Ommen kent sinds mensenheugenis een markt. Elke dinsdag komen de marktkooplui naar Ommen met hun waar om deze aan de man of vrouw te slijten. In tegenstelling tot vroeger is er tegenwoordig geen veemarkt meer. Het gaat nu alleen nog om een warenmarkt. Deze markt bestaat uit verschillende kramen, verspreid over de Markt van Ommen. De markt is een ochtendmarkt en wordt gehouden van 8 tot 13 uur.

Ommer Bissingh: jaarmarkt met kermis, 1906

Zie voor meer foto’s het album “Ommer Bissingh”.

De belangrijkste markt voor Ommen was ooit de jaarmarkt, de Ommer Bissingh. Uit de geschiedschrijving blijkt dat in 1567 al sprake is van de jaarmarkt op de tweede dinsdag in juli. De Bissingh voorzag stad Ommen en omliggende platteland van goederen en diensten. Hoewel nog steeds een jaarmarkt wordt gehouden is deze niet meer zoals vroeger.

Varkensmarkt

De goederen- en warenmarkt was eerder verspreid over de binnenstad, met name Brugstraat, Kerkplein en Vrijthof. Op de Markt zelf werden de varkens verhandeld. In de dertiger jaren tot aan de oorlog behoorde de varkensmarkt in Ommen tot een van de grootste varkensmarkten in Overijssel. Behalve handel werd de markt later ook een groot toeristisch trekpleister. Marktkraampjes met (boeren)gereedschap, touwen, werkkleding en klompen maar ook kramen met (gebakken) vis of leverworst complementeerden de varkensmarkt. Op 18 december 1990 werd de laatste de varkensmarkt gehouden. Deze werd na zo’n 150 jaar door de gemeente beëindigd omdat er verlies werd geleden.

Na een grootscheepse renovatie en herinrichting van de Markt kon op 11 juli 2016 voor het eerst een nieuw marktterrein in gebruik genomen worden. Daardoor verdween de wekelijks  warenmarkt uit de binnenstad en verhuisde naar een centrale plek, gelegen tussen Markt en Vechtkade, die daarnaast ook dienstdoet als parkeerplaats.

Meerdere markten

Tot 1940 kende Ommen meerdere plekken waar gehandeld werd. Op het Vrijthof, toen een mooi plein omzoomd met lindebomen, was de schapenmarkt. Het plein werd ontkracht met een doorbraak richting Julianastraat. Op de hoek van de Schapenmarkt/Kruisstraat woonde Jan Lemmers, die stadswaagmeester was. Op de straat langs zijn woning was de kippenmarkt. Hier werden, naar gelang van de jaargetijden, kippen en konijnen aangevoerd. Ook wild en huiden werden hier verkocht.

Om de hervormde kerk was de lappenmarkt waar ook andere spulletjes verkocht werden. Aan de noordzij van het Kerkplein was de botermarkt. Hier verkochten de boeren hun boter. Toen de zuivelfabriek het boter maken overnam werden er eieren op de botermarkt aangevoerd, maar de naam botermarkt bleef bestaan.

Veemarkt

Tussen het gemeentehuis en de daarnaast staande huizen met tegenover bakker Sonnenberg tot het postkantoor was de veemarkt, ook wel ‘Biestenmarkt’ genoemd. Hier werden wekelijks runderen aangevoerd en verkocht. Het vee stond voor de huizen langs en daartussendoor liepen de veehandelaren. Tegenover Flater tot voorbij enkele huizen verderop was de biggenmarkt. De gemeente plaatste hier elke dinsdagmorgen grote houten bakken waar de biggen dik in het stro konden liggen. Aan de westkant van het gemeentehuis werden op “Grote markten” paarden aangevoerd op de paardenmarkt. Grote markten waren: de Palmmarkt, de Paasmarkt, de Meimarkt, de Pinkstermarkt, de Bissingh, de Kermismarkt, de St. Michaelsmarkt, de Zuidlaardermarkt, de St. Maartensmarkt en de St. Nicolaasmarkt.

In het voorjaar werden onder de bomen naast de muziektent op de kalvermarkt kalveren aangevoerd. Naast en achter het Kantongerechtsgebouw was de varkensmarkt. Lopers, zouter, zeugen en beren kwamen in aparte hokken. Boeren voerden de varkens aan met paard en wagen. Om het lossen makkelijker te maken stond achter het Kantongerechtsgebouw een losplaats die 70 centimeter hoger lag dan het marktplein. De dieren die gewogen moesten worden gingen bij café Kouwen in de schuur op de waag.

Controle

Op marktdagen werden alle toegangswegen naar de veemarkt afgesloten en moesten de handelaren langs een controle voor het kopen van kaartjes die aan het verhandelen verbonden was. Door de mannen in dienst van de gemeente werd goed gekeken of ze niet meer varkens in de wagen hadden dan werd opgegeven.

Zomerfeest

Zoals gezegd, is de jaarmarkt niet meer wat het ooit is geweest. Wel wordt de Ommer Bissingh in ere gehouden met het gelijknamige zomerfeest ‘De Ommer Bissingh’. Aan de Ommer Bissingh zijn tegenwoordig een aantal feestdagen ‘gehangen’ verdeeld over meerdere woensdagen tot eind augustus. In de zeventiger jaren van de vorige eeuw ging het eerst om een feestweek. Om niet afhankelijk te zijn van het weer en ook om de vele toeristen iets te kunnen bieden zijn later de feesten verdeeld over zes of zeven woensdagen. Traditioneel als Ommen is wordt aan de vooravond van de jaarmarkt zelf, op de maandag er voor, de officiële openingshandeling gehouden met het luiden van de eeuwenoude bissinghbel.

Tekst: Harry Woertink- Foto: collectie OudOmmen.nl

---

Eerdere afleveringen uit de reeks: Ommen historisch belicht

OMMEN – Op de ledenvergadering van de Gemienschop van Oll Ommer is Johan Dankelman gekozen tot nieuwe voorzitter.

Johan Dankelman spreekt als nieuw gekozen voorzitter de vergadering toe.
Zie voor meer foto’s het album “2023 – Jaarvergadering Oll’Ommer“.

Johan Dankelman (63) uit Witharen volgt Gerrit Steen op, na tien jaar voorzitterschap van de Gemienschop die zich met tradities en oude gebruiken bezig houdt.

De jaarvergadering vrijdagavond 3 februari 2023 was goed voor een volle zaal van het Hervormd Centrum, waar niet alleen werd vergaderd maar ook een komisch toneelstuk in het dialect “Amore richt zijn pijlen zelf” opgevoerd werd door toneelgroep uit Sibculo “Altied wille” wat staat voor “Altijd plezier”.

Plat

Zowel formeel als informeel praten Oll Ommer plat met elkaar. De Ommer sproake is de voertaal tijdens vergaderingen en in het jaarverslag.

Wi’j zol’n dit verhaal noew eigenlijk verdan mut’n goan in de Ommer sproake, schrief’m in ‘t dialect dus, zoas ze ok op de vergadering van Oll Ommer proat. Maar dat doe wi’j maar niet want dan binne wi’j bange dat meest’n van de lezers, ’t allemoale niet met kri’jgt, of begriept, vandoar da’w maar weer overgoat in ’t ABN.

Jaarverslag

Uit het jaarverslag van de ‘schriefster’ bleek dat er weer een druk maar bovenal succesvol jaar is geweest Oll Ommer. Ook de penningmeester meldde dat de financiën van de vereniging prima op orde zijn. Naar totaal 335 adressen ging een uitnodiging van personen die als lid van Oll Ommer kunnen worden aangemerkt.

Lees verder Ommer sproake voertaal op vergadering Gemienschop van Oll Ommer →

1908-2023 Crescendo 115 jaar: Crescendo uit Ommen maakt honderd vijftien jaar muziek. Op 1 februari 1908 werd de muziekvereniging Crescendo opgericht en is de oudste muziekvereniging in Ommen.

Begin jaren van de drumband met majorettes in 1967

Het is winter 1907. De heren van de VVV bespreken hoe ze het nieuwe jaar weer toeristen naar Ommen moeten lokken. Ze vinden dat Ommen toe is aan meer vertier. Een van de heren J. Lokin, is een groot muziekliefhebber en heeft zelf een muziekinstrument. ‘Het wordt tijd dat er Ommen een muziekkorps komt’ is zijn gedachte, want de muziek is niet alleen goed voor toeristen maar kan ook optochten muzikaal begeleiden. Lees verder Ommen historisch belicht (7) 1908-2023 Crescendo 115 jaar →

Hoe lang nog kunnen de hertjes in het hertenkamp van het Laarbos gevoerd worden?

1964. Hertjes kijken en voeren op het hertenkamp in het Laarbos, een geliefd uitstapje voor het hele gezin.

Met open hand hertjes voeren is een jeugdervaring voor velen, maar mogelijk in de toekomst niet meer voor kinderen. Als het aan het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) ligt, wordt het houden van deze dieren verboden. Dit vanwege gevaar op letselschade bij mensen.

Groot gemis

Het zal straks een groot gemis zijn voor de kinderen als er geen dam- en edelhertjes meer zijn, vooral ook omdat het hertenkamp een sociaal ontmoetingsplek is en een gratis uitje voor kinderen en hun (groot)ouders. Met de nieuwe regels mag de bestaande populatie worden behouden. Fokken of nieuwe dieren aanschaffen mag niet meer.

VVV

Sinds 1950 speelt het hertenkamp tegenover Huize Het Laar een sleutelrol op landgoed Het Laar. Een wandeling in het Laarbos kan mooi gecombineerd worden me een bezoek aan het hertenkamp. Het hertenkamp, toen nog gelegen achter het voetbalveld van OVC’21 was destijds een initiatief van de plaatselijke VVV, bedoeld om in het bosrijke gebied hertjes te kijken en te voeren. Niet alleen een plek voor de Ommenaren maar ook voor de toeristen. Het ging in eerste instantie om een klein aantal herten.

Gemeente

Waar de VVV echter geen rekening mee gehouden had was dat de herten ook bijgevoerd moeten worden en dat kost geld. De VVV-kas raakte leeg. Een financiële actie onder de burgerij leverde niet genoeg geld op. Aanleiding voor de gemeente Ommen om het hertenkamp in 1955 voor 250 gulden van de VVV over te nemen en de exploitatiekosten voor lief te nemen. De gemeente zag het nut van een hertenkamp in, ook al om de gemeenteraad telkens met vragen kwam in die richting.

Lees verder Hoe lang zijn er nog hertjes in hertenkamp Ommen? →

Op de foto van de ‘eerste’ steenlegging in deel 1 zagen we dominee R. te Velde in jacquet, samen met de architect en de aannemer.

1958. Het nieuwe kerkgebouw aan de achterzijde. Het Ommerkanaal is hier nog in tact.

Dominee Te Velde was een enthousiaste ‘bouwpastoor’. Het kerkgebouwtje tot dan toe, aan de Wethouder Paarhuisstraat was krakkemikkig aan het worden. Men noemde het “De koek(‘n)deuze” en sommigen herinneren zich nog dat een hardboardplaat boven de preekstoel ver doorboog en dat er na een hoosbui vochtvlekken in zaten omdat het flink gelekt had.

Financiële acties voor de kerkbouw

Veel geld was er niet in die tijd, maar allerlei acties werden ontplooid om de kerkbouw te financieren. Dominee Te Velde was daar wel de motor van, met veel enthousiasme en ook met de nodige morele aandrang. Zo werden er aardappels gerooid met een hele groep gemeenteleden op het land van boer Braam wonende aan het eind van de Hamsgoren. De opbrengst was voor de kerkbouw.

Jeugdherinneringen aan Ommen

De heer en mevrouw Te Velde woonden met hun gezin (twee jongens en drie meisjes) van 1955 tot 1963 in Ommen; eerst op Stationsweg 10, de laatste 2 jaar in de pastorie naast de kerk. Het Ommerkanaal liep toen nog achter de kerk en de pastorie langs, met een brug en duiker in de Hardenbergerweg waaronder het hoogteverschil richting de Vecht zichtbaar was.

Lees verder Gereformeerd-vrijgemaakten Ommen 65 jaar eigen kerkgebouw (2) →

Het is dit jaar 65 jaar geleden dat de gereformeerde kerk onderhoudende artikel 31, of wel de gereformeerd-vrijgemaakte kerk, in Ommen haar kerkgebouw officieel in gebruik kon nemen.

Vele kerkleden kijken toe hoe op 10 september 1957 de officiële steenlegging plaats vindt door ds. R. te Velde (midden), daarbij geholpen door de architect E. Reitsma (links) en de aannemer. Noot: Helemaal achteraan is te zien dat burgemeester Van Reeuwijk (met hoed) het jongste dochtertje van de dominee optilt.

De kerk werd nieuw gebouwd pal naast het afvoerkanaal van het Ommerkanaal, gelegen tussen de Trompstraat en de Groen van Prinstererstraat. Vanaf het ontstaan in 1947 werd eerst gekerkt in de padvindersboerderij en later in een houten keetje, toentertijd aangeduid met “de Koek’n deuze”.

Gedenksteen

Op 10 september 1957, een jaar vóór de officiële ingebruikname van het kerkgebouw, vond de officiële gedenksteenlegging plaats van een steen met de Bijbelse tekst: “Efeze 4:12. Tot opbouw van het lichaam van Christus. 10-IX Ao Di 1957”. Deze gedenksteen werd geplaatst door dominee R. te Velde, daarbij geholpen door de architect E. Reitsma en gadegeslagen door vele leden van de kerk.

Verbouwingen en uitbreidingen

In 1958 werd de nieuwe kerk in gebruik genomen. De architect was de heer Reitsma uit Deventer. In 1961 werd de bouw voltooid van de pastorie naast de kerk. Na 1958, toen het naastliggende afvoerkanaal inmiddels gedempt was, volgden er diverse verbouwingen en uitbreidingen. In 1966 kwam er een galerij en een orgel, die echter in 2004, met de plaatsing van het nieuwe Edskes-orgel weer is gesloopt en opnieuw is opgebouwd.

Lees verder Gereformeerd-vrijgemaakten Ommen 65 jaar eigen kerkgebouw (1) →

Sinds 2015 is de bevrijdingsdatum van Auschwitz-Birkenau, 27 januari 1945, een internationale dag van de herdenking.

Twee jaar geleden vond in Ommen ook een Holocaust herdenking plaats. Er was een stille tocht langs de huizen van de Joodse slachtoffers. Een impressie van de indrukwekkende tocht zoals we dat op 27 januari 2020 optekende en nu nogmaals publiceren.

Impressie van de stille tocht in 2020

Honderden belangstellenden bij stille tocht langs huizen van Joodse slachtoffers Holocaust in Ommen

OMMEN – De stille tocht langs huizen van Joodse slachtoffers trok maandagavond 27 januari 2020 honderden mensen naar het centrum van Ommen. Er werd massaal gehoor gegeven aan de oproep om mee te lopen langs huizen waar Joden hebben gewoond. Het maakte onderdeel uit van de herdenking Holocaust Memory Day georganiseerd door de stichting Ommen 75 jaar vrijheid.

Stolpersteine

Net voordat de stoet in beweging komt leest oud-stadsdichter Jannes Kuik een gedicht voor. “Gestapeld in barakken, het pad van de vrijheid was voor hen te ver. Laten we gaan lopen, op dat pad.” Het geeft ruimte tot nadenken. Twee tamboers van muziekvereniging SDG lopen voorop en geven het tempo aan. Pupillen en jeugdleden van voetbalvereniging OVC/JCO verzorgen de erewachten bij de Stolpersteine. Bij iedere woning waar Joodse Ommenaren hebben gewoond wordt voor de vermoorde Ommer joodse mensen een fakkel aangestoken en de namen voorgelezen door verschillende mensen, waaronder burgemeester Hans Vroomen. De stille omgang met totaal 27 brandende fakkels eindigt bij de Joodse begraafplaats aan de Dr. A.C. van Raaltestraat. Opperrabijn Jacobs gaat hier voor in gebed en houdt op indrukwekkende wijze zijn speech. De stille tocht werd voortgezet met een herdenkingsdienst in de Gereformeerde kerk met zang van het Kamerkoor Salland en toespraken van onder andere burgemeester Hans Vroomen en Opperrabbijn Jacobs.

Holocaust

“De holocaust is een niet te vatten gebeurtenis”, aldus burgemeester Vroomen in zijn toespraak in de kerk. “De massaliteit en de onontkoombaarheid, van het einde van zoveel mensenlevens. De sluwheid van een ideologisch gedreven systeem. Het op een mechanische, industriële wijze om het leven brengen. De ontmenselijking van individuen. Medemensen die een nummer werden in een administratieve categorie. Weggerukt bij alles wat hen lief was. Weggerukt uit alles wat tot dat moment normaal en vanzelfsprekend leek”.

“Mensen een gezicht geven”

Vroomen merkt op dat herdenkingen als deze belangrijk zijn. “Hoe kunnen mensen, zoals u en ik, uit ons midden, verworden tot een statistiek van de dood. Een statistiek van 6 miljoen Europese Joden, of een statistiek van 102.000 vermoorde Nederlandse Joden. De getallen lijken zo ongrijpbaar, dat je er nauwelijks nog menselijke gezichten bij kunt bedenken. Dat je je nauwelijks kunt voorstellen, dat het gaat over mensen zoals u en ik. Maar we kunnen deze tot nummer geworden mensen een gezicht geven. Misschien kunnen we hen losrukken uit de statistieken en uit de oneindige dodenlijsten”, aldus Vroomen.

Stadsgenoten

Vroomen had ook aandacht voor de gedeporteerde Joodse stadsgenoten. “27 inwoners van Ommen en 14 leerlingen van Eerde die soms kort, maar soms ook al generaties lang deel zijn van onze gemeenschap, blijken onderdeel van de statistieken te zijn. Door hen bij naam te noemen, door hun levensverhaal te vertellen, maken we deze nummers uit de statistieken weer mensen. Mensen die bij ons horen en blijven horen”, aldus Vroomen.

Waarschuwing

Opperrabijn Jacobs deed in zijn toespraak de waarschuwing dat antisemitisme nooit uit zal sterven en roept op tot waakzaamheid. “Een paar waren er maar fout en een paar maar goed. De rest zag het aan”.

Tekst en foto: Harry Woertink – 27 januari 2023 (herpublicatie)

WITHAREN – Meubelmaker Louis van Vilsteren en keramiste Thea Dijkema van de Beeldentuin Witharen nemen even rust.

Thea Dijkema en Louis van Vilsteren voor hun boerderij aan de Witharenweg 24 in Witharen.

Er komt deze zomer geen expositie. “We gaan wat betreft de Beeldentuin dit seizoen een “sabbatical” nemen. Geen kunstenaars die hun werk in de tuin exposeren, geen terras vol met bezoekers, geen workshops en geen vaste openingstijden”, zo lichten beiden hun besluit toe.

Lees verder Beeldentuin Witharen een jaar in de ruststand →

OMMEN – Het Historisch Museum Ommen gaat het nieuwe seizoen weer stadswandelingen organiseren.

Impressie van een stadswandeling in Ommen.

Om het korps van stadsgidsen uit te breiden is het museum op zoek naar enthousiaste gidsen. Ervaring of kennis van de historie Ommen is niet strikt noodzakelijk want het museum gaat de aspirant gidsen zelf opleiden en van de nodige informatie voorzien.

Ommen 775 jaar

De stadswandelingen zijn onderdeel van het programma rond de viering van Ommen 775 jaar stadsrechten. Behalve op vaste tijdstippen wordt ook aan groepen de mogelijkheid geboden om via het museum stadswandelingen te boeken. De bedoeling is in maart een bijeenkomst met belangstellenden te houden met ook een proefwandeling. De gidsen krijgen geen vergoeding maar wel een mooie invulling van hun vrijetijd.

Lees verder Historisch Museum Ommen op zoek naar stadsgidsen →

De geschiedenis rond de Slag bij Ane en het Zwartewatersklooster moet meer tot leven gebracht worden.

De buurtschap Zwartewatersklooster tussen Hasselt en Zwartsluis, ook wel simpelweg ’t Klooster genoemd, ligt er nog even verstild en verlaten bij als eeuwen geleden.

“Er moet een duidelijk verhaal komen van deze middeleeuwse geschiedenis tussen Ane en Hasselt”, aldus de Stichting Erfgoed Zwartewatersklooster. Gedacht wordt aan onder andere vermelding in (wandel- en fiets) routes, informatiepanelen of QR-codes, een brochure of informatie op een website. Dit zal dan ook de komende tijd opgepakt worden, samen met in leven te roepen werkgroepen.

1227 – 2027: 800 jaar

Een netwerk van verschillende personen hebben deze week in De Veldschuur in de nabijheid van het Zwartewatersklooster om tafel gezeten om een gezamenlijk plan te ontwikkelen. Daarbij ging het om personen en organisaties, variërend van de huidige bewoners van de erven waarmee het klooster contacten had, vertegenwoordigers van de zeven parochies/kerken die destijds onder bestuur van het klooster stonden tot erfgoedinstellingen. Er werd veel inspiratie opgedaan met de rondleiding in het Zwartewatersklooster en tijdens de bijeenkomst in de Veldschuur. In 2027 is het 800 jaar geleden dat de Slag bij Ane plaatsvond. Als het aan de organiserende Stichting Erfgoed Zwartewatersklooster ligt moeten dan ook alle plannen rond zijn.

Klooster

Het Zwartewatersklooster was een rijk en machtig klooster. Het is gebouwd in 1233 bedoeld als boetedoening om de in 1227 bij de Slag bij Ane gesneuvelde Utrechtse bisschop en legerleider Otto II van Lippe en tal van ridders te herdenken. Deze zijn nadat ze door de boerenopstand zijn gedood afgevoerd via de Vecht vanaf Grambergen naar Hasselt om daar in het buitengebied te worden begraven. Naast de ridderbegraafplaats werd het klooster gebouwd. Men geloofde dat het klooster het zielenheil van de dappere ridders bij God zou bevorderen.

Onder de doden bevonden zich belangrijke ridders en edelen uit het aartsbisdom Keulen. Zo waren er veel veteranen bij die eerder ook meevochten in het kruisleger van de vijfde kruistocht die plaatsvond rond de Egyptisch stad Damiate van 1218/1219. Het aartsbisdom Keulen bestond uit meerder bisdommen, waaronder het bisdom Utrecht.

Vrouwenklooster

In de tijd van deze kruistochten waren er veel weduwen. Dit kwam doordat veel mannen niet terugkeerden van deze gevaarlijke tochten. Dit is vermoedelijk de reden geweest om voor een weduwenklooster te kiezen. Het klooster was grotendeels zelfvoorzienend en had zelfs een eigen school.

De gewijde nonnen hadden als eerste taak om te bidden voor het zielenheil van de omgekomen edelen. Het memoriegebed was het korengebed waarin de edelen herdacht werden en was een belangrijk onderdeel van hun zang en gebed.

De Reformatie, de grote kerkhervorming in de 16^e eeuw, maakte een einde aan de bloeitijd van het klooster. In 1582 waren de nonnen al uit het klooster vertrokken en zijn de bezittingen van het klooster overgegaan naar het bestuur van de stad Hasselt. Het klooster werd rond 1780 afgebroken door omwonenden die de stenen grotendeels gebruikten voor hun eigen boerderijen. Het huidige buurtschap Zwartewaterklooster is dan ook ontstaan op en rond de restanten van het oude klooster.

Ten Klooster

In de buurtschap tussen Hasselt en Zwartsluis vindt de familienaam Ten Klooster zijn oorsprong. Toen het in 1811 verplicht werd om een geslachtsnaam aan te nemen, kozen de bewoners van dit gehucht voor de achternaam Ten Klooster naar de plek waar ze woonden.

Tekst en foto’s: Harry Woertink

de heer Ten Klooster voor een van de boerderijen in Zwartewatersklooster.

Netwerk bijeenkomst Stichting Erfgoed Zwartewatersklooster 20 januari 2023