Ballonnen, tulpen, oude fietsen, koffie, gebak en bovenal blije gezichten. Eindelijk heeft het Historisch Rijwielmuseum Ommen een eigen museum om haar bijzondere collectie van antieke fietsen te laten zien aan een groot publiek. Daarom dat wethouder Alice van den Nieuwboer was uitgenodigd om de officiële opening te verrichten. Zij deed dat in aanwezigheid van museumvrijwilligers, sponsors en andere belangstellenden.
Vijf jaar
Vooraf dook museumvoorzitter Gerrit Voort nog even in de vijfjarige geschiedenis van het museum. Begonnen in 2017 in de Brugstraat. Eerst halverwege de straat en later in de oude Hema-locatie. Telkens goed voor duizenden bezoekers.
Toen een particuliere geldschieter zich aanbood, hakte het museumbestuur de knoop door om een eigen (winkel)pand aan te kopen in het centrum van Ommen. Dat er nog wensen zijn stak Voort niet onder stoelen of banken. Daarbij gaat het met name om het verfraaien van de voorgevel van het aangekochte pand.
De strategische ligging van Ommen ten opzichte van de Vecht en de Regge zal ongetwijfeld de doorslaggevende stem van de bisschop Otto III zijn geweest om in 1248 Ommen stadsrechten te verlenen. Dit is deel 10 van een vervolgserie.
1900. Met een baggermolen wordt met zand uit de Vecht de oude haven gedempt. Op de achtergrond molen Den Oord.
Hanzestad zonder handel
Dankzij de bevaarbaarheid van de rivier de Vecht is Ommen ooit tot Hanzestad bevorderd. Moeilijk te begrijpen omdat je anno 2023 in Ommen geen sporen terug ziet uit die periode. Geen oude haven, geen koopmanshuizen of pakhuizen met trapgeveltjes. Ook de Ommer geschiedenis verhaalt weinig over de Hanze-tijd. Behalve landbouwproducten of wol was er in Ommen geen handel dat over water vervoerd moest worden. Aan de Vecht zijn dan ook geen opslagmogelijkheden of pakhuizen uit de Hanze periode terug te vinden. Waarom was Ommen als stad zonder handel dan wel lid van het Hanzeverbond?
De Vecht
Het lidmaatschap van de Hanze had de stad uitsluitend te danken aan haar strategische ligging aan de Vecht, indertijd een belangrijk vaarwater voor transport van bijvoorbeeld Bentheimer zandsteen uit het Duitse achterland. Zo is het paleis op de Dam in Amsterdam steen voor steen langs Ommen gevaren. Ook werd Silezisch linnen en Westfaals katoen over de Vecht vervoerd richting Zuiderzee naar het koopgrage Westen of naar steden als Zwolle, Kampen en Hasselt om overgeladen te worden op koggeschepen, die de waren verder vervoerden. Daarbij moet overigens wel worden opgemerkt dat de kronkelde Vecht niet vlot bevaarbaar was. Een retourvaart Ommen-Zwolle duurde zes dagen.
Haven van Ommen
Zoals gezegd had Ommen gedurende de Hanze periode geen echte haven. Een gedeelte van een oude Vechtarm deed dienst als haventje: Borggraven. Zo genoemd omdat bij onstuimig weer de scheepjes daar tijdelijk “geborgen” konden worden. De Borggraven was tevens de thuishaven voor de Ommer Vechtbevaarders. De tegenwoordige straatnaam “Burggraven” herinnert nog aan de dagen van weleer. De Burggraven heeft ook gediend tot een deel van de stadsgracht.
Ommen telde in het verleden veel bakkers. De bakkers verkochten behalve brood, koek en banket ook kruidenierswaren in hun winkel.
1909. Brood-Koek-Banket winkel C. Verheijen aan de Bouwstraat 3 in Ommen. V.l.n.r. onbekend winkelmeisje, Wilhelmina Ketels, Cornelius Verheijen, hondje, Johanna van den Berg en Hendrikus Gerhardus Verheijen. Verderop het koetshuis van hotel Het Zwarte Paard en winkelpand van bakker Geert Wicherson. Zie voor meer afbeeldingen het album: “Bouwstraat 3 (Bakkerij Verheijen | Jutten)“
De jonge H.G. Verheijen was de eerste bakker in Ommen van katholieke huize. Een uitdagende onderneming, vooral ook omdat Ommenaren gewend waren hun boodschappen te doen bij lidmaten van hun eigen kerk. De hervormden en gereformeerden waren vroeger in Ommen ruim in de meerderheid.
Van kleermaker naar bakker
In 1850 bewoont het echtpaar Cornelus Verheijen en Helena Fikkert het pand Bouwstraat 3 in Ommen. Hij is dan kleermaker. In 1862 krijgt Verheijen een vergunning voor het oprichten van een bakkerij. Deze komt in wat later de Karnemelkstraat wordt genoemd en bedoeld met name voor de dan 20-jarige zoon Hendrikus Gerhardus Verheijen, geboren op 13 oktober 1842. Deze trouwt op 9 mei 1867 met Johanna van den Berg. Het pand aan de Bouwstraat, ook aangeduid als gelegen nabij de Schapenmarkt (nu Vrijthof) was voordien een herberg, winkel en bakkerij.
In het museum gaan historie en toerisme hand in hand met de aanwezigheid van het Toeristisch Informatie Punt (TIP). Dit alles op één plek, goed bereikbaar met gratis parkeren voor de deur.
Overzichtelijker
Het Historisch museum, gevestigd in de molen en tolhuis aan Den Oordt 7 in Ommen is vorig jaar vernieuwd en aanzienlijk uitgebreid. Door meer oppervlakte en vitrines kon alles nog overzichtelijker in beeld gebracht worden, vanaf de prehistorie tot heden. Sinds een jaar maakt nu ook het TIP deel uit van het museum met een eigen balie. Voor toeristisch informatie over Ommen en het Vechtdal is het TIP de aangewezen plek. Of het nu gaat over leuke weetjes over de omgeving of fiets- en wandelroutes: alle informatie is er voorhanden. De baliemedewerkers merken dat de toeristen en ook de eigen inwoners goed gebruik maken van het TIP. Ook het museum kijkt tevreden terug over het afgelopen seizoen.
De vrijwilligers van het museum hebben de afgelopen maanden niet stil gezeten. Alles is opgepoetst en ook konden enkele nieuwe museale stukken aan de collectie toegevoegd worden, waaronder een bakfiets van de melkboer en een kanonskogel uit de Ommerschans.
Stadswandelingen
Het Historisch Museum pakt ook de stadswandelingen weer op. Deze maken onderdeel uit van het programma rond de viering dit jaar van ‘Ommen 775 jaar stadsrechten’. Elke donderdagmorgen kan er gewandeld worden met een stadsgids. In het hoogseizoen ook op dinsdagmorgen en voorts voor groepen in overleg met het museum.
Openingstijden
De openingstijden van het museum en het TIP zijn van 1 april tot 1 juni: dinsdag t/m vrijdag van 13 tot 16 uur; 1 juni tot 1 september: dinsdag tot en met zaterdag van 10 tot 16 uur; 1 september tot 1 april dinsdag en donderdag van 10 tot 16 uur.
Tekst: Harry Woertink – Foto: collectie OudOmmen.nl
Met een jubileumconcert viert de Ommer “Gereformeerde Muziekvereniging De Bazuin” haar 50-jarig bestaan.
2016. De Bazuin Ommen in de optocht op Koningsdag Zie voor meer afbeeldingen het album: “Muziekvereniging ‘De Bazuin’“
De muziekvereniging werd 51 jaar geleden opgericht – om exact te zijn op 28 april 1972 – maar van het houden van een jubileumconcert was het nog niet gekomen. Daarom wordt op vrijdag 14 april alsnog ter gelegenheid van het gouden jubileum een groots concert gehouden in Het Baken, aanvang 20.00 uur. Behalve muziek worden herinneringen van de afgelopen 50 jaar opgehaald. Na afloop van het concert mag het glas geheven worden. Ook kan er worden bijgepraat. De toegang is gratis; wel wordt een collecte gehouden voor de onkosten.
Oprichting
Eén van de oprichters van de muziekvereniging meer dan een halve eeuw terug was Freek Weelink. Hoewel hij geen instrument kon bespelen, besloot hij toch het initiatief te nemen om een vereniging te starten. In het blaadje van de kerk werd een oproepje geplaatst of er mensen geïnteresseerd waren in een muziekvereniging. Er meldden zich 7 enthousiaste leden. Eigenlijk kon niemand een noot spelen, maar dat deerde niet: De Bazuin kon gehoord worden.
Nu, na meer dan 50 jaar, is De Bazuin niet meer uit de Ommer samenleving weg te denken. De vereniging is uitgegroeid naar een enthousiaste fanfare waar muzikaliteit arm in arm gaat met gezelligheid. Ondanks meer dan een halve eeuw bestaan behoort De Bazuin tot de jongste fanfare’s van Nederland.
Eerste dirigent
Omdat de kersverse vereniging zo groen als gras was op het gebied van muziek, werd in 1972 de hulp van de heer D. Veldkamp uit Wapenveld ingeroepen. Hij begeleidde ze muzikaal en werd de eerste dirigent met 5 volwassenen en 10 jongeren. Het eerste half jaar werd enkel maar de theorie geoefend. Veldkamp tekende de notenbalken op een schoolbord en zong ze voor. In september 1972 werden de muziekinstrumenten geleverd en kon het orkest beginnen met musiceren. Er werd hard geoefend en met Kerst in 1972 werd er in de kerk een paar coupletten van ‘Stille nacht’ gespeeld. In Ommen was de derde muziekvereniging ook opgevallen en na een paar jaar flink repeteren liep De Bazuin mee met de grote optocht op het Oranjefeest in Ommen.
Uniformen
Om bij de optredens een beetje goed voor de dag te komen, ging het bestuur op zoek naar uniformen. Toen de vereniging uit Bruchterveld nieuwe uniformen kreeg, kon De Bazuin hun oude voor 1000 gulden overnemen. Dat achter de mode aangelopen werd was niet het grootste probleem, maar het embleem van Hardenberg op de pet vond men minder geslaagd. Toch hebben de muzikanten daar 5 jaar mee rond gelopen. Pas bij het 12,5-jarig jubileum kreeg het orkest een eigen uniform.
In 1979 werd de drumband opgericht, die later een malletband werd. Als laatste werd de vereniging aangevuld met De Bazieoband, want de doelstelling dat iedereen muziek mag en moet kunnen maken wordt nog steeds met dikke letters onderschreven.
Eigen clubhuis
In 1991 kon De Bazuin een eigen verenigingsgebouw aan de Haven Noord openen. Daarmee kwam een eind dat op drie verschillende locaties gerepeteerd moest worden, zoals in de school en in de kerk. In een jaar tijd heeft de muziekvereniging deze nieuwbouw kunnen verwezenlijken. Alles wat zelf gedaan kon worden is ook zelf gedaan. Van de toen benodigde 100.000 gulden voor de nieuwbouw, is 40.000 gulden door sponsoring, acties en donaties bijeengebracht.
De geheimen van de muziek
De Bazuin bestaat uit een orkest en jeugdorkest, allebei onder leiding van Bert Groothedde. Een slagwerkgroep onder leiding van Rico Pullen en de Bazieoband onder leiding van Wietse Mentjox. De Bazieoband is een groep waar mensen met een beperking met begeleiding muziek kunnen maken. Daar wordt veel plezier gemaakt. Voor de jongste leden is er elke week AMV les, dit om ze kennis te laten maken met muziek, zogezegd de geheimen van de muziek. AMV staat voor Algemene Muzikale Vorming. Dit is voor kinderen vanaf groep 4/5 voor de eerste kennis making met muziek in een ontspannen en leuke vorm. Kinderen kunnen zo na een poosje ontdekken welk muziekinstrument ze leuk vinden.
Alle geledingen repeteren iedere week op woensdag of donderdag: orkest woensdagavond 20:00-22:00 uur; slagwerkgroep donderdagavond 19:00-20:30 uur; Bazieoband woensdagavond 19:00-19:45 uur.
Tekst: Harry Woertink – Foto: collectie OudOmmen.nl
Ommen was ooit gelegen aan de eeuwenoude handelsroute van de Hessenwegen.
Als herinnering aan de Hessense kooplieden is een gevelsteen ‘Hessenwaagen’, aangebracht in de muur van de voormalige Hessenherberg in de Thomas a Kempisstraat in Zwolle.
Om handelswaar in een z’n korte mogelijke tijd te kunnen vervoeren werd gebruik gemaakt van zogeheten “Hessenrijders”. Ze reden met vol beladen wagens getrokken door paarden. Sterke mannen moesten de wagens laden en lossen, de grote krachtige paarden in het gareel houden en de wagens uit modder of rul zand kunnen duwen. Hessenwegen behoren tot de oudste wegen in Oost-Nederland en waren van groot belang. In Ommen herinnert de Hessenweg Oost (grotendeels nog zandweg) en Hessenweg West aan deze periode.
Karrenspoorbreedte
De voermannen reden in een bijna rechte lijn vanaf Duitsland langs Hardenberg, Ommen en Dalfsen naar Zwolle en verder. Alle Hessenwegen liepen op ruime afstand langs de dorpen en steden. Een belangrijke reden hiervoor was dat de Hessenwagens een veel bredere spoorbreedte hadden dan de gangbare wagens en karren in Nederland. De afwijkende wagens zouden het karrenspoor van de gewone zandwegen stuk rijden.
Hessen
De naam Hessenweg is te danken aan de kooplieden uit de Duitse graafschap Hessen. Ze stonden bekend als hardwerkende betrouwbare voerlui. Zij vervoerden met enorme wagens waardevolle goederen door heel Europa. Het moeten sterke kerels zijn geweest. Vaak werd er in konvooien gereden om zich te wapenen tegen struikrovers.
Op verschillende plaatsen langs de Hessenweg vestigden zich boeren die naast hun boerenbedrijf een herberg of uitspanning begonnen. Het was niet meer dan een gelagkamer om dorstige kelen te laven en hongerige magen te vullen. De voerlieden trokken in feite van herberg naar herberg. Op die plaatsen konden ook de wagens gerepareerd worden en de paarden verzorgd.
Op Ommer grondgebied 4 herbergen
Herbergen op Ommer grondgebied langs de Hessenweg waren “De Hongerige Wolf”, gevolgd door herberg “De Rooseboomshaar”, verderop op het kruispunt van de Hessenweg en de weg naar de Ommerschans lag herberg “De Bisschopshaar”. In Varsen aan de Hessenweg bevond zich herberg “Het Zwarte Paard”. Pachter van herberg De Bisschopshaar was in het begin Willem Hollak. Het was niet uit zorg voor de dorstige voerlui dat de Magistraat van Ommen besloot om hier in 1662 een herberg te stichten, maar voornamelijk ter versterking van de stadsfinanciën. De inkomsten van de herberg vloeiden rechtstreeks in de stedelijke schatkist.
Na Het Zwarte Paard in Varsen kwam bij Oudleusen herberg “De Landskroon” in zicht. Op het wapen van de herberg stonden drie flessen geschilderd, gedekt met een kroon. De huidige weg “Om de Landskroon” herinnert nog aan de oude herberg. Bij Ankum stond herberg “Het Roode Hert” aan de Hessenweg.
Goed op gang
Na de vrede van Munster (1648) en het einde van de 30-jarige oorlog in Duitsland kwam het verkeer met hessenkarren en -wagens pas goed op gang. Vervoerders, niet alleen uit Hessen, brachten hiermee hun goederen (linnen, garens, aardewerk) vanuit Duitsland naar Zwolle. Van daar werd de handel verscheept naar voornamelijk Amsterdam en retourvracht (rijst, tabak, specerijen) ging vanuit de haven mee terug
In 1691 had Overijssel de breedte van het Hollandse wagenspoor overgenomen. De Hessenwagens mochten voortaan alleen nog over de route ten noorden van de Vecht rijden.
In de 19de eeuw begon men met het verharden van zandwegen, zodat speciale Hessenwegen overbodig raakten. De doorgaande route bij Ommen kwam omstreeks 1810 langs de Vecht te liggen. Bovendien kreeg het vrachtvervoer geduchte concurrentie door de aanleg van kanalen en spoorwegen. De Hessenwagens verdwenen, evenals de Hessenwegen, zij het dat sommigen opgingen in de natuur of anderen autosnelwegen werden.
Tot zover deel 9 van deze vervolgserie. In deel 10 meer over stadsrechten Ommen 1248-2023.
Tekst: Harry Woertink – Foto’s: collectie OudOmmen.nl
2014. De Hessenweg Oost, tussen de Haarsweg en de Driehoeksweg, in Ommen is gemarkeerd met ‘kunst’wielen.
OMMEN – Vier Vechtzompen zullen op Koningsdag elkaar treffen in Ommen.
“De Mölle” (voor) en “Gramsberghe” (achter) kwamen elkaar zaterdag 25 maart 2023 tegen op de Vecht bij Holtheme. Op de achtergrond Erve Leemgraven, een villaboerderij in decoratieve Jugendstil.
Aanleiding van dit maritiem gebeuren is de feestelijke te waterlating en doping van de Ommer Vechtzomp. De historische zompen die 27 april Ommen aandoen zijn behalve de Ommer Vechtzomp, de Vechtezomp “De Mölle” uit het Duitse Laar, net over de grens bij Gramsbergen. Verder de Vechtzomp uit Gramsbergen genaamd “Grammesberghe” en de Vechtzomp uit Dalfsen. Daarnaast worden nog tal van boten verwacht bij het feest op de Vecht. De doop van de nieuwe Vechtzomp is onderdeel van het Oranjefeestprogramma op Koningsdag.
Vaartochtjes op de Vecht
Aan de Ommer Vechtzomp is jaren aan voorbereiding voorafgegaan. Evenals alle andere Vechtzompen gaat het om een replica die dienst gaat doen voor vaartochtjes op de Vecht. Telkens gaat er een verhalenverteller mee aan boord om de recreanten te vertellen over de cultuurhistorie van de plaats Ommen en haar omgeving, en de natuur langs de Vecht.
Vrijwilligers
De Ommer Vechtzomp ligt nu nog in de scheepstimmerwerf aan het Molenpad. Door een team van handige vrijwilligers is sinds de zomer van 2019 gewerkt aan de Ommer Vechtzomp. Maar het is nu bijna klaar; het gaat nog slechts om enkele kleine dingen.
Ommen was eerder niet meer dan een nederzetting nabij een doorwaadbare plaats in de Vecht. Echter, de Vecht heeft Ommen belangrijk gemaakt.
‘Boten’ langs de Hessenweg en Vecht markeren een historisch weg- en waterknooppunt tussen Ommen en Zwolle. Het zijn als het ware zieleschepen, een onderdeel van het kunstproject ‘Kunstwegen’. Zie voor meer afbeeldingen het album: “2019 – Waterknooppunt“
De kronkelende rivier diende tot eind 1800 als de belangrijkste transportader tussen Zwolle, Nordhorn en Twente. De kleine schepen – zompen – hadden als platbodems weinig diepgang nodig en dus ook niet veel water. Dat was maar goed ook want in droge tijden was de Vecht nauwelijks bevaarbaar.
OMMEN – Een geschilde stok versierd met buxus takjes en een sinaasappel.
1965. Pampasenoptocht in Ommen.
Rond om de Palmpasenstok aaneen gerijgde rozijnen, krenten, doppinda’s en paaseitjes en boven op de stok een broodzwaantje en enkele broodkransjes en zie: je hebt een originele Ommer “Zwaantie op een stökkie” om mee te doen aan de jaarlijkse Palmpasenoptocht op 1 april in Ommen.
Oproep om mee te doen
Maar toch is het een uitdaging om deze eeuwenoude traditie in stand te houden en niet verloren te laten gaan, vindt de organiserende Gemienschop van Oll Ommer, een vereniging die Ommer tradities in ere probeert te houden. De animo voor de Palmpasenoptocht wordt jammer genoeg steeds minder. Daarom ook een oproep aan ouders van kinderen om ook een zwaan te versieren en mee te doen aan de optocht. Ommen heeft veel tradities waar het om bekend staat en daar mogen wij best trots op zijn.
OMMEN – Koningsdag zal in Ommen niet ongemerkt blijven. De Oranjevereniging Ommen is er klaar voor.
2022. Impressie van de aubade op Koningsdag op het pleintje bij het Hoefijzer.
Het programma voor Koningsdag werd woensdagavond gepresenteerd op de jaarlijkse ledenvergadering. Op het programma staan onder andere een fietstocht door versierde straten, muzikaal optreden in Oldenhaghen, een aubade, tewaterlating van de Vechtzomp en een straatparade. Ook is er een compleet middagprogramma met als afsluiting vuurwerk. “We kijken er naar uit en hebben er veel zin in. Aan de voorbereidingen zal het niet liggen”, aldus Rico Magsino, voorzitter van de Oranjevereniging Ommen.
Optocht
Tijdens de jaarvergadering werd met tevredenheid teruggeblikt op de activiteiten in 2022. Ook de penningmeester sprak van een goed verlopen jaar met totaal 2080 leden voor de Oranjevereniging. Met het oog op de komende evenementen stelde Harry Oldeman, erelid van de Oranjevereniging, het jammer te vinden dat de traditionele optocht uit het programma is geschrapt. Volgens Oldeman gaat daarmee een stukje nostalgie verloren dat niet meer terugkomt.
OudOmmen.nl 