OMMEN – Als het aan de Stichting Ommer Molens ligt wordt molen Den Oordt weer een zaagmolen. Plannen hiervoor zijn in een ver gevorderd stadium.

De eerste houten planken voor restauratie van de molen Den Oordt

Zaterdagmorgen zijn bij de molen de eerste planken aangekomen die gebruikt gaan worden bij de restauratie van de nu nog korenmolen. Het gaat om gezaagde planken uit meerdere bomen van Douglas die groot geworden zijn in het gemeentelijk Laarbos. Ze konden door de Stichting Ommer Molens via een houtopkoper op de kop getikt worden. Henk Schuttert van het gelijknamige Ommer loonbedrijf was graag bereid met zijn kraan om de leden van de werkgroep molenrestauratie een handje te helpen.

Volgende stap

Het is een volgende stap om van de oorspronkelijke molen weer een houtzaagmolen te maken. Om de molen terug te brengen naar een houtzaagmolen zijn door het stichtingsbestuur nog wel enkele hobbels te nemen. Het Historisch Museum zal een deel van de tentoonstellingsruimte in moeten leveren dat zich onder de molen bevindt. Gesprekken daarover zijn nog lopende. Dat geldt ook voor een startsubsidie van 40.000 euro van de gemeente om de plannen verder in te vullen.

Ommen lijkt ‘iets‘ met wolven te hebben. Of is het alleen maar een legende? Waarom Ommen een Wolfskuil heeft of nog steeds van Hongerige Wolf sprake is. In 2003 was er ooit iemand die het plan had om in de bossen van Giethmen een educatief wolvenpark te beginnen. Verder als het maken van een plan is het niet gekomen.

Lees verder Ommen historisch belicht (6) Wolven in Ommen? →

Wachten op de vijand die nooit kwam. Vroeger een aarden schans met vier bastions, een gracht en lunetten, later een bedelaarsgesticht en nu een natuurmonument: De Ommerschans. De schans, onder de gemeente Ommen, kent een rijke geschiedenis.

2018. Figuranten als bewoners van de kolonie De Ommerschans tijdens een evenement van de Vereniging De Ommerschans.

Stervormige gracht

De omgeving op de grens met Balkbrug (gemeente Hardenberg) wordt aangeduid als de Ommerschans. Van de schans zelf is alleen nog een deel van de stervormige gracht zichtbaar. De tegenwoordige Balkerweg loopt door de schans. Uit de tijd van het bedelaarsgesticht stamt het kerkhof. In het gesticht was de medische toestand slecht en het eten schaars. Mede door besmettelijke ziekten stierven er dan ook veel mensen. Op het kerkhof liggen maar liefst 5448 mensen begraven uit de periode van 1821-1889.

Tachtig jarige Oorlog

Om tijdens de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) de noordelijke provincies te beschermen tegen aanvallen van Spaanse soldaten werd in 1628 de Ommerschans in gebruik genomen. De schans had echter als verdedigingsbolwerk weinig betekenis: de vijand kwam niet en als ze er wel waren namen de soldaten van schrik de benen. Omstreeks 1714 werd de vesting ontmanteld en aangekocht door de Stad-Ommen, die er een herberg liet bouwen ter hoogte van de nu nog bestaande kerk.

Bedelaarskolonie

De Maatschappij van Weldadigheid – opgericht om het bedelen in de straten een halt toe te roepen – verkreeg in 1818 de inmiddels vervallen schans met omliggende velden, venen en moerassen om er een bedelaarskolonie te beginnen. In het westen waren de armenhuizen overvol en leefde een groot deel van de bevolking van de bedeling en armenzorg. Bedacht werd om de woeste gronden in het oosten van het land te laten ontginnen om zo de mensen die in armoede leefden een bestaan te laten opbouwen. Binnen de gracht deed een twee verdiepingen tellend kloosterachtig gebouw dienst als verblijfplaats voor de 1000 tot 1200 opgepakte bedelaars, landlopers, dronkaards en ander gespuis uit de grote steden. Ze werden onder zwaar toezicht aan het werk gezet. Ze moesten helpen met de ontginning, turfsteken of landarbeid verrichten op de buiten de gracht gelegen twintigtal boerderijen. Binnen de grachten werden in de werkplaatsen allerlei karweitjes verricht.

21 boerderijen

Als in 1889 de kolonie wordt opgeheven zijn er 21 boerderijen gebouwd en is duizend hectare grond in cultuur gebracht. De koloniegronden en boerderijen zijn toen geleidelijk verkocht aan particulieren. Vanaf 1908 werden de gebouwen behorende tot de kolonie afgebroken. Van de twintig zogeheten limiethuisjes is die aan de Boslaan/Dronkenmanslaantje in Balkbrug nog in originele staat. Deze huisjes stonden op de kop van de lanen, bedoeld om vluchtelingen uit de schans direct in de kraag te vatten. Binnen de schans en kort daarbij zijn nog aanwezig de NH-kerk (1845) met pastorie uit 1832. De ijs- en voorraadkelder, de dokterswoning (1865), de onderwijzerswoning(1903), die bij het tot de school omgebouwde hospitaal stond en de boerenhoeve nummer 4 uit 1835.

Opvoedingsgesticht voor jongeren

In 1894 wordt een paar honderd meter noordelijker net buiten de grens van de gemeente Ommen een opvoedingsgesticht gebouwd waar 120 jongens worden opgeleid als smid, kleermaker of timmerman. Als in 1930 het opvoedingsgesticht voor jongeren wordt opgeheven maakt het in 1933 plaats voor het Rijksasiel voor TBS’ers. Sinds 1998 is de nieuwe benaming Forensisch Psychiatrisch Centrum Veldzicht. Sindsdien heeft de Nederlandse Staat de 120 dienstwoningen en diverse andere gebouwen onder Ommen en Balkbrug verkocht.

Europees erfgoedlabel

De Koloniën van Weldadigheid zijn opgericht om armoede te bestrijden via werk in speciaal daarvoor ingerichte landbouwkoloniën. Ruim 1 miljoen Nederlanders en Belgen hebben voorouders die in de Koloniën van Weldadigheid gewoond en gewerkt hebben. De Koloniën van Weldadigheid hebben de levens van veel van onze voorouders ingrijpend veranderd. Maar ook onze kijk op bijvoorbeeld zorg, onderwijs en detentie. De Ommerschans kreeg in 2020 het European Heritage Label (Europees erfgoedlabel). Een toekenning door de Europese Commissie die daarbij heeft aangegeven dat de Ommerschans een belangrijke rol speelt in de geschiedenis en totstandkoming van cultureel Europa. De Ommerschans kent weliswaar niet veel gebouwen meer die bewaard zijn gebleven, maar de Ommerschans heeft wel een bijzonder historisch verhaal.

Plattegrond van de Ommerschans:

Ook Bourtange (Groningen) had een schans. Na reconstructie werd de vesting in 1990 weer in gebruik genomen: niet voor militaire doeleinden, maar als cultuurhistorisch monument:

Binnen de gracht deed een twee verdiepingen tellend kloosterachtig gebouw dienst als verblijfplaats voor de 1000 tot 1200 bedelaars:

Vanuit de limiethuisjes werden de kolonisten in de gaten gehouden:

De Ommerschanskerk:

De pastorie aan de Balkerweg:

Kerkhof Ommerschans:
Tijdens de bedelaarskolonie zijn hier 5484 mensen begraven. Zij liggen begraven achter de witte kruizen, tussen bomen en struiken. De witte kruizen zijn van overleden Veldzichtpatienten

Hoeve No 4 aan de Balkerweg:

Tekst en foto’s: Harry Woertink

Zie ook:
de pagina “Ommerschans” met diverse afbeeldingen
en diverse nieuwsartikelen over de Ommerschans

Andere afleveringen uit de reeks “Ommen historisch belicht”:

• 1 –

Algemene begraafplaats aan de Dr.A.C.van Raaltestraat

• 2 –

Burgemeesters van Ommen vanaf 1811

• 3 –

‘Olde Vechte’, ‘Mulertsdiekie’ en ‘Makkinga’s mölle’

• 4 –

Tot 1975 had Ommen nog een touwslagerij

• 5 –

Ommer zuute plassies, zoete broodjes uit Ommen

• 6 –

Wat heeft Ommen met de wolf

• 7 –

1908-2008 Crescendo 100 jaar

• 8 –

Enkele (Ommer) tradities op een rijtje

• 9 –

“Zonder transport staat alles stil”

Wapens , buskruit en andere munitie zijn er niet meer en ook de militairen zijn al lang vertrokken uit de oude munitiebunkers aan de Coevorderweg in Stegeren.

2013. Stegerveld van munitiedepot naar zorglandgoed.

De metershoge prikkeldraadomheining rondom Stegerveld is verdwenen evenals de bordjes van “Verboden te fotograferen”. Het voormalig militair terrein werd 10 jaar geleden ingericht tot een mooie plek voor speciale bewoners: ”Zorglandgoed Stegerveld” is de naam van het complex. De oude munitiebunkers werden omgebouwd tot zorggebouwen en doen vandaag de dag dienst als dagbesteding voor de bewoners. Er is plek gecreëerd voor 24 cliënten met grote behoefte aan rust en ruimte.

Baalderborg
De woningstichting De Veste werd eigenaar en investeerde destijds voor vijf miljoen euro om de voormalige munitiebunkers geschikt te maken voor de zorg. In het oude defensiecomplex is plek gecreëerd voor 24 cliënten met grote behoefte aan rust en ruimte met zorginstelling Baalderborg als huurder.

Op een foto uit 1960 is te zien dat de hele Hammerweg door werkzaamheden open ligt en toch mogelijkheid biedt aan het verkeer om te blijven rijden.

1960. Met op de achtergrond melkfabriek De Vechtstreek is te zien dat het verkeer gewoon door kan rijden op de Hammerweg.

In opdracht van de provincie wordt in 1960 de Hammerweg tussen de spoorlijn en de Besthmertol aangepakt. Het ging om een gedeelte van de toenmalige provinciale weg Ommen-Hellendoorn.

OMMEN – Drie Ommer buurtschappen staan centraal in het Historisch Museum Ommen.

Schilderij van een boerderijtje in Besthmen van de familie Stokvisch, gemaakt in 1941 door de kunstschilder Gerard Menken (1911-2004)

Het gaat om de buurtschappen Besthmen, Eerde en Zeesse die belicht worden. Onder de naam “Buurtvisite” worden buurtbewoners en andere belangstellenden uitgenodigd om de resultaten van de werkgroepen van de historische vereniging CCO te komen bewonderen in het museum. De werkgroepen boerderij- en veldnamen, de foto-film en de genealogie presenteren daar op drie avonden hun resultaten die speciaal aan de buurtschappen is besteed.

Historie

De eeuwenoude historie van de drie buurtschappen komt uitgebreid aan bod. Er is een presentatie van (oude)foto’s. Verder zullen enkele buurtbewoners een korte lezing houden over de historie hun eigen woonomgeving. Een vaste fototentoonstelling met informatie in woord en beeld complementeren de bijeenkomsten over de geschiedenis van de buurtschappen. Voor geïnteresseerden in familiestambomen van voorouders uit de gemeente Ommen is een uitgeprinte familiestamboom beschikbaar.

Schijnwerpers

De Ommer buurtschappen zijn ontstaan vanuit vroegere Marken. De gemeente Ommen was tot halverwege het jaar 1800 goed voor 14 verschillende Marken, soort van mini-boerenrepublieken met elk eigen regels over het gebruik van de gezamenlijke gronden.

De gereformeerd-vrijgemaakte kerk in Ommen is ontstaan in 1947. Het kerkgebouw is van 1958.

2005. Het plaatsen van een nieuw kerktorentje.

Met de vrijmaking in 1947 stapten 264 leden van de gereformeerde kerk (synodaal) over naar de gereformeerd-vrijgemaakte kerk. De eerste predikant was ds. W. Verwoerd, eerder hulppredikant bij de gereformeerde kerk.

Toen 1958 een eigen kerkgebouw in gebruik genomen kon worden, was al snel de roep om uitbreiding. En die kwamen er. Daardoor is de kleurensymboliek in het oorspronkelijk gebouw verloren gegaan. In 1966 een galerij in gebouwd, die overigens in 2004, met de plaatsing van het nieuwe Edskes-orgel, weer moest worden gesloopt en opnieuw opgebouwd.

OMMEN – De gemeente Ommen werkt aan een plan om de gevels van panden in het centrum te verbeteren.

Een in 2007 met gevoel voor historie gerestaureerd winkelpandje aan de Kruisstraat 1. In opdracht van Baron F.E. Mulert is dit pand in 1903 gebouwd als “Koffiehuis van den Volksbond”. Later drukkerij en winkelpand van de familie van Eerten, nu modewinkel.

Er wordt een gevelinspiratieplan opgesteld. Als eerste stap hiervoor gaan betrokken ondernemers een rondgang maken door het centrum om de eerste ideeën in kaart te brengen. Deze centrumschouw vindt plaats op 15 maart 10.30 uur, en start bij cafe-restaurant Flater aan de Markt.

In overleg met het Ondernemersfonds Centrum Ommen en pandeigenaren in het centrum heeft Ommen al eerder een nieuwe ontwikkelstrategie voor het centrum van Ommen opgesteld. Een belangrijke vervolgstap hierin is om een gevelinspiratiedocument op te stellen voor de panden in het centrum van Ommen. Adviesbureau BRO is gevraagd dit document te gaan opstellen.

Inspiratiekader

Betrokkenen van het centrumgebied kunnen hierbij aanhaken. De groep kan ten aanzien van de indeling en uitstraling van gevels zélf aangeven wat zij goed en minder goed vinden passen in de straat. Het gaat hierbij dus niet zozeer om mooi of lelijk, maar wel om passend of niet passend. Zo kan waardevolle plaatsgebonden informatie worden opgehaald om deze later te vertalen naar ambities aangaande de beeldkwaliteit van het centrum. De gevormde ambities en wensen van betrokkenen vormen de basis voor het inspiratiekader.

De samenwerkende centrumpartijen in Ommen willen een toekomstbestendig, sterk en vitaal centrum. Met een eigen identiteit en een sterk aanbod aan winkels en horeca. Met belevenis voor de klant, die hier ook graag terugkomt. Er wordt samengewerkt aan een sterker centrum met als doel; meer bezoekers, hogere omzetcijfers voor ondernemers en waarde-behoud voor vastgoedeigenaren.

Ommen kent sinds mensenheugenis een markt. Elke dinsdag komen de marktkooplui naar Ommen met hun waar om deze aan de man of vrouw te slijten. In tegenstelling tot vroeger is er tegenwoordig geen veemarkt meer. Het gaat nu alleen nog om een warenmarkt. Deze markt bestaat uit verschillende kramen, verspreid over de Markt van Ommen. De markt is een ochtendmarkt en wordt gehouden van 8 tot 13 uur.

Ommer Bissingh: jaarmarkt met kermis, 1906

Zie voor meer foto’s het album “Ommer Bissingh”.

De belangrijkste markt voor Ommen was ooit de jaarmarkt, de Ommer Bissingh. Uit de geschiedschrijving blijkt dat in 1567 al sprake is van de jaarmarkt op de tweede dinsdag in juli. De Bissingh voorzag stad Ommen en omliggende platteland van goederen en diensten. Hoewel nog steeds een jaarmarkt wordt gehouden is deze niet meer zoals vroeger.

Varkensmarkt

De goederen- en warenmarkt was eerder verspreid over de binnenstad, met name Brugstraat, Kerkplein en Vrijthof. Op de Markt zelf werden de varkens verhandeld. In de dertiger jaren tot aan de oorlog behoorde de varkensmarkt in Ommen tot een van de grootste varkensmarkten in Overijssel. Behalve handel werd de markt later ook een groot toeristisch trekpleister. Marktkraampjes met (boeren)gereedschap, touwen, werkkleding en klompen maar ook kramen met (gebakken) vis of leverworst complementeerden de varkensmarkt. Op 18 december 1990 werd de laatste de varkensmarkt gehouden. Deze werd na zo’n 150 jaar door de gemeente beëindigd omdat er verlies werd geleden.

Na een grootscheepse renovatie en herinrichting van de Markt kon op 11 juli 2016 voor het eerst een nieuw marktterrein in gebruik genomen worden. Daardoor verdween de wekelijks  warenmarkt uit de binnenstad en verhuisde naar een centrale plek, gelegen tussen Markt en Vechtkade, die daarnaast ook dienstdoet als parkeerplaats.

Meerdere markten

Tot 1940 kende Ommen meerdere plekken waar gehandeld werd. Op het Vrijthof, toen een mooi plein omzoomd met lindebomen, was de schapenmarkt. Het plein werd ontkracht met een doorbraak richting Julianastraat. Op de hoek van de Schapenmarkt/Kruisstraat woonde Jan Lemmers, die stadswaagmeester was. Op de straat langs zijn woning was de kippenmarkt. Hier werden, naar gelang van de jaargetijden, kippen en konijnen aangevoerd. Ook wild en huiden werden hier verkocht.

Om de hervormde kerk was de lappenmarkt waar ook andere spulletjes verkocht werden. Aan de noordzij van het Kerkplein was de botermarkt. Hier verkochten de boeren hun boter. Toen de zuivelfabriek het boter maken overnam werden er eieren op de botermarkt aangevoerd, maar de naam botermarkt bleef bestaan.

Veemarkt

Tussen het gemeentehuis en de daarnaast staande huizen met tegenover bakker Sonnenberg tot het postkantoor was de veemarkt, ook wel ‘Biestenmarkt’ genoemd. Hier werden wekelijks runderen aangevoerd en verkocht. Het vee stond voor de huizen langs en daartussendoor liepen de veehandelaren. Tegenover Flater tot voorbij enkele huizen verderop was de biggenmarkt. De gemeente plaatste hier elke dinsdagmorgen grote houten bakken waar de biggen dik in het stro konden liggen. Aan de westkant van het gemeentehuis werden op “Grote markten” paarden aangevoerd op de paardenmarkt. Grote markten waren: de Palmmarkt, de Paasmarkt, de Meimarkt, de Pinkstermarkt, de Bissingh, de Kermismarkt, de St. Michaelsmarkt, de Zuidlaardermarkt, de St. Maartensmarkt en de St. Nicolaasmarkt.

In het voorjaar werden onder de bomen naast de muziektent op de kalvermarkt kalveren aangevoerd. Naast en achter het Kantongerechtsgebouw was de varkensmarkt. Lopers, zouter, zeugen en beren kwamen in aparte hokken. Boeren voerden de varkens aan met paard en wagen. Om het lossen makkelijker te maken stond achter het Kantongerechtsgebouw een losplaats die 70 centimeter hoger lag dan het marktplein. De dieren die gewogen moesten worden gingen bij café Kouwen in de schuur op de waag.

Controle

Op marktdagen werden alle toegangswegen naar de veemarkt afgesloten en moesten de handelaren langs een controle voor het kopen van kaartjes die aan het verhandelen verbonden was. Door de mannen in dienst van de gemeente werd goed gekeken of ze niet meer varkens in de wagen hadden dan werd opgegeven.

Zomerfeest

Zoals gezegd, is de jaarmarkt niet meer wat het ooit is geweest. Wel wordt de Ommer Bissingh in ere gehouden met het gelijknamige zomerfeest ‘De Ommer Bissingh’. Aan de Ommer Bissingh zijn tegenwoordig een aantal feestdagen ‘gehangen’ verdeeld over meerdere woensdagen tot eind augustus. In de zeventiger jaren van de vorige eeuw ging het eerst om een feestweek. Om niet afhankelijk te zijn van het weer en ook om de vele toeristen iets te kunnen bieden zijn later de feesten verdeeld over zes of zeven woensdagen. Traditioneel als Ommen is wordt aan de vooravond van de jaarmarkt zelf, op de maandag er voor, de officiële openingshandeling gehouden met het luiden van de eeuwenoude bissinghbel.

Tekst: Harry Woertink- Foto: collectie OudOmmen.nl

Eerdere afleveringen uit de reeks: Ommen historisch belicht

OMMEN – Op de ledenvergadering van de Gemienschop van Oll Ommer is Johan Dankelman gekozen tot nieuwe voorzitter.

Johan Dankelman spreekt als nieuw gekozen voorzitter de vergadering toe.
Zie voor meer foto’s het album “2023 – Jaarvergadering Oll’Ommer“.

Johan Dankelman (63) uit Witharen volgt Gerrit Steen op, na tien jaar voorzitterschap van de Gemienschop die zich met tradities en oude gebruiken bezig houdt.

De jaarvergadering vrijdagavond 3 februari 2023 was goed voor een volle zaal van het Hervormd Centrum, waar niet alleen werd vergaderd maar ook een komisch toneelstuk in het dialect “Amore richt zijn pijlen zelf” opgevoerd werd door toneelgroep uit Sibculo “Altied wille” wat staat voor “Altijd plezier”.

Plat

Zowel formeel als informeel praten Oll Ommer plat met elkaar. De Ommer sproake is de voertaal tijdens vergaderingen en in het jaarverslag.

Wi’j zol’n dit verhaal noew eigenlijk verdan mut’n goan in de Ommer sproake, schrief’m in ‘t dialect dus, zoas ze ok op de vergadering van Oll Ommer proat. Maar dat doe wi’j maar niet want dan binne wi’j bange dat meest’n van de lezers, ’t allemoale niet met kri’jgt, of begriept, vandoar da’w maar weer overgoat in ’t ABN.

Jaarverslag

Uit het jaarverslag van de ‘schriefster’ bleek dat er weer een druk maar bovenal succesvol jaar is geweest Oll Ommer. Ook de penningmeester meldde dat de financiën van de vereniging prima op orde zijn. Naar totaal 335 adressen ging een uitnodiging van personen die als lid van Oll Ommer kunnen worden aangemerkt.