Nog enkele dagen dan is het jaar weer voorbij. Op de laatste dagen van het jaar worden oliebollen gegeten. Een eeuwenoude traditie.

Ook wordt vaak oudejaarsdag etend afgesloten met veel vlees en saucijzen. Dit “uitzitten” wordt ‘Toafeln’ (tafelen) genoemd. Voor sommige Ommenaren een belangrijke oudejaars traditie om ’s avonds thuis of elders de jaarwisseling te vieren. Toafeln is een tradities die afstamt van een oud offerfeest.

Knieperties
Tot de tradities rond de jaarwisseling behoort ook het Knieperties- of iezerkoeke bakken. Knieperties (knijpertje), een zoete, dunne harde wafel, werden vroeger gebakken in gietijzeren knijpijzers die boven het haardvuur werden gehouden. Direct na het bakken, als het baksel nog warm is, kan het rond een stokje opgerold worden. Volgens de traditie behoren de wafeltjes in december plat, als kniepertie, gepresenteerd te worden en vanaf Nieuwjaarsdag als nieuwjaarsrolletje (of rolletje of rollechie(n)). De gedachte hierachter is dat in december het oude jaar zich volledig heeft ontvouwen. Op nieuwjaarsdag symboliseert het rolletje het onbekende nieuwe jaar.

In 2018 is het 770 jaar geleden dat Ommen stadsrechten kreeg. Uit de krant van 1948 lezen we het volgende over Ommen van toen: (meer…)

OMMEN – Met het planten van 90 nieuwe lindebomen langs een wandelroute aan de Oude Woestendijk 1 in de Ommer buurtschap Varsen onderstreept “Landgoed Den Woesten Heide” de grote betrokkenheid met Ommen.

Wim van der Heide links geeft uitleg

Samenwerking
Wim en Janny van der Heide zijn de bewoners van het landgoed. Hiervoor waren donderdag een groot aantal maatschappelijke organisaties uitgenodigd. Zij hadden de eer om namens hun eigen organisatie een boom te planten als onderdeel van het “Lindepad”. Daarbij ging het onder andere om het gemeentebestuur van Ommen, Het Overijssels Landschap, Staatsbosbeheer en het Waterschap. Maar ook de historische vereniging CCO, Stichting Herdenking Joods Ommen, Natuur en Milieu De Vechtstreek, De Ommer Marke, de Oranjeverenigingen in Ommen en Witharen, Stichting Zeldzame Huisdieren en Plaatselijk Belang Varsen en Witharen. De volgorde van de meeste bomen komt overeen met het aantal jaren dat de organisatie bestaat. Stuk voor stuk instanties waarmee de initiatiefnemers in dit gebied een stuk geschiedenis delen en waar Wim en Janny van der Heide lid van zijn of waarmee ze in de toekomst op een plezierige manier hopen samen te werken.

Boom aan zoon en kleinzoon
Wim en Janny van der Heide droegen tevens een boom op aan hun op bijna eenjarige leeftijd overleden kleinzoon en aan alle jong overleden kinderen en hun ouders om hen jaarlijks te kunnen blijven gedenken. Teven aan hun zoon Meine Evert en aan alle kinderen waarvan de omgeving hen niet heeft gekend, alsmede aan hun ouders.

Landgoed
De familie Van der Heide mag zich sinds kort eigenaar noemen van het 127 hectare grote landgoed, dat grotendeels uit natuurgebied bestaat. Ze hebben het oude boerderijtje afgebroken om de bouw van een nieuwe woonboerderij mogelijk te maken. De oud-varkensfokker en akkerbouwer Wim van der Heide (67) kocht dit onroerend goed enkele jaren terug, eigendom achtereenvolgens van de familie Michel en familie Schaper. De benaming “Landgoed Den Woeste Heide” kreeg het eind 2016 toen de nieuwe boerderij van de familie Van der Heide kon worden bewoond. Om bezoekers rond te leiden is de deel van de boerderij ingericht als ontvangstruimte. Ook is een kleinschalig landbouwmuseum op het landgoed gevestigd. Naast de linden op het Lindepad is al ook een eikenlaan geplant en een nieuwe boomgaard aangelegd met daarin hoogstamfruitbomen en een tamme kastanje. Het landgoed is 2.5 km lang en circa 500 meter breed. De Oude Woestendijk doorklieft voor een deel het landgoed van de Hessenweg West tot aan de Dwarsdijk. Het Landgoed Den Woesten Heide wil bezoekers kennis laten maken met natuur, landschap, moderne landbouw, cultureel erfgoed en de beleving ervan. Ook kan er een natuurhuisje worden gehuurd en op aanvraag worden excursies en rondleidingen gegeven.

Geschiedenis
Landgoed Den Woesten Heide is gelegen in de vroegere Marke Varsen. De Markegronden van Varsen strekten zich toen uit van de Hessenweg tot voorbij de Koloniedijk met als westgrens De Stouwe. Het gebied was lange tijd woest en ledig en werd niet bewoond. Wel kwam op de heide de schaapherder met zijn kudde. Vanaf 1790 is pas sprake van eerste bewoning op de plek waar zich nu Landgoed Den Woeste Heide zich bevindt. Toen vestigde zich een koter die als kleine boer zonder land een bestaan voor zijn gezin probeerde op te bouwen. De landheer duldde hun aanwezigheid met als tegenprestatie dat er toezicht moest worden gehouden op het (heide)veld. Het boerenplaatsje kreeg de naam “Veldman”. Rond 1826 kwam een einde aan de Marken.

Ontginning
In 1938 werd begonnen met het ontginnen van het gebied. Ook tijdens de Tweede Wereldoorlog (1940-1945) ging het omspitten in het kader van de werkverschaffing door. Naar schatting een derde tot de helft van de gronden in het Varsenergebied hebben meegedaan aan de ontginning van de gronden in de vroegere Varsener Marke. Dat was onder andere het geval bij de grond die nu deel uitmaken van het landgoed maar ook bij Ningbers, Pasman, Beekman, Wemekamp en Schuttert. Het deel Oude Woestendijk van de Hessenweg tot ongeveer twee kilometer verderop is later verlegd en op gemeentelijke eigendommen gekomen.

Volledige lijst van organisaties en mensen “boomontvangers”:

Sybe Evert Emauel Koopman en aan alle ouders en kinderen (lotgenoten)
Gemeente Ommen
Stichting Herdenking Joods Ommen
Vereniging Nederlands Cultuurlandschap
Vereniging Ommerschans
Staatsbosbeheer
Landschap Overijssel
Waterschap Drents Overijsselse Delta
Overijssels Particulier Grondbezit en landelijke Federatie
Cultuurhistorisch Centrum Ommen
Land en Tuinbouw Organisatie Vechtdal
De Ommer Marke
Wild Beheer Eenheid Noordervechtlanden
Meine Evert van der Heide en jong overleden kinderen (aan alle ouders) van waarvan de omgeving hen niet heeft gekend
Plaatselijk Belang Varsen
Bosgroep Noord Oost Nederland
Bewoners Dwarsdijk (40 jaar gewoond)
Stichting Zeldzame Huisdieren
Vereniging voor Natuur en Milieu De Vechtstreek
Oranje verenigingen Ommen en Witharen
Vereniging Oll Ommer
Plaatselijk Belang Vinkenbuurt
Plaatselijk Belang Witharen
Gevangenen (postuum) die vanuit het kamp Erika hebben geholpen bij de aanplant van de bossen in Het Varsenerveld (dwangarbeid).

Tekst en foto: Harry Woertink – 14 december 2017

OMMEN – De Israëlische ambassadeur in Nederland Aviv Shir-On heeft zich maandag persoonlijk op de hoogte gesteld van het vroegere Joods leven in Ommen.

De ambassadeur Aviv Shir-On samen met burgemeester Bas Verkerk (rechts) bij het monument van verzetsstrijder Frits Herbert Iordens.Foto: Harry Woertink
Zie voor meer foto’s het album “2017 – Bezoek Israëlische ambassadeur”.

Hij bezocht achtereenvolgens het oorlogsmonument bij het gemeentehuis, de Joodse begraafplaats en enkele voormalige woningen van Joodse inwoners die gemarkeerd zijn met Stolpersteine. Verder stond op het programma kasteel Eerde met de Internationale school en het monument ter herinnering aan de 14 studenten van de Quakerschool Eerde die in de Tweede Wereldoorlog omkwamen. En als laatste het monument van verzetsstrijders Frits Herbert Iordens aan de Steile Oever op Landgoed Eerde. Waarnemend burgemeester Bas Verkerk vergezelde de ambassadeur samen met Harry Woertink van de historische vereniging CCO en Gerko Warner en Kest Jelsma van de stichting Herdenking Joods Ommen.

Yad Vashem
Volgens burgemeester Verkerk kan het bezoek van de ambassadeur aan Ommen bijzonder genoemd worden, met name omdat dit soort diplomaten meestal te gast zijn in de grote steden van de randstad. Maar dankzij de contacten van Verkerk was de afspraak met de ambassadeur binnen twee weken gemaakt. Verkerk is met name geïnteresseerd geraakt in de historie van verzetsstrijder Iordens die samen met zijn vrouw Anne Maclaine-Pont in de Tweede Wereldoorlog zich heeft ingezet voor hulp aan Joodse kinderen. De bedoeling is dan ook om voor dit echtpaar een postume onderscheiding “Yad Vashem” aan te vragen die wordt toegekend aan degene die hun leven waagden om Joden te redden.

Joodse kinderen
Iordens en zijn echtgenote lieten namens een speciaal Kindercomité Joodse kinderen onderduiken. Zo waren in een verblijf op het landgoed Eerde zeven Joodse kinderen ondergebracht. Vanaf midden 1943 ging Iordens zich ook bezighouden met het redden van geallieerde piloten. Geprobeerd werd die via België, Frankrijk en Spanje naar de thuisbasis terug te krijgen. Daarvoor waren speciale vluchtlijnen georganiseerd door de verzetsstrijders in genoemde landen. Iordens bracht de door de ondergrondse, na hun landing per parachute uit neergestorte vliegtuigen, opgepikte vliegers meestal tot aan de Belgische grens. Eén keer is hij verder meegegaan en dat zou hem noodlottig worden.

(meer…)

OMMEN – Voor de Ommer molens was er afgelopen dagen alle aanleiding feest te vieren. Behalve erkenning van het molenaarsambacht door Unesco werd er een Ommer molen gerenoveerd en is een van de molenaars in opleiding toegelaten tot het landelijk examen.

De Besthmenermolen in de sneeuw met de wieken in de vreugdstand.
Foto: Harry Woertink

Zoals bekend is het molenaarsambacht toegevoegd aan de lijst van immaterieel cultureel erfgoed van Unesco. Dat is donderdag bekendgemaakt in Zuid-Korea tijdens de vergadering van het Comité van het Unesco-verdrag over immaterieel erfgoed. Voor het eerst is Nederlands immaterieel erfgoed opgenomen op deze lijst. De erkenning is vooral te danken aan de inspanningen van Het Gilde van Vrijwillige Molenaars, Vereniging De Hollandsche Molen, Het Ambachtelijk Korenmolenaarsgilde en het Gild Fryske Mounders. Sinds de negentiende eeuw zijn veel molens tot stilstand gekomen, daarmee ging veel kennis verloren. Het ambacht van de molenaar dreigde uit te sterven. Zo’n vijftig beroepsmolenaars en honderden vrijwilligers helpen de molens in Nederland echter draaiende te houden.

Volgens de Nederlandse Molendatabase telt Nederland ruim twaalfhonderd werkende molens. Plaatsing op de internationale Unescolijst levert ook extra aandacht op. En misschien wel meer bezoekers en toeristen op de molens. Het molenaarsambacht wordt er figuurlijk door in het zonnetje gezet. Het geeft de molenaars een steun in de rug voor het vele werk dat zij verrichten en verhoogt het bewustzijn dat een molen niet kan zonder molenaar. Vanwege dit heugelijk nieuws stonden alle molens in Nederland tot en met zondag in de vreugdstand. Met de wieken van de molen weet de molenaar via zogeheten molentaal boodschappen over te brengen. Staan de wieken als je voor de molen staat op vijf over zeven, dan is sprake van vreugde.

Renovatie en opleiding molenaar
Ook de Ommer molens stonden afgelopen dagen in de vreugdestand. De Stichting Ommer molens is samen met alle molenaars erg blij met de waardering van het molenaarsambacht. Daarbij komt dat de afgelopen dagen hard gewerkt is aan renovatie van molen de Lelie in Ommen. Halsbrekende toeren waren er te zien van de medewerkers van een molenonderhoudsbedrijf uit het Friese Tzummarum. Het riet is weer in oude glorie hersteld, maar ook enkele houtdelen uit de kop van de molen zijn vervangen. Volgens molenaar Anton Wolters was deze renovatie werkzaamheden noodzakelijk om de molen in de komende jaren in volle glorie boven Ommen uit te laten torenen. Daarnaast kwam het bericht dat molenaar in opleiding Bastiaan Woertink uit Ommen is geslaagd voor zijn toelatingsexamen tot molenaar, zodat hij het komend voorjaar het landelijk examen mag afleggen.

Bron: Harry Woertink – 10 december 2017

Op 6 of 7 december 2017 wordt bekend of het ambacht van molenaar UNESCO Immaterieel erfgoed is.

Voorbeeld van Ommer molens in rouwstand (in verband met overlijden oud molenaar Lex Hollak in 2016).
Foto: Harry Woertink

Vorig jaar maart is het ambacht van molenaar op wind- en watermolens voorgedragen voor de Representatieve Lijst van het UNESCO inzake de bescherming van Immaterieel Cultureel Erfgoed. Het is de eerste voordracht door Nederland. Op deze lijst staan bijna vierhonderd verschillende elementen van Immaterieel Erfgoed ingeschreven, uit alle delen van de wereld. Het doel is het belang en de betekenis van Immaterieel Erfgoed te onderstrepen. De lijst maakt zichtbaar wat gemeenschappen, groepen en individuen belangrijk vinden. Het Gilde van Vrijwillige Molenaars, het Gild Fryske Mounders, het Ambachtelijk Korenmolenaarsgilde, Vereniging De Hollandsche Molen, de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed en het Kenniscentrum voor Immaterieel Erfgoed Nederland hebben gezamenlijk deze voordracht voorbereid.

Op 6 en 7 december is het Intergouvernementele Comité van het UNESCO-verdrag bijeen in Zuid-Korea, waar het besluit wordt genomen om het ambacht in te schrijven op de immaterieel erfgoed lijst. Op uitnodiging van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (OCW) is Bas de Deugd namens het Molenaarsgilde samen met drie molenaars van de andere organisaties hierbij aanwezig. In Nederland organiseert het ministerie van OCW op die dag een persconferentie in de krijtmolen D’Admiraal in Amsterdam. De vier molenorganisaties maken van deze gelegenheid gebruik om dit moment feestelijk te omkleden. Iedereen is daarbij welkom.

Het ambacht van wind- en watermolenaar is ons immaterieel erfgoed
Met immaterieel erfgoed hebben wij allemaal in ons dagelijks leven te maken. Het is levend erfgoed, omdat het in de harten, hoofden en handen van mensen leeft. (meer…)