Ommen lijkt ‘iets‘ met wolven te hebben. Of is het alleen maar een legende? Waarom Ommen een Wolfskuil heeft of nog steeds van Hongerige Wolf sprake is. In 2003 was er ooit iemand die het plan had om in de bossen van Giethmen een educatief wolvenpark te beginnen. Verder als het maken van een plan is het niet gekomen.
Wachten op de vijand die nooit kwam. Vroeger een aarden schans met vier bastions, een gracht en lunetten, later een bedelaarsgesticht en nu een natuurmonument: De Ommerschans. De schans, onder de gemeente Ommen, kent een rijke geschiedenis.
2018. Figuranten als bewoners van de kolonie De Ommerschans tijdens een evenement van de Vereniging De Ommerschans.
Stervormige gracht
De omgeving op de grens met Balkbrug (gemeente Hardenberg) wordt aangeduid als de Ommerschans. Van de schans zelf is alleen nog een deel van de stervormige gracht zichtbaar. De tegenwoordige Balkerweg loopt door de schans. Uit de tijd van het bedelaarsgesticht stamt het kerkhof. In het gesticht was de medische toestand slecht en het eten schaars. Mede door besmettelijke ziekten stierven er dan ook veel mensen. Op het kerkhof liggen maar liefst 5448 mensen begraven uit de periode van 1821-1889.
Tachtig jarige Oorlog
Om tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) de noordelijke provincies te beschermen tegen aanvallen van Spaanse soldaten werd in 1628 de Ommerschans in gebruik genomen. De schans had echter als verdedigingsbolwerk weinig betekenis: de vijand kwam niet en als ze er wel waren namen de soldaten van schrik de benen. Omstreeks 1714 werd de vesting ontmanteld en aangekocht door de Stad-Ommen, die er een herberg liet bouwen ter hoogte van de nu nog bestaande kerk.
Bedelaarskolonie
De Maatschappij van Weldadigheid – opgericht om het bedelen in de straten een halt toe te roepen – verkreeg in 1818 de inmiddels vervallen schans met omliggende velden, venen en moerassen om er een bedelaarskolonie te beginnen. In het westen waren de armenhuizen overvol en leefde een groot deel van de bevolking van de bedeling en armenzorg. Bedacht werd om de woeste gronden in het oosten van het land te laten ontginnen om zo de mensen die in armoede leefden een bestaan te laten opbouwen. Binnen de gracht deed een twee verdiepingen tellend kloosterachtig gebouw dienst als verblijfplaats voor de 1000 tot 1200 opgepakte bedelaars, landlopers, dronkaards en ander gespuis uit de grote steden. Ze werden onder zwaar toezicht aan het werk gezet. Ze moesten helpen met de ontginning, turfsteken of landarbeid verrichten op de buiten de gracht gelegen twintigtal boerderijen. Binnen de grachten werden in de werkplaatsen allerlei karweitjes verricht.
21 boerderijen
Als in 1889 de kolonie wordt opgeheven zijn er 21 boerderijen gebouwd en is duizend hectare grond in cultuur gebracht. De koloniegronden en boerderijen zijn toen geleidelijk verkocht aan particulieren. Vanaf 1908 werden de gebouwen behorende tot de kolonie afgebroken. Van de twintig zogeheten limiethuisjes is die aan de Boslaan/Dronkenmanslaantje in Balkbrug nog in originele staat. Deze huisjes stonden op de kop van de lanen, bedoeld om vluchtelingen uit de schans direct in de kraag te vatten. Binnen de schans en kort daarbij zijn nog aanwezig de NH-kerk (1845) met pastorie uit 1832. De ijs- en voorraadkelder, de dokterswoning (1865), de onderwijzerswoning(1903), die bij het tot de school omgebouwde hospitaal stond en de boerenhoeve nummer 4 uit 1835.
Opvoedingsgesticht voor jongeren
In 1894 wordt een paar honderd meter noordelijker net buiten de grens van de gemeente Ommen een opvoedingsgesticht gebouwd waar 120 jongens worden opgeleid als smid, kleermaker of timmerman. Als in 1930 het opvoedingsgesticht voor jongeren wordt opgeheven maakt het in 1933 plaats voor het Rijksasiel voor TBS’ers. Sinds 1998 is de nieuwe benaming Forensisch Psychiatrisch Centrum Veldzicht. Sindsdien heeft de Nederlandse Staat de 120 dienstwoningen en diverse andere gebouwen onder Ommen en Balkbrug verkocht.
Europees erfgoedlabel
De Koloniën van Weldadigheid zijn opgericht om armoede te bestrijden via werk in speciaal daarvoor ingerichte landbouwkoloniën. Ruim 1 miljoen Nederlanders en Belgen hebben voorouders die in de Koloniën van Weldadigheid gewoond en gewerkt hebben. De Koloniën van Weldadigheid hebben de levens van veel van onze voorouders ingrijpend veranderd. Maar ook onze kijk op bijvoorbeeld zorg, onderwijs en detentie. De Ommerschans kreeg in 2020 het European Heritage Label (Europees erfgoedlabel). Een toekenning door de Europese Commissie die daarbij heeft aangegeven dat de Ommerschans een belangrijke rol speelt in de geschiedenis en totstandkoming van cultureel Europa. De Ommerschans kent weliswaar niet veel gebouwen meer die bewaard zijn gebleven, maar de Ommerschans heeft wel een bijzonder historisch verhaal.
Plattegrond van de Ommerschans:
Ook Bourtange (Groningen) had een schans. Na reconstructie werd de vesting in 1990 weer in gebruik genomen: niet voor militaire doeleinden, maar als cultuurhistorisch monument:
Binnen de gracht deed een twee verdiepingen tellend kloosterachtig gebouw dienst als verblijfplaats voor de 1000 tot 1200 bedelaars:
Vanuit de limiethuisjes werden de kolonisten in de gaten gehouden:
De Ommerschanskerk:
De pastorie aan de Balkerweg:
Kerkhof Ommerschans:
Tijdens de bedelaarskolonie zijn hier 5484 mensen begraven. Zij liggen begraven achter de witte kruizen, tussen bomen en struiken. De witte kruizen zijn van overleden Veldzichtpatienten
Hoeve No 4 aan de Balkerweg:
Tekst en foto’s: Harry Woertink
Zie ook:
de pagina “Ommerschans” met diverse afbeeldingen
en diverse nieuwsartikelen over de Ommerschans
Andere afleveringen uit de reeks “Ommen historisch belicht”:
Algemene begraafplaats aan de Dr.A.C.van Raaltestraat
Burgemeesters van Ommen vanaf 1811
‘Olde Vechte’, ‘Mulertsdiekie’ en ‘Makkinga’s mölle’
Tot 1975 had Ommen nog een touwslagerij
Ommer zuute plassies, zoete broodjes uit Ommen
Enkele (Ommer) tradities op een rijtje
2013. Stegerveld van munitiedepot naar zorglandgoed.
De metershoge prikkeldraadomheining rondom Stegerveld is verdwenen evenals de bordjes van “Verboden te fotograferen”. Het voormalig militair terrein werd 10 jaar geleden ingericht tot een mooie plek voor speciale bewoners: ”Zorglandgoed Stegerveld” is de naam van het complex. De oude munitiebunkers werden omgebouwd tot zorggebouwen en doen vandaag de dag dienst als dagbesteding voor de bewoners. Er is plek gecreëerd voor 24 cliënten met grote behoefte aan rust en ruimte.
Baalderborg
De woningstichting De Veste werd eigenaar en investeerde destijds voor vijf miljoen euro om de voormalige munitiebunkers geschikt te maken voor de zorg. In het oude defensiecomplex is plek gecreëerd voor 24 cliënten met grote behoefte aan rust en ruimte met zorginstelling Baalderborg als huurder.
1960. Met op de achtergrond melkfabriek De Vechtstreek is te zien dat het verkeer gewoon door kan rijden op de Hammerweg.
In opdracht van de provincie wordt in 1960 de Hammerweg tussen de spoorlijn en de Besthmertol aangepakt. Het ging om een gedeelte van de toenmalige provinciale weg Ommen-Hellendoorn.
Lees verder Hammerweg in Ommen niet afgesloten voor verkeer
Schilderij van een boerderijtje in Besthmen van de familie Stokvisch, gemaakt in 1941 door de kunstschilder Gerard Menken (1911-2004)
Het gaat om de buurtschappen Besthmen, Eerde en Zeesse die belicht worden. Onder de naam “Buurtvisite” worden buurtbewoners en andere belangstellenden uitgenodigd om de resultaten van de werkgroepen van de historische vereniging CCO te komen bewonderen in het museum. De werkgroepen boerderij- en veldnamen, de foto-film en de genealogie presenteren daar op drie avonden hun resultaten die speciaal aan de buurtschappen is besteed.
Historie
De eeuwenoude historie van de drie buurtschappen komt uitgebreid aan bod. Er is een presentatie van (oude)foto’s. Verder zullen enkele buurtbewoners een korte lezing houden over de historie hun eigen woonomgeving. Een vaste fototentoonstelling met informatie in woord en beeld complementeren de bijeenkomsten over de geschiedenis van de buurtschappen. Voor geïnteresseerden in familiestambomen van voorouders uit de gemeente Ommen is een uitgeprinte familiestamboom beschikbaar.
Schijnwerpers
De Ommer buurtschappen zijn ontstaan vanuit vroegere Marken. De gemeente Ommen was tot halverwege het jaar 1800 goed voor 14 verschillende Marken, soort van mini-boerenrepublieken met elk eigen regels over het gebruik van de gezamenlijke gronden.
Lees verder Besthmen, Eerde en Zeesse centraal in Historisch Museum Ommen
2005. Het plaatsen van een nieuw kerktorentje.
Met de vrijmaking in 1947 stapten 264 leden van de gereformeerde kerk (synodaal) over naar de gereformeerd-vrijgemaakte kerk. De eerste predikant was ds. W. Verwoerd, eerder hulppredikant bij de gereformeerde kerk.
Toen 1958 een eigen kerkgebouw in gebruik genomen kon worden, was al snel de roep om uitbreiding. En die kwamen er. Daardoor is de kleurensymboliek in het oorspronkelijk gebouw verloren gegaan. In 1966 een galerij in gebouwd, die overigens in 2004, met de plaatsing van het nieuwe Edskes-orgel, weer moest worden gesloopt en opnieuw opgebouwd.
Lees verder Gereformeerd-vrijgemaakten Ommen 65 jaar eigen kerkgebouw (3)
Een in 2007 met gevoel voor historie gerestaureerd winkelpandje aan de Kruisstraat 1. In opdracht van Baron F.E. Mulert is dit pand in 1903 gebouwd als “Koffiehuis van den Volksbond”. Later drukkerij en winkelpand van de familie van Eerten, nu modewinkel.
Er wordt een gevelinspiratieplan opgesteld. Als eerste stap hiervoor gaan betrokken ondernemers een rondgang maken door het centrum om de eerste ideeën in kaart te brengen. Deze centrumschouw vindt plaats op 15 maart 10.30 uur, en start bij cafe-restaurant Flater aan de Markt.
In overleg met het Ondernemersfonds Centrum Ommen en pandeigenaren in het centrum heeft Ommen al eerder een nieuwe ontwikkelstrategie voor het centrum van Ommen opgesteld. Een belangrijke vervolgstap hierin is om een gevelinspiratiedocument op te stellen voor de panden in het centrum van Ommen. Adviesbureau BRO is gevraagd dit document te gaan opstellen.
Inspiratiekader
Betrokkenen van het centrumgebied kunnen hierbij aanhaken. De groep kan ten aanzien van de indeling en uitstraling van gevels zélf aangeven wat zij goed en minder goed vinden passen in de straat. Het gaat hierbij dus niet zozeer om mooi of lelijk, maar wel om passend of niet passend. Zo kan waardevolle plaatsgebonden informatie worden opgehaald om deze later te vertalen naar ambities aangaande de beeldkwaliteit van het centrum. De gevormde ambities en wensen van betrokkenen vormen de basis voor het inspiratiekader.
De samenwerkende centrumpartijen in Ommen willen een toekomstbestendig, sterk en vitaal centrum. Met een eigen identiteit en een sterk aanbod aan winkels en horeca. Met belevenis voor de klant, die hier ook graag terugkomt. Er wordt samengewerkt aan een sterker centrum met als doel; meer bezoekers, hogere omzetcijfers voor ondernemers en waarde-behoud voor vastgoedeigenaren.
Lees verder Ommen werkt aan plan voor verbetering gevels centrum
Johan Dankelman spreekt als nieuw gekozen voorzitter de vergadering toe.
Zie voor meer foto’s het album “2023 – Jaarvergadering Oll’Ommer“.
Johan Dankelman (63) uit Witharen volgt Gerrit Steen op, na tien jaar voorzitterschap van de Gemienschop die zich met tradities en oude gebruiken bezig houdt.
De jaarvergadering vrijdagavond 3 februari 2023 was goed voor een volle zaal van het Hervormd Centrum, waar niet alleen werd vergaderd maar ook een komisch toneelstuk in het dialect “Amore richt zijn pijlen zelf” opgevoerd werd door toneelgroep uit Sibculo “Altied wille” wat staat voor “Altijd plezier”.
Plat
Zowel formeel als informeel praten Oll Ommer plat met elkaar. De Ommer sproake is de voertaal tijdens vergaderingen en in het jaarverslag.
Wi’j zol’n dit verhaal noew eigenlijk verdan mut’n goan in de Ommer sproake, schrief’m in ‘t dialect dus, zoas ze ok op de vergadering van Oll Ommer proat. Maar dat doe wi’j maar niet want dan binne wi’j bange dat meest’n van de lezers, ’t allemoale niet met kri’jgt, of begriept, vandoar da’w maar weer overgoat in ’t ABN.
Jaarverslag
Uit het jaarverslag van de ‘schriefster’ bleek dat er weer een druk maar bovenal succesvol jaar is geweest Oll Ommer. Ook de penningmeester meldde dat de financiën van de vereniging prima op orde zijn. Naar totaal 335 adressen ging een uitnodiging van personen die als lid van Oll Ommer kunnen worden aangemerkt.
Lees verder Ommer sproake voertaal op vergadering Gemienschop van Oll Ommer1908-2023 Crescendo 115 jaar: Crescendo uit Ommen maakt honderd vijftien jaar muziek. Op 1 februari 1908 werd de muziekvereniging Crescendo opgericht en is de oudste muziekvereniging in Ommen.
Begin jaren van de drumband met majorettes in 1967
Het is winter 1907. De heren van de VVV bespreken hoe ze het nieuwe jaar weer toeristen naar Ommen moeten lokken. Ze vinden dat Ommen toe is aan meer vertier. Een van de heren J. Lokin, is een groot muziekliefhebber en heeft zelf een muziekinstrument. ‘Het wordt tijd dat er Ommen een muziekkorps komt’ is zijn gedachte, want de muziek is niet alleen goed voor toeristen maar kan ook optochten muzikaal begeleiden. Lees verder Ommen historisch belicht (7) 1908-2023 Crescendo 115 jaar
1964. Hertjes kijken en voeren op het hertenkamp in het Laarbos, een geliefd uitstapje voor het hele gezin.
Met open hand hertjes voeren is een jeugdervaring voor velen, maar mogelijk in de toekomst niet meer voor kinderen. Als het aan het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) ligt, wordt het houden van deze dieren verboden. Dit vanwege gevaar op letselschade bij mensen.
Groot gemis
Het zal straks een groot gemis zijn voor de kinderen als er geen dam- en edelhertjes meer zijn, vooral ook omdat het hertenkamp een sociaal ontmoetingsplek is en een gratis uitje voor kinderen en hun (groot)ouders. Met de nieuwe regels mag de bestaande populatie worden behouden. Fokken of nieuwe dieren aanschaffen mag niet meer.
VVV
Sinds 1950 speelt het hertenkamp tegenover Huize Het Laar een sleutelrol op landgoed Het Laar. Een wandeling in het Laarbos kan mooi gecombineerd worden me een bezoek aan het hertenkamp. Het hertenkamp, toen nog gelegen achter het voetbalveld van OVC’21 was destijds een initiatief van de plaatselijke VVV, bedoeld om in het bosrijke gebied hertjes te kijken en te voeren. Niet alleen een plek voor de Ommenaren maar ook voor de toeristen. Het ging in eerste instantie om een klein aantal herten.
Gemeente
Waar de VVV echter geen rekening mee gehouden had was dat de herten ook bijgevoerd moeten worden en dat kost geld. De VVV-kas raakte leeg. Een financiële actie onder de burgerij leverde niet genoeg geld op. Aanleiding voor de gemeente Ommen om het hertenkamp in 1955 voor 250 gulden van de VVV over te nemen en de exploitatiekosten voor lief te nemen. De gemeente zag het nut van een hertenkamp in, ook al om de gemeenteraad telkens met vragen kwam in die richting.
Lees verder Hoe lang zijn er nog hertjes in hertenkamp Ommen?
