Bron: Ommen Leeft (youTube)

OMMEN – Een oud laarsje, dat begin dit jaar in een tuin aan de Wolfskuil in Ommen is gevonden, is vrijwel zeker geweest van de hier ondergedoken Poolse oorlogsvlieger Czesław Oberdak. Dat heeft nader onderzoek van het laarsje en de vindplaats uitgewezen. Het schoeisel wordt sinds kort tentoongesteld in het Streekmuseum in Ommen.

Foto: Streekmuseum Ommen
Het laarsje zoals dat begin dit jaar in Ommen is gevonden

Om er hun nieuwe huis te kunnen bouwen, sloopten de eigenaren van een perceel aan de Wolfskuil in Ommen begin dit jaar een oude stenen woning. Bij grondwerkzaamheden kwam onverwachts een kleine leren laars letterlijk boven. Het bruin/zwarte half hoge laarsje was half vergaan en de neus stond haaks op de rest van de schoen. Hoewel het thuishoorde op de vuilnisbelt, gooiden de eigenaren het toch niet weg. Via hun aanstaande buren hadden zij gehoord dat er ergens in de Wolfskuil in de Tweede Wereldoorlog piloten ondergedoken hadden gezeten bij verzetsman Jan Seigers. Eén van die piloten was de Pool Czesław Oberdak, over wie journalist Richard Schuurman het boek ‘Spoor naar Woeste Hoeve’ schreef. Oberdak zat na zijn noodlanding in Dalmsholte op 30 mei 1944 een maand bij Seigers aan de Wolfskuil ondergedoken. Daarna vertrok de Pool uit Ommen. In 2008 kwam vast te staan dat Oberdak één van de twee onbekenden was, die op 8 maart 1945 samen met 115 anderen door de Duitsers waren geëxecuteerd bij Woeste Hoeve uit wraak voor een aanslag op SS-Obergruppenführer Hanns Rauter.

RAF-wandellaars
Nadat Schuurman dit voorjaar hoorde over de vondst van het laarsje en het met eigen ogen had gezien, besloot hij de herkomst uit te zoeken. ‘Het laarsje had een kleine maat, die zeer goed paste bij de slechts 1,63 meter lange Oberdak’. Eerst wilde Schuurman vaststellen of het hier wel om een pilotenlaars ging, of dat het misschien een gewone wandelschoen betrof. Hij stuurde foto’s naar het museum van de Royal Air Force in het Engelse Hendon. Daar concludeerde conservator Andrew Cormack dat het niet om een standaard pilotenlaars ging, die gewoonlijk met wol bekleed tot op de kuit reikte. Het Ommer laarsje leek volgens Cormack eerder op een wandellaars van de RAF, die vanaf 1943 door veel piloten werd verkozen boven de hoge pilotenlaars. Cormack had een foto van een RAF-wandellaars in nieuwstaat. Die vertoonde zo veel gelijkenis met het schoeisel uit de Wolfskuil, dat Cormack durfde te stellen dat het Ommer laarsje inderdaad een RAF-laarsje moest zijn. ‘Het is daarom niet onmogelijk dat deze laars is te koppelen aan Oberdak, al is het natuurlijk onmogelijk om dat met zekerheid vast te stellen’, aldus de RAF-conservator. Lees verder Tuin in Ommen geeft na 68 jaar geheim van onderduiker prijs – Laarsje van piloot Oberdak gevonden →

Er wordt al het hele jaar aan gewerkt en de klus is pas in de zomer van 2013 afgerond, maar dan is het complete archief van kamp Erika bij Ommen gedigitaliseerd.

Afbeelding: Omroep Flevoland, zie Karmac digitaliseert Duitse transportlijsten
Archief kamp Erika gedigitaliseerd

Het scannen gebeurt in Lelystad bij het bedrijf Karmac, maar het archief is eigendom van het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies in Amsterdam. De stukken over Erika zijn al jaren onderdeel van de collectie van het NIOD. ‘Al redelijk snel na de bevrijding heeft het toenmalige RIOD het complete kamparchief in handen gekregen’, zegt René Pottkamp van de afdeling informatie en documentatie van het NIOD.

Kamp Erika heeft een beruchte geschiedenis. In het najaar van 1940 openden de Duitsers het als Arbeitseinsatzlager voor weigeraars van de tewerkstellingsplicht. Ook werden er joodse mannen gevangen gezet. Het kamp stond onder leiding van Werner Schwier, die het al snel delegeerde aan de beruchte NSB’er Karel Lodewijk Diepgrond. De Duitsers hadden de illusie dat ze gevangenen konden opleiden voor werk in de bezette gebieden in Oost-Europa, maar dat plan faalde. Vanaf juni 1942 tot april 1943 werd Erika een strafkamp van de Nederlandse Justitie, waar gevangenen terecht kwamen na het plegen van economische delicten. Zij werden naar Duitsland doorgestuurd, net als de studenten die vanaf mei ’43 tot september ’44 in Erika kwamen nadat ze weigerden de loyaliteitsverklaring te tekenen. Tot aan de bevrijding werd het kamp bevolkt door weigeraars van de Arbeitseinsatz en overtreders van regels met distributiekaarten. Vanaf augustus 1945 tot de laatste dag van 1946 zaten er gevangenen die werden verdacht van collaboratie, waarna Erika de poorten sloot.

Binnen het NIOD maakt ‘Erika’ samen met de kampen Amersfoort, Schoorl, de gijzelaarskampen St. Michielsgestel en Haaren en gevangenissen als het Oranjehotel in Scheveningen deel uit van de archiefcollectie 250. Die beslaat duizenden velletjes, die in de afgelopen halve eeuw veelvuldig zijn geraadpleegd door voormalige gevangenen, nabestaanden en onderzoekers. En daar zit het probleem: ‘In de loop van tijd zijn veel documenten beschadigd geraakt. Sommige zijn gescheurd of de tekst onleesbaar geworden, andere vellen zijn compleet uit elkaar gevallen. Om dit archief te redden en om te voorkomen dat er nog meer schade ontstaat, hebben we besloten om alle stukken te digitaliseren’, zegt Pottkamp. In het geval van kamp Erika gaat het om honderden stukken, verdeeld in 161 inventarisnummers. Documenten over de kamphistorie, bouwtekeningen, de administratie, de naoorloogse rechtspleging, maar ook documenten over het kampleven, de mishandeling van gevangenen en verhalen over ontvluchtingen. Daaronder zijn dus veel persoonlijke verhalen. Het meest bijzonder vindt René Pottkamp vijf boeken: ‘We hebben het complete kampregister van vijf delen, waarin precies is opgetekend welke gevangenen er wanneer kwamen en wanneer ze weer weggingen. Lees verder Archief kamp Erika gedigitaliseerd →