Aan het Vrijthof stonden vroeger de huizen rondom het plein.

1905. Vrijthof met achter de toren van de hervormde kerk. Links is een deel van de stadspomp te zien.
Klik op deze link voor meer foto’s van het Vrijthof

Veldkeitjes
Het begon eigenlijk met kleine boerenbedrijven. Voor de huizen en dus op het plein lagen de mesthopen en de varkens liepen er vrij rond. Om te verhinderen dat deze op het naburige kerkhof kwamen, was tussen het daar toen staande stadhuis en de daartegenover liggende woning een rooster in de straat gemaakt. Verder was het afgerasterd. De boerenbedrijven verdwenen langzamerhand. Met lindebomen en verharding met veldkeitjes kreeg het een heel ander aanzien.

De Pauw
In de achttiende eeuw stonden op het Vrijthof en de hoek met het Kerkplein de brouwketels van bierbrouwer Jan Friesendorp. Onder de naam De Pauw was op de hoek van het Vrijthof een bierbrouwer gevestigd. Na het overlijden van Jan Friesendorp verkopen zijn erfgenamen de percelen aan het Kerkplein en Vrijthof. Kerkplein 5 was het woonhuis van Jan Friesendorp en is tot 1939 woonhuis gebleven. In 1939 kreeg het een dubbelfunctie met een bakkerij van Sampimon en vanaf 1945 begon Hendrikje Sampimon-Runherd er een winkel met naaibenodigdheden.

Paping mode
Vrijthof 10 en 11 was de melterij van de bierbrouwerij. De melterij werd vervolgens verbouwd tot twee woningen. In 1832 kregen alle drie percelen het kadastrale nummer 778 en nog steeds eigendom van Roelof Slotman, die in het dagelijks leven landbouwer was. Daarna gaat het om een opeenstapeling van eigenaren en bewoners voor de woonpanden Vrijthof 10 en 11, met onder anderen schipper Adrianus Johannes Middendorp, metselaar Derk Bernard Gerrit Lubbers, schippersknecht Hendrik Jan Tusveld, slager, Israël de Haas, waagmeester Roelof van Aalderen, timmerman Gerrit van Aalderen, slager Jacob van Essen, schilder Hermannus Johannes Assendorp en houtzager Gerrit Hendrik Makkinga. In 1936 wordt Vrijthof 10 pakhuis van melkhandelaar Guichelaar en in de oorlogsjaren was er ook de Centrale Keuken gevestigd. Vrijthof 11 wordt tot na de oorlogsjaren bewoond. Daarna komt er een andere bestemming: werkplaats voor Kleinlugtenbeld om in 1946 in gebruik genomen te worden als winkelpland door Paping Mode. Na Paping heeft er onder andere nog een uitzendbureau gezeten en een telefoonwinkel, wijnhandel en nu een architectenbureau. Eerder liep het pand door tot aan de Kruisstraat. Aan Kerkplein 5, waar nu Quattro Store zit, was eerder de winkel van Sampimon. Kerkplein 4 was voorheen de Gouden Engel en is ook nu Quattro Store.

Openbare school
Aan de oostkant van het Vrijthof stond vroeger de openbare school. Het Vrijthof diende als speelplein voor de school. De huidige doorgang naar de Julianastraat was er nog niet, want de huizen stonden tot aan de toenmalige openbare school.

1927. Kinderen van de openbare school spelen op het Vrijthof. Op de achtergrond Hotel Het Zwarte Paard (links) en rechts de bakkerij van Wicherson.

1905. Kinderen op het schoolplein (Vrijthof). De school stond links en is niet zichtbaar op de foto.

Tekst: Harry Woertink- Foto’s: OudOmmen.nl