Ommen historisch belicht (9) Zonder transport staat alles stil

“Zonder transport staat alles stil” – Wat nu zo simpel gaat was vroeger anders. Het transport van goederen – zoals dat nu door koeriers en andere bodediensten over de weg wordt verricht – ging vroeger grotendeels per boot.


De Stad Ommen

Haven

Zolang het Ommerkanaal er was, zolang ook had Ommen een haven, het tegenwoordige Haven Oost en Haven West. Een bekende schippersfamilie in Ommen is Van Elburg. Vanaf 1756 is er sprake van een schipper van Elburg. De Van Elburgs waren beurtschippers en onderhielden een geregelde dienst tussen Ommen en Zwolle. Lees verder Ommen historisch belicht (9) Zonder transport staat alles stil

Beeldentuin Witharen een jaar in de ruststand

WITHAREN – Meubelmaker Louis van Vilsteren en keramiste Thea Dijkema van de Beeldentuin Witharen nemen even rust.

Thea Dijkema en Louis van Vilsteren voor hun boerderij aan de Witharenweg 24 in Witharen.

Er komt deze zomer geen expositie. “We gaan wat betreft de Beeldentuin dit seizoen een “sabbatical” nemen. Geen kunstenaars die hun werk in de tuin exposeren, geen terras vol met bezoekers, geen workshops en geen vaste openingstijden”, zo lichten beiden hun besluit toe.

Lees verder Beeldentuin Witharen een jaar in de ruststand

Historisch Museum Ommen op zoek naar stadsgidsen

OMMEN – Het Historisch Museum Ommen gaat het nieuwe seizoen weer stadswandelingen organiseren.

Impressie van een stadswandeling in Ommen.

Om het korps van stadsgidsen uit te breiden is het museum op zoek naar enthousiaste gidsen. Ervaring of kennis van de historie Ommen is niet strikt noodzakelijk want het museum gaat de aspirant gidsen zelf opleiden en van de nodige informatie voorzien.

Ommen 775 jaar

De stadswandelingen zijn onderdeel van het programma rond de viering van Ommen 775 jaar stadsrechten. Behalve op vaste tijdstippen wordt ook aan groepen de mogelijkheid geboden om via het museum stadswandelingen te boeken. De bedoeling is in maart een bijeenkomst met belangstellenden te houden met ook een proefwandeling. De gidsen krijgen geen vergoeding maar wel een mooie invulling van hun vrijetijd.

Lees verder Historisch Museum Ommen op zoek naar stadsgidsen

Initiatieven om geschiedenis Slag bij Ane en Zwartewaterklooster tot leven te brengen

De geschiedenis rond de Slag bij Ane en het Zwartewatersklooster moet meer tot leven gebracht worden.

De buurtschap Zwartewatersklooster tussen Hasselt en Zwartsluis, ook wel simpelweg ’t Klooster genoemd, ligt er nog even verstild en verlaten bij als eeuwen geleden.

“Er moet een duidelijk verhaal komen van deze middeleeuwse geschiedenis tussen Ane en Hasselt”, aldus de Stichting Erfgoed Zwartewatersklooster. Gedacht wordt aan onder andere vermelding in (wandel- en fiets) routes, informatiepanelen of QR-codes, een brochure of informatie op een website. Dit zal dan ook de komende tijd opgepakt worden, samen met in leven te roepen werkgroepen.

1227 – 2027: 800 jaar

Een netwerk van verschillende personen hebben deze week in De Veldschuur in de nabijheid van het Zwartewatersklooster om tafel gezeten om een gezamenlijk plan te ontwikkelen. Daarbij ging het om personen en organisaties, variërend van de huidige bewoners van de erven waarmee het klooster contacten had, vertegenwoordigers van de zeven parochies/kerken die destijds onder bestuur van het klooster stonden tot erfgoedinstellingen. Er werd veel inspiratie opgedaan met de rondleiding in het Zwartewatersklooster en tijdens de bijeenkomst in de Veldschuur. In 2027 is het 800 jaar geleden dat de Slag bij Ane plaatsvond. Als het aan de organiserende Stichting Erfgoed Zwartewatersklooster ligt moeten dan ook alle plannen rond zijn.

Klooster

Het Zwartewatersklooster was een rijk en machtig klooster. Het is gebouwd in 1233 bedoeld als boetedoening om de in 1227 bij de Slag bij Ane gesneuvelde Utrechtse bisschop en legerleider Otto II van Lippe en tal van ridders te herdenken. Deze zijn nadat ze door de boerenopstand zijn gedood afgevoerd via de Vecht vanaf Grambergen naar Hasselt om daar in het buitengebied te worden begraven. Naast de ridderbegraafplaats werd het klooster gebouwd. Men geloofde dat het klooster het zielenheil van de dappere ridders bij God zou bevorderen.

Onder de doden bevonden zich belangrijke ridders en edelen uit het aartsbisdom Keulen. Zo waren er veel veteranen bij die eerder ook meevochten in het kruisleger van de vijfde kruistocht die plaatsvond rond de Egyptisch stad Damiate van 1218/1219. Het aartsbisdom Keulen bestond uit meerder bisdommen, waaronder het bisdom Utrecht.

Vrouwenklooster

In de tijd van deze kruistochten waren er veel weduwen. Dit kwam doordat veel mannen niet terugkeerden van deze gevaarlijke tochten. Dit is vermoedelijk de reden geweest om voor een weduwenklooster te kiezen. Het klooster was grotendeels zelfvoorzienend en had zelfs een eigen school.

De gewijde nonnen hadden als eerste taak om te bidden voor het zielenheil van de omgekomen edelen. Het memoriegebed was het korengebed waarin de edelen herdacht werden en was een belangrijk onderdeel van hun zang en gebed.

De Reformatie, de grote kerkhervorming in de 16e eeuw, maakte een einde aan de bloeitijd van het klooster. In 1582 waren de nonnen al uit het klooster vertrokken en zijn de bezittingen van het klooster overgegaan naar het bestuur van de stad Hasselt. Het klooster werd rond 1780 afgebroken door omwonenden die de stenen grotendeels gebruikten voor hun eigen boerderijen. Het huidige buurtschap Zwartewaterklooster is dan ook ontstaan op en rond de restanten van het oude klooster.

Ten Klooster

In de buurtschap tussen Hasselt en Zwartsluis vindt de familienaam Ten Klooster zijn oorsprong. Toen het in 1811 verplicht werd om een geslachtsnaam aan te nemen, kozen de bewoners van dit gehucht voor de achternaam Ten Klooster naar de plek waar ze woonden.

Tekst en foto’s: Harry Woertink

de heer Ten Klooster voor een van de boerderijen in Zwartewatersklooster.

Netwerk bijeenkomst Stichting Erfgoed Zwartewatersklooster 20 januari 2023

Twisten op de Ommer Teenager Shows

In de voetsporen van de zestiger jaren. Was je toen jong dan zat je in Ommen goed als je van twistende, rockende en swingende muziek hield.

Foto: Herman van Keeken, alias Hank Hermans (met licht kostuum) en zijn manager Charles delen handtekeningen uit. Op de achtergrond de teenagers Ferdinand Kampman (met bril) Herman Hollak, Wim Woertink (midden) en achter Van Keeken Henk Woertink. Vooraan in witte jas Hennie Caspers.

Ommer Teenager Show

Het waren de Ommer teenagers Mieke, Jenny en Frouwke Makkinga die in de zestiger jaren vijf jaar achtereen groot succes oogsten met de ‘Ommer Teenager Show’. De jeugd kwam vroeger massaal op de Ommer teenagershows af. Jongens en meisjes, overal vandaan, veelal in leer en kleurige shirts genoten van rock en roll in Ommen. Het was dan ook stoelen opzij en twisten op de muziek.

In de organisatie werden de zusjes Makkinga gesteund door ‘manager’ en pa-lief Dieks Makkinga, toen allen wonende aan de Gasthuisstraat 25 in Ommen. In de beginjaren was het een soort van talentenjacht met veel muziekgroepjes. De zusjes Makkinga toonden dan tevens hun zangkwaliteiten. Volgens de zusjes Makkinga was er in Ommen nooit echt iets voor de teenagers te doen, daarom namen zij de organisatie van de Ommer Teenager Show op zich, telkens gehouden op Tweede Paasdag, voor het eerst in 1961. De eerste show speelde zich af in de kantine van de Sociale Werkplaats bij het NS-station, goed voor duizend bezoekers.

Uitverkochte zaal

Het succes was toen zo groot dat er een  uitverkochte zaal was en zo doende honderden tieners teleurgesteld moesten worden omdat er geen plek meer voor ze was. Voor de show in 1962 werd daarom gekozen voor een ruime tent aan de Zeesserweg, goed voor 1600 personen. Een jaar later werd het evenement gehouden in het openluchttheater Het Laar. In 1964 werd een tent op de Markt neergezet. Ook het laatste jaar was een grote tent op de Markt het onderkomen van de Ommer Teenagershow, door sceptici ook wel aangeduid als: de teennagelshow. Van natte en koude voeten was er geen last, want stilzitten was er niet bij. Het was twisten, binnen en buiten de tent op muziek van hun twist-idolen.

Beschermheer Baron van Pallandt

Baron Philip Dirk van Pallandt van Eerde was de beschermheer van de Teenager Show Ommen. Enige bescherming was nodig ook, want na het eerste daverend succes op Tweede Paasdag in 1961 kwam er kritiek uit onverwachte hoek: dominee J.L. Bloemsma van de Hervormde kerk hekelde dat de Teenagershow op een Tweede Paasdag werd gehouden. Een discussie barste toen los, in zowel de Hervormde kerkbode als in het Ommer Nieuwsblad. Alles goed, maar geen Teenagershow op Tweede Paasdag, was de teneur. De organisatie trok zich er echter niks van aan, want ook de volgende shows werden onder grote belangstelling op Tweede Paasdag gehouden. Elk jaar werd een speciale ‘Teenager-Expres’-krant huis-aan-huis verspreid met daarin het programma en een voorwoord van burgemeester C.P. van Reeuwijk of beschermheer baron Van Pallandt. Met de advertentieopbrengsten werden de kosten gedekt. Lees verder Twisten op de Ommer Teenager Shows

In dienst van de stad, de stadsdienaar en de nachtwacht (4)

Beroepen van vroeger van mensen ten dienste van de stad. In deze vervolgserie belichten we hun taak en bijzonderheden. In deel 4, de stadsdienaar en de nachtwacht.

4 juli 1989. De stenenbank op het Kerkplein als herinnering aan de twee Ommer stadsdienaressen wordt officieel in gebruik genomen door vijf vrouwen uit Ommen. V.l.n.r.: Joke van Aalderen- Potgraven, Bartha Mensink-Broek, Riet Vosjan, Frouwke Doezeman-Makkinga en Annie van der Vegt-Kerkdijk.

De stadsdienaar, later veldwachter genoemd, was verantwoordelijk voor handhaving van de wet en de openbare orde. In de volksmond stond hij beter bekend als “diender”. Hij moest diefstal, oproer en bedelarij tegengaan en desnoods iemand arresteren of een pak slaag geven. De stad voorzag hem van een groen uniform, compleet met hoed en sabel. In de instructie van de diender stond niet dat hij eventueel proces-verbaal moest opmaken. Dat zou ook niet gekund hebben, want diender Hendrik Boldewijn kon aan het begin van de 19de eeuw lezen noch schrijven en ondertekende met een kruisje. Naast ordehandhaver was hij boodschappenjongen van de burgemeester, afslager bij openbare verkopingen, stadsomroeper en markt- en havenmeester.

De nachtwacht voor stil en vredig

’s Avonds nam de nachtwacht de zorg voor de openbare veiligheid van de stadsdienaar over. Voor de nachtelijke kou kon een nachtwacht van stadswege rekenen op een pijen jas. In 1762 stelde het stadsbestuur een reglement op voor het werk van de nachtwacht. De nachtwacht moest zorgen dat het in Ommen des nachts “stil en vredig” was. De wacht bestond uit twee man, een “ratelman” en een “toeter”, die op gezette tijden hun ronde door de stad moesten maken. De toeter gaf met zijn blaassignaal elk heel uur aan; de ratelman moest “duidelijk en behoorlijk hard” elk half uur omroepen. De wacht begon afhankelijk van de maand om 10 of 11 uur en eindigde tussen 3 en 5 uur. Later nam de ratel- of klepperman de gehele wacht waar. Het aangeven van de tijd gebeurde op totaal 16 vaste punten in de stad.

Lees verder In dienst van de stad, de stadsdienaar en de nachtwacht (4)

Geen grote optocht op Koningsdag in Ommen: animo ontbreekt

OMMEN – Er komt geen grote optocht op Koningsdag in Ommen.

Koningsdag 2018

Het bestuur van de Oranjevereniging is er niet in geslaagd om voldoende mensen te vinden die bereid zijn een versierde wagen te maken voor 27 april 2023. Ook de scholen, altijd goed voor het leeuwendeel van de optocht, hebben afgehaakt. Wel wordt alles in het werk gesteld om de overige bekende evenementen op Koningsdag door te laten gaan met een passende invulling voor de optocht.

In de afgelopen maanden is de Oranjevereniging hard bezig geweest om de optocht in 2023 wederom te organiseren. In de krant, op scholen en op de socials zijn diverse oproepen geplaatst om mensen te enthousiasmeren. Dit heeft niet geresulteerd in een uitkomst waarop was gehoopt.

Enorme domper

“Een enorme domper”, laat de Oranjevereniging weten. Vooral omdat een stukje nostalgie verloren gaat en een pronkstuk dat verdwijnt in de archieven en waarschijnlijk niet meer terugkomt. Volgens de Oranjevereniging zijn er te weinig mensen bij elkaar te krijgen om een optocht te organiseren die het succes van de voorgaande jaren kan evenaren. Een “halve optocht’ zou afbreuk doen aan de herinneringen die er zijn voor dit geweldige onderdeel op Koningsdag in Ommen.

Al jaar en dag wordt in Ommen Koningsdag groots gevierd. Een wijze die uniek is in zijn soort en in de wijde omtrek mensen naar Ommen brengt. Een wijze ook die veel organisatiekracht en vrijwillige bijdragen vraagt van betrokken personen, maar ook van veel ondernemers in- en rondom Ommen. De samenwerking met die betrokken personen zorgt elk jaar weer voor een aantal onvergetelijke dagen.

Passende invulling

De Oranjevereniging gaat niet bij de pakken neerzitten. “Absoluut niet! Want de Oranjevereniging heeft meer energie dan ooit. En we hebben in het verleden laten zien dat verandering ook vooruitgang is. Dat hebben we laten zien op het feestterrein, dat hebben we laten zien tijdens de versierde straten en de fietstocht, dat hebben we laten zien met de aubade, en dat gaat ook zichtbaar worden met een alternatief voor de optocht. Wij hebben er alle vertrouwen in dat er een passende invulling komt voor deze eeuwenoude traditie”, zo laat het het bestuur van de Oranjevereniging Ommen weten.

Tekst: Harry Woertink – Foto: collectie OudOmmen.nl

Reinier Paping uit Ommen winnaar in 1963 van zwaarste Elfstedentocht ooit

We gaan vandaag 60 jaar terug in de tijd: “Reinier Paping wint Elfstedentocht. Moordende tocht; honderden vielen uit, velen gewond” kopte de Leeuwarder Courant op vrijdag 18 januari 1963 in een speciale avondeditie als de krant verslag doet van de twaalfde Elfstedentocht. 

Onthulling van plaquette in januari 1989 ter gelegenheid van de winnaar van de Elfstedentocht in 1963 Reinier Paping. Reinier Paping in het midden geflankeerd door Jeen van den Berg links en Evert van Benthem, rechts.

Deze tocht werd op 18 januari 1963 verreden en is de geschiedenis ingegaan als de zwaarste Elfstedentocht ooit. Reinier Paping uit Ommen wist toen onder Siberische omstandigheden deze Elfstedentocht op zijn naam te schrijven.

Manufacturier-sportleraar uit Ommen

Reinier Paping, een 31-jarige manufacturier-sportleraar uit Ommen, heeft de Elfstedentocht 1963 gewonnen. In zijn eentje gewonnen, want al hij Witmarsum was hij uitgelopen en het gehele, moordende traject tussen Harlingen en Dokkum heeft hij met een voorsprong van rond tien minuten gereden op een groepje van drie: Jeen van den Berg van Heerenveen, Anton Verhoeven uit Dussen en Jan Uitham van de Noorderhogebrug hij Groningen. Reinier Paping ging om één minuut voor half vijf voor de ogen van koningin Juliana en prinses Beatrix door de finish bij de Grote Wielen: hij deed 10 uur en 59 minuten over de tocht, dat is aanmerkelijk meer dan de eersten van de vorige tocht noteerden (8 uur 46 minuten), terwijl het record van Jeen van den Berg in 1954 (7 uur en 35 minuten) bij lange na niet werd geëvenaard. Zijn tijd is er al het bewijs van, dat de Elfstedentocht 1963 een moordende tocht is geworden. Tienduizend rijders zijn vanmorgen gestart, waarschijnlijk zullen slechts enkele honderden de finish bereiken. Zeker wanneer het Elfstedenbestuur zal besluiten het dichtsneeuwende traject tussen Bolsward en Harlingen en Harlingen-Dokkum te sluiten, zoals het dat omstreeks één uur met de zuidroute deed voor degenen, die toen Woudsend nog niet waren gepasseerd. Legio zijn de uitvallers, talrijk zijn de gewonden. Alleen de zeer sterken hebben in deze Elfstedentocht een kans gehad”, aldus de Leeuwarder Courant.

Legioen van 10.000 verdween in ijswoestijn
De Elfstedentocht en de naam Reinier Paping zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Vandaag, 18 januari 2023, is het zestig jaar geleden dat Paping zegevierend uit de strijd in Friesland tevoorschijn kwam. Een onwerkelijke strijd over tweehonderd bizarre kilometers, want de omstandigheden waarin de wedstrijd plaatsvond waren bar en boos. ’s Werelds grootste schaatswedstrijd heeft nog nooit zoveel slachtoffers geëist als in 1963. Een tocht die de geschiedenis in zou gaan als de zwaarste ooit verreden. Een record aantal uitvallers; een record aantal gewonden. Slechts 57 van de 378 wedstrijdrijders haalden de eindstreep. Van het legioen van bijna tienduizend toerrijders die aan de start verscheen behaalden slechts 126 de eindstreep. De meesten waren verdwenen in de ijswoestijn. De EHBO-posten werkten 18 uren op volle toeren.

Lees verder Reinier Paping uit Ommen winnaar in 1963 van zwaarste Elfstedentocht ooit

Ommen historisch belicht (4) Touwslagerij in Ommen

Tot 1975 had Ommen nog een touwslagerij. De lijnbaan is nog steeds in tact en bevindt zich tussen de oude Van Raalteschool en de oude begraafplaats aan de Dr.A.C.van Raaltestraat. Maar het eeuwenoude ambacht van touwslager is verdwenen.

Aan het einde van de lijnbaan staat nog steeds het gebouwtje het zogenaamde ‘Spiethuussie’ waarin de spinmachine stond en het vlas was opgeslagen. Vlas werd spiet genoemd.


De lijnbaan van de touwslagerij in Ommen is er nog steeds

Het beroep van touwslager is vandaag de dag alleen nog te zien op markten met oude- en historische ambachten. De laatste zelfstandig touwslager in Ommen was Berend van der Vegte. Hij hield er mee op in 1975 nadat al enige geslachten in de familie Van der Vegte een touwslagerij in Ommen hadden. Berend nam de touwslagerij over van zijn oom Hermannus Johannes van der Vegte, die behoorde tot de derde generatie touwslagers Van der Vegt die zich begin 1800 vanuit Zwolle in Ommen vestigden. Lees verder Ommen historisch belicht (4) Touwslagerij in Ommen

Ommen historisch belicht (3) ‘Olde Vechte’ en ‘Makkinga’s mölle’

(Oud)Ommen historisch belicht met ‘Olde Vechte’, ‘Mulertsdiekie’ en ‘Makkinga’s mölle’.

oldevechte.jpg

Huize Olde Vechte

Op de plek waar nu Huize Olde Vechte staat aan de Zeesserweg in Ommen stond vóór 1900 een windmolen van de firma Smit en Helmich. Met deze molen werd gerst tot gort gepeld. Ook werd uit koolzaad en lijnzaad (zaad van vlas) olie geslagen. De molen werd gesloopt en op deze plaats het nog bestaande herenhuis gebouwd door notaris F.W.N.Baron Mulert die in 1847 notaris in Ommen werd. Ook werd hier het notariskantoor ondergebracht. De notaris kon rechtstreeks van zijn huis over het dijkje ‘Mulertdiekie’ richting ‘Makkinga’s mölle’ aan Den Oordt wandelen. Lees verder Ommen historisch belicht (3) ‘Olde Vechte’ en ‘Makkinga’s mölle’