OMMEN – Om handelswaar in een z’n korte mogelijke tijd te kunnen vervoeren werd vroeger gebruik gemaakt van zogeheten hessenrijders. Vol beladen wagens getrokken door paarden met als eindbestemming Zwolle of via de Achterhoek over de Veluwe naar Amersfoort, Utrecht of Amsterdam.

Foto’s: Harry Woertink
De Hessenweg Oost, tussen de Haarsweg en de Driehoeksweg, in Ommen is gemarkeerd met ‘kunst’wielen.

Vanuit het Duitse Hessen voer ook een Hessenweg langs Ommen. Met een kunstproject is deze zandweg zichtbaar en leefbaar gemaakt. De Hessenweg Oost, tussen de Haarsweg en de Driehoeksweg, in Ommen is gemarkeerd met ‘kunst’wielen. De cultuur-historische verbinding met de Hessenweg en het kunstproject zijn zes ijzeren gietstukken die verwijzen naar onderdelen van de historische Hessenwagen, zoals wielen en as. De maker Guido Geelen over zijn werk: “De ijzeren gietstukken van wiel, as of achterkant liggen op betonnen platen, links en rechts in de berm van de ooit drukke internationale verkeersader als archeologische restanten zoals we nu het rubber van een vrachtwagenband of plastic autowieldop in de berm langs de snelweg aantreffen”.

Sterke kerels
De Hessenweg is een eeuwenoude handelsroute, die zijn naam heeft te danken aan de kooplieden uit de Duitse graafschap Hessen. Ze stonden bekend als hardwerkende betrouwbare voerlui. Zij vervoerden met enorme wagens waardevolle goederen door heel Europa. Het moeten sterke kerels zijn geweest. De Hessenmannen moesten de wagens laden en lossen, de grote krachtige paarden in het gareel houden en de wagens uit modder of rul zand kunnen duwen. Hessenwegen behoren tot de oudste wegen in Oost-Nederland en waren van groot belang. De voermannen reden in een bijna rechte lijn vanaf Duitsland langs Hardenberg, Ommen en Dalfsen naar Zwolle en verder. Alle Hessenwegen liepen op ruime afstand langs de dorpen en steden. Een belangrijke reden hiervoor was dat de Hessenwagens een veel bredere spoorbreedte hadden dan de gangbare wagens en karren in Nederland. De afwijkende wagens zouden het karrenspoor van de gewone zandwegen stuk rijden. In 1691 had Overijssel de breedte van het Hollandse wagenspoor overgenomen. De Hessenwagens mochten voortaan alleen nog over de route ten noorden van de Vecht rijden. Lees verder Kunst markeert eeuwenoude Hessenweg →

OMMEN – Een bekend planetarium is die van Eise Eisinga in Franeker. In het rijtje van unieke planetariums behoort ook Oldemans planetarium in Ommen.

Op de voorgrond het planetarium met links achter het torenuurwerk.
Foto: Harry Woertink

Door middel van een uurwerk wordt het planetarium in beweging gebracht, zodat in een samenspel de inrichting en beweging van het zonnestelsel en de planeten zoals Venus en Mercurius wordt afgebeeld. Dit planetarium is te bewonderen in het Streekmuseum van Ommen en is eigenhandig gemaakt door klokken en horlogemaker Harm Oldeman (1896-1992). In 1985 is dit werkstuk door hem geschonken aan het museum. Oldeman was één van de oprichters van het streekmuseum en ontving in 1988 de erepenning van de gemeente Ommen. Behalve een planetarium behoort ook een planosferium tot de unieke expositie van het Streekmuseum. Bij een planosferium staat de aarde in het middelpunt en maken de planeten hun banen. Ook dit instrument is ooit door Oldeman gemaakt en geschonken.

Ongeveer vier jaar heeft Oldeman aan het planetarium gewerkt. Hij was bijna 90 jaar toen hij het exemplaar klaar had. Alles is door Oldeman zelf bedacht, berekend en in alle onderdelen zelf gemaakt, met een opleiding van alleen lagere school. In de werkplaats van zijn vader werd Harm opgeleid als klokken- en horlogemaker. Harm Oldeman was de vierde generatie in de horlogerie-, juweliers- en brillenzaak die zijn betovergrootvader in 1775 begon. Zoon Ferdinand Hendrik Oldeman nam de zaak aan de Brugstraat eind vijftiger jaren van de vorige eeuw over en verhuisde in de zeventiger jaren met de winkel naar de Varsenerpoort, waar nu Pearl is gevestigd.

Als 12-jarige kwam Harm Oldeman in de zaak van zijn vader, de Ommer stadsuurwerkmaker Peter Oldeman om het vak te leren. Liever was hij, zoals zijn kameraad, naar de HBS in Zwolle gegaan, maar dat vond zijn vader te duur. Wel mocht hij alle boeken kopen die ook zijn kameraad nodig had en zo werd er samen gestudeerd. Ook studeerde hij wis- en natuurkunde en vooral sterrenkunde. Door zelfstudie en het nemen van lessen bekwaamde hij zich ook in het vak opticien en slaagde in 1928 voor het eerst in Nederland gehouden examen. Het museum heeft ook de oude horlogemakersgereedschappen, die vanaf 1775 bij de firma P. Oldeman en Zoon in gebruik waren. Indertijd heeft Oldeman de ondergang gered van het oude uurwerk in de toren van de Hervormde kerk, dat thans eveneens in het museum te bewonderen is. Lees verder Sterren kijken in Ommer Streekmuseum →