Tijdens de Tweede Wereldoorlog was de rechtsstaat buitenwerking gesteld. Er was sprake van willekeur, vervolging, terreur en moord.

Jan Houtman
Afbeelding: OudOmmen

Verreweg de meeste mensen probeerden er het beste van te maken en gingen zoveel mogelijk door met hun dagelijks leven. Een kleine groep kwam in verzet. Kwam op voor de rechten van anderen. Verzette zich tegen onrecht en onrechtvaardigheid. Jan Houtman (1917-1944) was één van deze dappere mensen. Hij zorgde voor de verspreiding van de toen illegale krant Trouw in Ommen en omgeving. Verder maakte hij foto’s voor vervalste persoonsbewijzen voor onderduikers, piloten en joden. Begin 1943 bracht hij bij hem thuis geallieerde piloten onder en verzorgde hij ook het verdere transport. Jan Houtman maakte vanaf juni 1944 het krantje ‘De Berichtgever’. Hierin stonden de meldingen die via de Engelse zender werden opgevangen. Houtman was betrokken bij de kraak van een distributiekantoor voor bonkaarten in Dalfsen. De verzetsgroep waar Houtman lid van was, had een schuilplaats in Rechteren onder de gemeente Dalfsen. Jan Houtman had samen met zijn ouders en broer Peter een werkplaats aan de Balkerweg in Ommen. De hele familie Houtman was actief in het verzet en was af en toe ondergedoken op de toen nog nieuwe, maar zeer afgelegen boerderij van de familie Van der Heide aan de Dwarsdijk 5.

Bruut vermoord
Helaas haalt Jan Houtman niet het einde van de oorlog. Hij moet het verzetswerk bekopen met de dood. Op het moment dat Houtman bezig is met daden van verzet wordt hij op 17 november 1944 op brute wijze vermoord nadat hij is aangehouden door de Kontroll Kommando-man Herbertus Bikker van het gevreesde Kamp Erika uit Ommen. Houtman is in het bezit van een blik benzine en vertelt die voor kleding geruild te hebben in Hoonhorst. Op de boerderij van Klink, waar hij goed bekend is, wil hij dat uitleggen in bijzijn van Bikker. Maar Houtman probeert dan te vluchten. Hij wil via de achterdeur weg, maar deze deur is vastgebonden. Bikker schiet op hem, waardoor Houtman gewond raakt. Houtman weet te vluchten achter de op stal staande koeien. Weer schiet Bikker en doodt Houtman. De 27-jarige Houtman laat echtgenote en dochtertje Tjitske achter.

Jan Houtman ligt begraven op de begraafplaats aan de Hardenbergerweg in Ommen. Vele jaren later schrijft dochter Tjitske die haar vader niet gekend heeft het volgende: “Een bijbeltje met bloed en een portemonnee met een oranje lintje. Het zijn de stille getuigen van een moord op 17 november 1944. Het slachtoffer was mijn vader Jan Houtman. Hij zat in het verzet en werd, tijdens zijn vlucht, door Bikker op een brute wijze vermoord. Ik ben geboren in augustus 1943 en was te klein om me hem te herinneren. Wel heb ik veel over hem gehoord en gelezen. Eerst door de verhalen van mijn moeder en later ook door over hem te lezen. Ik kreeg, toen ik een jaar of acht was, een doos met als opschrift “Herinneringen aan je papa”. Daarin zaten brieven, oude persoonsbewijzen, oorkondes en nog veel meer. Als kind heb je daar nog niet zoveel belangstelling voor. Je kijkt er wel eens naar, maar het zegt je zo weinig. Wat ik me wel goed herinner is het feit dat mijn moeder erg overstuur was van het bericht, dat zeven oorlogsmisdadigers ontsnapten uit de gevangenis in Breda. Dit gebeurde eind december 1952. Onder hen Bikker, de man die mijn vader had vermoord. Daarna gaat je leven weer verder. Ik volg een opleiding, krijgt een baan. Ik trouw en krijg kinderen en dan ineens rond je veertigste loopt het spaak. Lees verder Dapper verzetswerk kost Jan Houtman het leven →

De Koloniën van Weldadigheid in Ommerschans heeft het European Heritage Label (Europees erfgoedlabel) gekregen.

‘Gezigt op het gesticht voor bedelaars binnen de Ommerschans, in Overijssel, van de achter zijde’.
Afbeelding: OudOmmen

De Europese Commissie heeft op 31 maart dit label toegekend aan tien erfgoederen die een belangrijke rol spelen in de geschiedenis en totstandkoming van cultureel Europa of in totstandkoming van de Europese Unie. In Europa zijn nu in totaal 48 erfgoederen met het Europese erfgoedlabel. In Nederland hebben het Vredespaleis, Herinneringscentrum Kamp Westerbork en het Verdrag van Maastricht dit label.

Wethouder Ko Scheele is trots op het behalen van deze prestigieuze titel: “Fijn dat Ommen in deze moeilijke tijd ook positief nieuws heeft. De benoeming is een erkenning voor het vele werk dat de vrijwilligers van de Ommerschans hebben verricht. De Ommerschans heeft, omdat er niet veel gebouwen meer bewaard zijn gebleven, vooral haar verhaal. Dan is een informatiecentrum erg belangrijk. Daar kunnen we nu met extra motivatie mee aan de slag.”

De Koloniën van Weldadigheid
De Koloniën van Weldadigheid zijn opgericht in het begin van de 19de eeuw om armoede te bestrijden via werk in speciaal daarvoor ingerichte landbouwkoloniën. Ruim 1 miljoen Nederlanders en Belgen hebben voorouders die in de Koloniën van Weldadigheid gewoond en gewerkt hebben. De Koloniën van Weldadigheid hebben de levens van veel van onze voorouders ingrijpend veranderd. Maar ook onze kijk op bijvoorbeeld zorg, onderwijs en detentie. De bezoekerscentra in Nederland en België brengen die geschiedenis samen voor het voetlicht voor huidige en toekomstige generaties.

De Koloniën van Weldadigheid kennen vier bezoekerscentra. Dit zijn Museum de Proefkolonie in Frederiksoord, Bezoekerscentrum Kolonie 5-7 in Merksplas (Vlaanderen BE), het Nationaal Gevangenismuseum in Veenhuizen en verder het te ontwikkelen bezoekerscentrum bij de Ommerschans.

Bron: Harry Woertink – 2 april 2020

Jaap Beekman (Maurits) onderhield de contacten met het hoofdkwartier in Londen als marconist van de groep “Evert” in Stegeren. Een grote hoeveelheid berichten werd vanaf verschillende plaatsen doorgegeven. Een impressie (ongecorrigeerd weergegeven).

Op een verscheurde foto een deel van de verzetsgroep Stegeren met staand in het midden met baret commandant Jan Nieboer uit Vroomshoop.
Foto: archief Hans Nieboer

• 4 October, 1944.
  From Charades via Wensun. Commandant R.B.B. van Overijssel verzoekt dringend om wapens stop Acht stop Waarom komen jullie toch niet stop Ik zit hier niet voor Jan Lul stop UE ICIGV adressen voor agenten zijn voorradig stoop Radio slagzin is Eendracht maakt macht.
• 6 October, 1944.
  From Charades via Wensun. Alles dus begrepen stop Dan het kamp Ommen door jullie vernietigd worden stop Momenteel bevinden zich er alleen repeat alleen Staatspolitie en Duitschers die zich beestachtig in dezer streken gedragen stop Ze zijn in huis Eerde en barakken bij Besthemerberg.
• 10 October, 1944.
  From Charades via Wensun. Kunt U voor het receptie committeé vijftien of meer militaire overjassen sturen stop Deze arme duivels leven in een hut in het bosch en hebben het snachts zeer koud.
• 15 October, 1944.
  From Charades via Wensun. Wilt u volgende dringende boodschap per radio aan Nederlandsche volk meedeelen stop Twee vier stop Zwijgt rpt zwijgt zelfs tegenover naaste familie over alles wat U toevallig hoort of ziet van ondergrondsche organisaties en maakt namen van verraders of verdachten hiervan aan deze organisatie bekend.
• 31 October, 1944.
  From Charades via Wensum. Wij hebben weer tevergeefs gezocht naar tabak stop Receptie committe zeer teleurgesteld want deze kerels moeten hard werken stop Vier zes stop U kunt gerust een maand salaris van mijn bankrekening nemen om rookartikelen voor ons te koopen stop Klets natte pakjes met bedorven eierpoeder kunt u gerust in Engeland houden stop Bedankt voor zendmateriaal.
• 14 November, 1944.
  From Charades to Wensum. Bij R.V.V.Marienberg bevinden zich zes Amerikanen. Stop. Zij zijn afkomstig uit neergeschoten vliegtuigen en zijn FREDO maanden in Holland stop Wij hebben hen bewapend en zij willen gaarne met de verzetsbeweging meevechten stop Wenscht U nadere bijzonderheden omtrent deze zes.
• 16 November, 1944.
  From Charades to Wensun. V1 wordt momenteel afgeschoten in Gaasterland omgeving De Lemmer vanaf auto’s en een betonnen startbaan. Lees verder Zendberichten Droppingsveld Evert →

“Ajax”, was de naam van de voetbalploeg uit Ommen dat in de dertiger jaren van de vorige speelde op de “Paardeweide” in het Laarbos. Het ging om een stel vrienden dat zich op zaterdag vrij kon maken om een potje voetbal te spelen.

Ajax – 21-5-34. V.l.n.r. achter: Hendrik Middendorp, Jan Middendorp, Herman van Aalderen AJzn., bestuurslid Herman van Aalderen Rzn., Harm Takman en Gerrit Makkinga. Midden: Albertus Makkinga, Johannes van Aalderen, Hendrik van Aalderen. Voor: Mannes Makkinga, Gerrit Schuurman en Jan Makkinga.
Foto: Archief familie van der Boon

Er was al wel een voetbalvereniging in Ommen. De in 1921 opgerichte Ommer Voetbal Club (OVC), maar dat speelde op zondag voetbal. Daarom dat in augustus 1933 Ommen een nieuwe voetbalclub rijker wordt. De nieuwe club laat zich in hetzelfde jaar nog inschrijven bij de “Afdeeling 3 van den Christelijke Voetbalbond”. Een jaar later werd er gevoetbald in competitieverband. Kwam Ajax op zaterdag spelers te kort dan waren de OVC’ers Jan- en Gerrit Makkinga niks te beroerd om ook voor Ajax een potje mee te voetballen; dat kon toen nog. De twee broers Makkinga hebben overigens heel lang gevoetbald in het eerste elftal van OVC.

CSO
Met het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in mei 1940 was het met “Ajax” gedaan. Het duurde tot 1949 eer de zaterdagvoetballers weer bij elkaar kwamen. Dit keer met als doel het opnieuw oprichten van een voetbalvereniging voor op de zaterdag. Zo gezegd, zo gedaan. Door toedoen van gereformeerd dominee K.J. Schaafsma werd het geen algemene vereniging maar eentje op christelijke grondslag onder de naam: Christelijke Sportclub Ommen (CSO) met behalve voetbal ook een korfbalafdeling. Er wordt onder andere getraind achter de school in Witharen. Vervolgens dient een terrein aan de Koesteeg als accommodatie en sinds 1952 is de Paardeweide in het Laarbos het domein. In totaal voetbalde CSO zeven seizoenen in de afdeling Zwolle van de KNVB.

Sparta en OZC
Door het gebrek aan spelers was het in 1957 afgelopen met voetbal op zaterdag. Niet lang, want op 22 april 1959 wordt een nieuwe voetbalvereniging opgericht met de naam “Sparta”. Echter, de gekozen naam “Sparta” wordt niet goed gekeurd door de KNVB. Daarom wordt het “OZC”. Deze afkorting staat voor Ommer Zaterdag Club. Meer dan 60 jaar na de oprichting wordt er nog steeds gevoetbald onder de naam OZC. De voetbalvelden op De Paardeweide zijn in 1967 ingewisseld voor voetbalvelden aan de Haarsweg. In 1976 kon de overstap gemaakt worden naar een nieuw sportpark met de naam De Rotbrink aan de Balkerweg. Vervolgens is in 2008 verkast naar sportpark Westbroek aan de noordoost kant van Ommen.

Bron: Harry Woertink – 25 maart 2020

Tijdens de bevrijding van Ommen moesten tijdens een schermutseling met de Duitse vijand twee Canadese militairen het leven laten. Dat gebeurde op 6 april 1945, enkele dagen voordat Ommen echt werd bevrijd.

Stationsweg, april 1945. Pand Banketbakker G. Hengelaar – met de op 6 april getroffen Staghound, waarbij George Thomas Wilson (24 jaar) en Gerald Wilfred Soanes (22 jaar) om het leven kwamen.
Foto: OudOmmen
Zie voor meer foto’s de albums “2e Wereldoorlog/Bevrijding”.

Op de Stationsweg, ter hoogte van waar toen bakker Hengelaar was gevestigd, werd een Staghound door een vijandelijke Pantzerfaust getroffen, waarbij de inzittenden George Thomas Wilson en Gerald Wilfred Soanes werden gedood. Luitenant George Thomas Wilson (24) kwam uit Winnipeg Manitoba Canada en was ten tijde van zijn overlijden getrouwd met Shelia May Wilson. De 22-jarige Trooper Gerald Wilfred Soanes werd geboren op 2 juli 1922 als zoon van Simon en Helen Soanes. Hij werkte eerst als leerling galvaniseerder bij de Hudson Bay Mijn en Smelterij in Flin Flon, Manitoba voor hij zich op 26 juni 1941 als militair meldde. De overige inzittenden van de Staghound, de schutter Trooper D. D. Montgomery, bestuurder Trooper John E. Harkins en de boordschutter en tevens tweede bestuurder Trooper H.B. Loker worden door Duitse militairen krijgsgevangen gemaakt. Bij deze aanval brandde ook hotel Paping af.

Plaquette
Een plaquette aan de muur van een pand aan de Stationsweg 17 in Ommen houdt dit afschuwelijk moment in herinnering:

Ter nagedachtenis.
Op deze plaats sneuvelden voor de bevrijding van Ommen de 6e april 1945
Lieutenant George Thomas Wilson, 24 jaar en
Trooper Gerald Wilfred Soanes, 22 jaar
Leden van het D Squadron van het 18th Armoured Car Regiment (XII Manitoba Dragoons) Royal Canadian Armoured Corps
“De Darde Klokke”
Deze plaquette is geplaatst op 6 april 1990 door initiatiefnemer De Darde Klokke uit Ommen en bevat tevens een Engelse versie van de tekst. Lees verder Bevrijding van Ommen kostte twee Canadese soldaten het leven →

Een van de mensen actief in het verzet was Jan Hendrik (Jan) Seigers (1919-1997). Tijdens de Tweede Wereldoorlog was Seigers op vele fronten actief in het verzet.

Mei 1944 – Knokploeg Ommen in de Wolfskuil in Ommen met op de achterste rij van links naar rechts: 1.Albert Jan van den Poll; 2.Wicher Dam; 3. Amerikaanse radio-operator James Anslow; 4. Ton Bons; 5.Franse krijgsgevangene Albert Bavouzet; 6.Jan Seigers, leider van de Knokploeg Ommen; 7. op de voorgrond Jacoba Seigers-van der Kuinder; 8. verzetsman Jan Houtman.

Foto: OudOmmen
Zie voor meer foto’s het album “Verzet WO2”.

Hij wist Joodse families onder te brengen en weet totaal 70 geallieerde vliegers te verbergen en verder te vervoeren. Ook voerde hij gewapend verzet tegen de onderdrukking van de Duitsers. In verzetskringen was Seigers ook bekend onder de naam ‘Jan van Ommen’. Als jonge twintiger trad Seigers al in het eerste oorlogsjaar toe tot het verzet. Hij verborg Joodse families, zette enkele overvallen op poten, de eerste samen met Ton Bons. Hij was vooral heel actief in opvang van geallieerde vliegers. Zeventig van hen redde hij van gevangenschap en leidde ze naar een ontsnapping.

Onderduikershol
Seigers werd geboren in het nabij Ommen gelegen dorp Lemele en woonde daar de eerste twee oorlogsjaren. In 1940 wordt Seigers opgenomen in de ondergrondse Orde Dienst. Als Joodse mensen moeten onderduiken wordt als eerste bij Seigers aangeklopt. Zijn werkterrein komt ook buiten Lemele te leggen in onder andere de verzetsgroep Veenendaal. In 1942 gaat Seigers wonen in het bosrijke en heuvelachtige gebied van Ommen ‘De Wolfskuil’. In een zandheuvel wordt een onderaards verblijf gemaakt, een onderduikershol. Voor buitenstaanders niet te ontdekken en afgezet met prikkeldraad. Bemanningen van Engelse- en Amerikaanse vliegtuigen die door Duitsers naar beneden zijn geschoten vinden bij Seigers onderdak. Ook ontvluchte Franse krijgsgevangenen vinder er een schuiloord. Veel succes is er bij het opvangen, verbergen en verder vervoeren van geallieerde piloten. Via de Enschedese verzetsman Johannes ter Horst zet Seigers totaal 70 piloten op de ontsnappingslijn Venlo, België, Frankrijk en Spanje naar Engeland. Het huis in de Wolfskuil, met zijn geheime schuilplaats, is een veilig onderduikershol geweest.

Knokploeg
Om een gewapend verzet te kunnen voeren wordt op 12 juni 1944 de Knokploeg Ommen opgericht. Seigers leidt de verzetsgroep, waar ook Jan Houtman deel van uitmaakt. De knokploeg is geen lang leven beschoren. Het is 29 juni 1944. In de omgeving wordt gezocht naar neergekomen vliegers om ze naar de schuilplaats in de Wolfskuil te brengen. Boven Nederland is het komen en gaan van vele geallieerde bommenwerpers. Een Amerikaanse bommenwerper is in nood. De bemanning heeft het vliegtuig in de lucht al verlaten en landden met hun parachutes in Junne. Lees verder Verzet vanuit de Wolfskuil – Jan Seigers was betrokken bij het redden geallieerde vliegers →

Het bestuur van de Stichting ‘Ommen 75 jaar Vrijheid’ laat weten dat alle activiteiten op 11 april 2020 zijn afgeblazen. Dit alles vanwege het coronavirus. Ook de onthulling van het nieuwe gedenkmonument op de Besthmenerberg die op 6 april 2020 gepland stond, gaat niet door. Er is nog geen nieuwe datum vastgesteld wanneer dit wel gaat gebeuren. Het bestuur en de leden van de werkgroep willen graag langs deze weg iedereen hartelijk bedanken die op de een of ander wijze bij de organisatie was betrokken. “Jullie inzet, toezeggingen en adviezen waren geweldig en spontaan. Onze hartelijk dank daarvoor”.

Bron: Harry Woertink – 17 maart 2020

Voor Ommen is 11 april de Bevrijdingsdag. The Black Watch van de XII Manitoba Dragoons, onderdeel van het Canadese leger, bevrijdde Ommen 75 jaar geleden in de vroege ochtend van de Duitse bezetter. De Nederlandse driekleur kon na vijf jaar oorlog weer voor het eerst uitgestoken worden. Ommen is bevrijd!

De Stichting Ommen 75 jaar vrijheid heeft voor 11 april 2020 onderstaand programma samengesteld. Iedereen heeft natuurlijk het nieuws meegekregen dat in verband met de Coronavirus alle evenementen tot 100 personen t/m 31 maart zijn afgelast. Bekeken wordt van dag tot dag over het verdere verloop.

Klokluiden
Te doen gebruikelijk is dat om de vijf jaar de klokken luiden van de Ommer kerken. Dat zal dit keer gebeuren: om 06.00 uur ’s morgens luiden alle kerkklokken en loopt Ommen uit om zich te verzamelen, eerste op de Hessel Mulertbrug, daarna op het Kerkplein, voor deze dag omgedoopt tot het Plein van de Vrede. Hier wordt het Vuur van de Vrede ontstoken. Verder zijn er meer activiteiten. In het voetspoor van de bevrijders doet ook de Overijsselse Vrijheidstour op 11 april 2020 Ommen aan. Een touringcar onder de titel Vrijheids-express is aanwezig en RTV Oost doet live verslag van lokale activiteiten. Vechtdal Leeft maakt van de hele dag een uitgebreide filmreportage.

Bevrijdingstour
Evenals 75 jaar geleden vindt in alle vroegte vanuit zuidelijke richting een “Bevrijdingstour” plaats met historische legervoertuigen richting Ommen. Voor het maken van deze lokale “Bevrijdingstour” is gezocht naar mensen die in april van dit jaar 75 jaar zijn of worden. Ook is gezocht naar jongeren die in april dit jaar 11 jaar zijn of worden. Zij zijn samen ‘s morgens eregasten op het Bevrijdingsfeest. De 75-jarigen zijn passagiers in oude legervoertuigen die ’s morgens vertrekt vanaf de Manitoba-rotonde naar het Plein van de Vrede. Voordat ze hier aankomen worden ze op de Hessel Mulertbrug feestelijk welkom geheten door de 11-jarige Ommenaren die vanaf deze plek ook meerijden naar het Plein van de Vrede.
De Ommer bevolking is dan ook massaal uitgelopen om onze “Bevrijders” hartelijk te ontvangen. De stoet vervolgt de route verder naar het centrum. Bij dit alles zal uiteraard muziek niet ontbreken. Ommenaren zullen 11 april zoveel als mogelijk in kleding van 75 jaar geleden de straat op gaan. Ook is een oproep gedaan om op 11 april 2020 massaal de Nederlandse vlag uit te steken.

Morgenprogramma:
05.30 uur: start Vrijheidstocht legervoertuigen vanaf Manitoba-rotonde vanaf de Besthmenermolen Hammerweg. De jubilerende Buurtvereniging Rond de Regge zal symbolisch het Vuur van de Vrede aan de legerstoet overhandigen. 75-jarige Ommenaren rijden mee.
05.40 uur: aansluiting muziekvereniging Crescendo en historische fietsen van het Fietsmuseum vanaf Hotel Paping Hammerweg Lees verder Ommen viert op 11 april Bevrijdingsdag →

OMMEN – De tweede zaterdag voor Pasen is het weer zover: de optocht van “Zwaanties op ‘n stökkie”, of te wel de jaarlijkse Palmpasenoptocht in Ommen.

Archieffoto van een eerder gehouden demonstratie van het versieren van een Zwaantje op stok; achter Gerrit Steen die uitleg geeft.
Foto: Harry Woertink

Een oude traditie waar een stoet jongeren met een versierde Palmpasenstok onder begeleiding van muziek door Ommen trekt. De Palmpasenoptocht voor de kinderen wordt in ere gehouden door de Gemienschop van Oll Ommer, een vereniging die zich inzet om Ommer tradities overeind te houden.

Kunst van het versieren
Om de kunst van het versieren van een Palmstok onder de knie te krijgen organiseert Oll Ommer op zaterdag 28 maart om 10.30 uur voor belangstellenden een demonstratie over het versieren van een zwaantje op stok. De demonstratie is voor iedereen toegankelijk en wordt gehouden in Oldenhaghen aan de Hessel Mulertstraat 22 in Ommen. Deelname is gratis. Om over voldoende materialen voor een ieder te beschikken, is opgave vooraf beslist nodig. Belangstellenden kunnen zich aanmelden bij Gerrit Steen via email 8147re5@hetnet.nl, bellen kan ook 0529-454181.

Startpakket
“Iedereen kan met legen handen komen, maar we laten niemand met lege handen gaan”, zegt Gerrit Steen, voorzitter van Oll Ommer. “Voor de deelnemers is er een gratis startpakket, bestaande uit een geschilde stok, buxustakjes, voorgeboorde snoepeitjes, krenten, rozijnen en een sinaasappel. Dit zijn de juiste ingrediënten voor een originele Ommer Zwaantie op ’n stökkie. Een folklore-deskundige zal aan de hand van voorbeelden iedereen wegwijs maken in de geheimen van het versieren van de traditionele paasstok. Niet bij iedereen is bekend hoe een echte Palmpasenstok gemaakt moet worden. Daarom geven we uitleg hoe een Palmpasenstok versierd moet worden”.

Laat de Ommer Zwaan niet sterven
Om de mooie traditie in ere te houden zet Oll Ommer alles op alles. “Laat de Ommer Zwaan niet uitsterven” verzucht Steen, “Deze traditie moeten we overeind zien te houden. Al in het begin van de vorige eeuw was de Palmpaasoptocht een begrip in Ommen. Daar waar in andere plaatsen versierde broodhaantjes het belangrijkste onderdeel van de versiering zijn, is dat in Ommen een versierde broodzwaan. Deze zwaan is echt uniek te noemen omdat op de meeste kerken een haan of een kruis als een symbool op de toren staat. Lees verder Demonstratie Palmpasenstok maken in Ommen – 28 maart 10.30 uur in Oldenhaghen →