van Noord-Oost-Overijssel, die geheel of ten dele gelegen zijn op het – nu grotendeels voormalige – hoogveen, dat de zandgebieden van Drenthe en Overijssel scheidt. Evenals de naburige gemeenten Den Ham, Hardenberg en Gramsbergen is Ommen gedeeltelijk een zand-, gedeeltelijk een hoogveen (dal grond)-gemeente. Hoewel het zandgedeelte overheerst mag men de betekenis van het dalgrondgedeelte, waar men flinke bedrijven vindt, niet onderschatten, zo blijkt uit onderzoek zo’n 80 jaar geleden.

In het midden van de vorige eeuw was de oppervlakte bouwland groter dan het areaal grasland. De boer van het gemengde bedrijf, tegenwoordig vooral een veeboer, was toen in de eerste plaats een akkerbouwer. In de structuur van het gemengde bedrijf is evenwel na het intreden van de landbouwcrisis van de jaren 70 en 80 een principiële verandering gekomen. In verband met de moeilijkheden met de graanbouw tengevolge van de massale overzeese aanvoer verlegde men het zwaartepunt. De landbouw kwam in dienst te staan van de veeteelt. Dit betekende niet, dat het areaal bouwgrond afnam, doch wel, dat toen aan het einde der eeuw de invoering van de kunstmest de ontginning vergemakkelijkte en stimuleerde, de relatieve betekenis van de bouwgrond gedurig afnam. De oppervlakte bouwland groeide weinig of niet, terwijl het grasland een steeds grotere oppervlakte ging beslaan. De beste weilanden liggen in de Vinkenbuurt en het Emsland, terwijl ook de oude koloniegrond aan de Ommerschans, die zwaar bemest geweest is met compost, van goede structuur is. Rogge en aardappelen zijn wel de voornaamste gewassen, zowel in de gemengde- als in de veenkoloniale bedrijven.

In de loop der decenniën zijn in het bouwplan niet onbelangrijke veranderingen opgetreden. Gegroeid is steeds het areaal aardappelen, terwijl de teelt van boekweit (veen- en zandboekweit) na 1900 is ingekrompen. De ontginning van het vergraven hoogveen bracht met zich de teelt van fabrieksaardappelen. De verbouw van boekweit was zeer riskant. Een nachtvorst kon de gehele oogst vernietigen. Zo is dan ook een zegswijze, dat een vrouwenraad en een boekweitjaar maar eenmaal in de zeven jaar gelukken. De oppervlakte bebouwd met haver is vooral de laatste jaren voor de oorlog sterk uitgebreid. De landbouwvoorlichtingsdienst propageert de haververbouw, opdat de boer minder voer voor zijn paarden behoeft bij te kopen. Lees verder Ommen. Lang geleden (8) →

OMMERSCHANS – Met een lint van zo’n 360 personen hand in hand zijn zaterdagmiddag symbolisch de fundamenten van het ooit grootste gebouw in Nederland gemarkeerd.

Lint van zo’n 360 personen.
Foto: Harry Woertink
Zie voor meer foto’s het album “2018, het jaar van de Ommerschans”.

Het niet meer aanwezige gebouw met een omtrek van 100 bij 100 meter was ooit onderdeel van de Bedelaarskolonie de Ommerschans die in 1819 van de grond kwam van de in 1818 opgerichte Maatschappij van Weldadigheid. Het vormen van een menselijk lint werd gehouden in het kader van “2018, het jaar van de Ommerschans” en de nominatie van Unesco Werelderfgoed voor alle kolonies van de Maatschappij van Weldadigheid. De deelnemers krijgen allen een zelfde shirt aan voor de herkenbaarheid en als teken van verbondenheid. Als een blijvende herinnering maakte een drone luchtopnames.

Koloniekleding
De activiteiten vonden plaats bij de “Veldzichtboerderij” aan de Balkerweg dicht bij de voormalige schans. Bestuursleden van de vereniging de Ommer schans waren voor deze gelegenheid gestoken in nieuw gemaakte koloniekleding, zoals dat ook 200 jaar geleden werd gedragen. Een gelegenheidskoor bestaande uit zogeheten paupers zong het publiek toe met het Ommerschanslied. Ook begeleidden zij de deelnemers naar de fundamenten van het ooit grootste gebouw van Nederland. Een veldwachter scheidde hier de mannen en vrouwen, zoals dat ook al twee eeuwen geleden gebeurde.

Op de Ommerschans, gelegen op de grens van Ommen en Balkbrug moesten luilevende armen woeste gebied ontginnen tot vruchtbare gronden. Niet alleen om in hun eigen levensonderhoud te kunnen voorzien maar ook om arbeidsvreugde bij te brengen en een beroep als boer te leren. In het gebouw werd gewoond en diverse arbeid verricht zoals he maken van manden en het weven.

Ommerschanslied
Kwam van de stad, naar de Ommerschans; ‘k had geen geld meer. ’t Was m’n laatste kans. Nu ben ik alles kwijt, aan de Weldadigheid. M’n klompen en m ’n schep, is alles wat ik heb!

Bron: Harry Woertink – 7 april 2018

Tijdens de Nationale Herdenking op 4 mei herdenken we alle oorlogsslachtoffers. Dit jaar is het thema “2018. Jaar van verzet”.

Een foto van Jan Hendrik Seigers tijdens de oorlog (l) en in 1989 (r).
Foto: OudOmmen
Zie voor meer afbeeldingen het album “Verzet WO2”.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was de rechtstaat buiten werking gesteld. Er was sprake van willekeur, vervolging, terreur en moord. Verreweg de meeste mensen probeerden er het beste van te maken en gingen zoveel mogelijk door met hun dagelijks leven. Een kleine groep kwam in verzet. Kwam op voor de rechten van anderen. Verzette zich tegen onrecht en onrechtvaardigheid.

Jan uit Ommen
Een van de mensen actief in het verzet was Jan Hendrik (Jan) Seigers (1919-1997). Tijdens de Tweede Wereldoorlog was Seigers op vele fronten actief in het verzet. Hij wist Joodse families onder te brengen en geallieerde vliegers te verbergen en verder te vervoeren. Ook voerde hij gewapend verzet tegen de onderdrukking van de Duitsers. In verzetskringen was Seigers ook bekend onder de naam Jan uit Ommen.

Jan Seigers werd geboren in Lemele. Al in 1940 wordt hij opgenomen in de ondergrondse Orde Dienst. Als Joodse mensen moeten onderduiken wordt als eerste bij Seigers aangeklopt. Zijn werkterrein komt ook buiten Lemele te leggen in onder andere de verzetsgroep Veenendaal. In 1942 gaat Seigers wonen in het bosrijke en heuvelachtige gebied van Ommen De Wolfskuil. In een heuvel wordt een onderaards verblijf gemaakt. Voor buitenstaanders niet te ontdekken en in de omgeving afgezet met prikkeldraad. Bemanningen van Engelse en Amerikaanse vliegtuigen die door Duitsers naar beneden zijn geschoten vinden bij Seigers onderdak. Ook ontvluchte Franse krijgsgevangenen vinder er een schuiloord. Veel succes is er bij het opvangen, verbergen en verder vervoeren van geallieerde piloten. Via de Enschedese verzetsman Johannes ter Horst zet Seigers totaal 70 piloten op de ontsnappingslijn Venlo, België, Frankrijk en Spanje naar Engeland. Het huis in de Wolfskuil, met zijn geheime schuilplaats, is een veilig onderkomen geweest. Lees verder “2018. Jaar van verzet” (1) →

OMMEN – Na een bezetting van vijf jaar werd Ommen op 11 april 1945 bevrijd van de Duitsers. De bevrijdingstocht door het Canadese leger kwam uit zuidelijke richting.

Een Canadese tank op de Vechtbrug.
Foto: OudOmmen
Zie voor meer foto’s van de bevrijding de albums “Bevrijding van Ommen” en “Bevrijding van Ommen 2”.

Dit leger maakte voor Ommen en omgeving een einde aan de Tweede Wereldoorlog (1940-1945). Al eerder waren Vriezenveen en Nijverdal bevrijd. Op 6 april 1945 passeerden de soldaten van de Manitoba Dragoons de grens tussen Den Ham en Ommen bij de Groene Jager. De brug over de Regge in de buurtschap Nieuwebrug werd opgeblazen en Eerde kon bereikt worden via de brug over de Regge in Archem. Met de bevrijding voor Ommen in zicht sneuvelden twee Canadese soldaten. Op 6 april 1945 werden luitenant George Thomas Wilson en trooper Gerald Wilfred Soanes door een vijandelijke Panzerfaust dodelijk getroffen terwijl ze met hun Staghound – een gepantserde verkenningswagen – op de Stationsweg in Ommen polshoogte kwamen nemen. Beiden maakten deel uit van de XII Manitoba Dragoons.

Om de Duitsers verder te verjagen werd op 10 april 1945 tussen Lemele en Archem het geschut van het Canadese leger op Ommen gericht. Vervolgens trok de hoofdmacht van het Canadese leger de “Black Watch” richting Ommen. Een bulldozer en tanks trokken mee op. De eerste om opgeblazen bomen op te ruimen en de tanks om zonodig vuursteun te geven. Door de geringe schade aan de Vechtbrug kostte het vervolgens de Canadese patrouille weinig moeite om Ommen binnen te vallen. Het is nog vroeg in de morgen als op 11 april 1945 als eerste de stad Ommen veilig en vrij van de vijand wordt verklaard. De andere compagnieën trokken ook meteen de brug over en sloegen links af om de linker flank van de opmars naar het noorden te dekken en namen in de buurtschap Varsen positie in. Na vijf jaar onderdrukking kon door de Ommenaren voor het eerst weer de Nederlandse driekleur voor de dag gehaald worden. Vlaggen wapperden op het gemeentehuis en bij andere gebouwen toen Ommen op 11 april 1945 was bevrijd. Lees verder Bevrijdingsdag van Ommen: 11 april 1945 →

De Vecht is in vroegere jaren een belangrijke scheepvaartweg geweest. Het verkeer te water tussen Nordhorn en Zwolle was lange tijd behoorlijk druk.

Het kanaliseren van de oude Vecht in 1901 gezien vanaf de Vechtbrug in Ommen.
Afb.: OudOmmen

In de 19de eeuw is het eigenlijk voortdurend sukkelen geweest met de bevaarbaarheid van de Vecht. Stroomopwaarts was er al heel weinig vaart, omdat er dikwijls te weinig water stond, terwijl de vaart stroomafwaarts al voor 1800 vaak met horten en stoten moest geschieden, waarbij de gezamenlijke schippers soms om het water te doen stijgen een dam aanlegden, die zij weer doorstaken, zodra de waterstand voldoende was gestegen. De Vecht was een echte regenrivier, het waterpeil was aan grote wisselvalligheden onderhevig. De klachten over het grillig gedrag van de rivier waren legio. Het is volstrekt geen bijzonderheid als het gemeenteverslag van de stad Ommen over 1844 schrijft, dat de zompschuiten in de zomer nauwelijks 1/6 van de gewone last konden vervoeren, doch aan de andere kant overstroomden de wei- en hooilanden langs de oevers meermalen, ook des zomers. Het bed van de rivier lag geenszins vast, af en toe ontstonden dode armen, terwijl elders oevers in het water stortten. De gedragingen van de Vecht zorgde zelfs een grenswijziging tussen de gemeenten Stad- en Ambt-Ommen.

In 1896 werd de Vecht een Rijksrivier en kwam een einde aan de gedragingen van de Vecht. Tien jaren later was de lengte van haar stroombed door niet minder dan 69 bochtafsnijdingen tussen Dalfsen en de Rijksgrens van 75,4 tot 45 km ingekort. Als scheepvaartweg had de Vecht toen allang alle betekenis verloren. Dedemsvaart en Overijsselse kanalen verwerkten het verkeer. De normalisatie kwam dan ook speciaal ten goede aan de afwatering. Tengevolge van de veenafgravingen in noord- en noordoost-Overijssel in de tweede helft der 19e eeuw en de verbeteringen in de afwatering op Duits gebied kreeg de Vecht steeds meer water te verwerken. Dat via de stuw bij Haandrik de Overijsselse kanalen en via die te Ane de Dedemsvaart met Vechtwater werden gevoed bood daartegen onvoldoende compensatie. Het 10-jarenplan van 1896-1906 deed nu de gemiddelde zomerstand ±70 cm dalen, terwijl het verhang toenam van 0,00011 tot 0,00017. Er kwamen nu klachten over een te lage grondwaterstand. De boeren vonden ook, dat de afvoer ’s winters te goed was. Om aan de bezwaren tegemoet te komen werd een stuwplan uitgevoerd in 1906-1914. Stuwen werden gebouwd te Hardenberg, Mariënberg, Vechterweerd (gem. Dalfsen), Vilsteren en Junne. Bij de stuwen te Vechterweerd, Vilsteren, Haandrik en Ane werden sluizen gelegd. De oude stuwen bij Haandrik en Ane werden in 1920 opgeruimd en vervangen door nieuwe. Door middel van de stuwen wordt gezorgd, dat de grondwaterstand niet te laag wordt. Lees verder Ommen. Lang geleden (7) →

Vervolg over oud Ommen. Dit keer over industriële bedrijven. Gesteld kan worden dat vroeger de industrie in Ommen weinig had te betekenen. Eigenlijk kan alleen de agrarische industrie worden genoemd.

Suikerfabriek met spooremplacement – Lemelerveld.
Zie voor meer foto’s de albums “Beetwortel Suikerfabriek” en “Suikerfabriek – Lemelerveld”.

Volgens de bedrijfstelling 1930 waren er: 2 zuivelfabrieken met 23 arbeidskrachten en 4 graanmalerijen (molens) met 9 arbeidskrachten. De gegevens der beroepstelling wijzen verder uit, dat een aantal in de gemeente Ommen woonachtige arbeidskrachten werkzaam is op buiten de gemeente gevestigde fabrieken. Men kan zich afvragen, waarom zich in de gemeente Ommen praktisch geen industrie ontwikkeld heeft. Speciale gunstige vestigingsfactoren voor industrie hebben in Ommen ontbroken. Aan het einde van de 18e eeuw schijnt de knoopmakerij van enige betekenis te zijn geweest. Al voor de Franse tijd is deze echter in verval geraakt. Eén aardewerkfabriek, 2 blauwververijen, 2 korenmolens, een houtzaag- en pelmolen benevens een pel-oliemolen, alles in Stad-Ommen. Aan de Ommerschans had de Maatschappij voor Weldadigheid in 1836 een koffiebaalweverij opgericht, waarin in 1841 138 valide personen en 345 zwakken en gebrekkigen werkten. Ook was men begonnen met de vervaardiging van boezelaarsbont en halsdoeken. Volgens het Gemeenteverslag werd te Ommen in 1852 opgericht een calicotweverij van G. & H. Salomonsen uit Almelo. Deze fabriek droeg het karakter van een weefschool. In de fabriek werkten een 20-tal arbeiders, terwijl een groter aantal dat het weven in de fabriek had geleerd, thuis werkte.

Beetwortelfabriek Lemelerveld
Inmiddels was in de gemeente Ambt-Ommen, na het graven van het Almelose kanaal (Zwolle-Almelo), een bedrijf gevestigd, dat zeker recht heeft op een nadere beschouwing, temeer daar het een bedrijf betreft, waarvan de vestiging niet samenhangt met de natuurlijke ontwikkeling van de agrarische gemeente Ambt-Ommen, doch beschouwd moet worden als min of meer toevallig. Bedoeld wordt hier de beetwortel suikerfabriek te Lemelerveld. Deze fabriek werd in 1865 in werking gesteld. Op zichzelf was het niet uitzonderlijk, dat in die jaren een beetwortel suikerfabriek werd gesticht. In 1858 werd in Zevenbergen, afgezien van een tijdelijke vestiging in de Franse tijd, de eerste suikerfabriek gesticht. Merkwaardig is alleen dat Lemelerveld als vestigingsplaats werd gekozen. In de gemeente Ambt-Ommen namelijk werden geen suikerbieten verbouwd, evenmin in Dalfsen, Raalte, Heino of Hellendoorn. De fabriek moest haar grondstoffen uit de IJsselstreek laten komen. Lees verder Ommen. Lang geleden (6) →