De Ommer buurtschap Giethmen is eeuwenoud.

Op de woning van de familie Warmelink prijkt een bord met de tekst ‘Meisters Henduk’ verwijzend naar de hier wonende schoolmeester.

Marke Giethmen
Het begin. Op de hoger gelegen gronden kwamen de eerste bewoners. Zo ook langs de Regge. Geleidelijk ontstond de buurtschap Giethmen. In de elfde- en twaalfde eeuw werden de buurtschappen ongevormd tot Marken. Ze hebben eeuwenlang gefunctioneerd en kunnen gezien worden als gemeenschap van eigenaren van landerijen met rechten op de aangrenzende onverdeelde en onbebouwde gronden. Eens per jaar, of soms vaker, werd er een vergadering van de erfgenamen van de Marke gehouden, de zogenaamde “Holting” of “Holtspraek”. De voorzitter hiervan was de Markerichter. Deze behoorde meestal tot een van de adellijke grootgrondbezitters in de Marke. De Markerichter werd eens in de 3 of 4 jaar opnieuw herkozen. In Marke-regelingen werd het gebruik van gronden, de essen en het woeste land geregeld. Met aangrenzende Marken werden de scheidslijnen vastgesteld, beschreven en ter plaatste gemarkeerd met grote veldkeien, sloten, wallen stouwen, palen en aanwezige bomen of grote zandkuilen.

Aan Adri Knappert (1904-1991) is postuum de Legion of Honor Award toegekend. De officiële uitreiking vindt plaats op 12 september 2026 op Landgoed Eerde.

1943. Adri Knappert met een aantal van haar onderduikertjes in ’t Weversnest aan de Steile Oever in Ommen.
Klik op deze link voor meer foto’s van Adri Knappert en ’t Weversnest

Scouting
De award is toegekend door de Four Chaplains Memorial Foundation Neder land voor de bijzondere verdiensten van Adri Knappert tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. Ze heeft tijdens de oorlog dertien Joodse kinderen onderduik verleend, zodat zij allen de oorlog hebben overleefd. Na de oorlog heeft zij kinderen opgevangen van NSB’ers die gevangen waren gezet. Adri Knappert heeft geen familieleden in leven. Een groot deel van haar leven heeft zij gewijd aan Scouting. Céline Blom zal als voorzitter van Scouting Nederland de award in ontvangst nemen.

Dit jaar – anno 2026 –  is het exact 15 jaar geleden dat Arriën dankzij de vernieuwing van de Brink weer een aaneengesloten buurtschap is. Het verhaal over de officiële opening toen van de vernieuwde brink hier opnieuw geplaatst:

“De geschiedenis in de Ommer buurschap is weer tot leven gekomen. Op zaterdag 29 oktober 2011 werd de brink, op de kruising van de Hardenbergerweg, Brinkweg, Coevorderweg en Ridderinkweg, officieel geopend door wethouder Ilona Lagas.

Het kalf is zo juist op de sokkel geplaatst en het touw kan er vanaf waarmee het naar de sokkel was geleid door wethouder Ilona Lagas.

Oude brink terug
Een kunstwerk van oud ijzer, gevormd door beeldend kunstenaar Erik Schutte tot een kalfje, markeert de brink. Door de N34, de weg Ommen-Witte Paal, is Arriën lange tijd gespleten geweest. Een reconstructie van de weg in opdracht van de gemeente Ommen zorgde er voor dat de oude brink weer zijn centrale functie heeft terug gekregen. Echter, niet eerder dan nadat vanuit Plaatselijk Belang Arriën daar jaren lang is gepleit. Een brink was bedoeld als vergaarplaats voor vee. Daarom staan de schuren met de achterkant naar de brink gericht. Maar een brink was ook een plek waar mensen de laatste nieuwtjes met elkaar uitwisselden. Als het aan Plaatselijk Belang Arriën ligt krijgt de brink die functie weer terug. Op de centrale brink met gras en bomen staan bankjes en informatieborden over de buurschap en start een wandelroute.

Marke Arrien
De buurschap Arriën is van oorsprong een esdorp, met akkers op de hoge es tussen de Vecht en de buurschap en graslanden op de lager gelegen marsgronden. Later was sprake van de Marke Arriën. Op de hogere zandruggen langs de Vecht ontstonden al gauw buurschappen met een sterk gemeenschapsgevoel. Al vanaf 1381 is sprake van de buurschap ‘Eryen’, dat later ‘Arriën’ wordt. Een buurschap wordt gezien als de oudste lokale organisatievorm. Vaak is in buurschappen sprake van noaberschap, waar men elkaar bijstand bood bij geboorte, huwelijk, ziekte of dood, maar ook praktisch te hulp schoot bij de oogst of schade. Eeuwenlang waren er ongeschreven wetten, maar naarmate de bevolking toename ontstond een organisatie, de marke. De marke regelde het gebruik van de gemeenschappelijke gronden. Zij hadden hun eigen rechtspraak met een markerecht. Daarin werd het gebruik van de woeste gronden geregeld, zoals het hakken van hout, de voor- en naweide, het weiden van varkens op eikels in het bos, de veedrift en het schutten van vee. Lees verder Arrien heeft de brink terug →

Vroeger ging het vervoer bij gebrek aan goede landwegen over water.

Een vooroorlogse zomp.

Zompen
Vervoer over water was dan ook van grote economische betekenis. De Vecht en de Regge vormden een belangrijke handelsverbinding met het Duitse achterland en Twente. De schepen waarmee werd gevaren waren zompen, een platbodem, ideaal voor ondiepe wateren maar kwetsbaar voor kapseizen. Met een beetje wind al heel snel. De zijkanten liepen heel breed uit waardoor ze een groot laadruim hadden bij minimale diepgang. Staand op hun schip kwamen de schippers bomend vooruit. Waar mogelijk werd zeil gebruikt. Langs delen van de Vecht lag een goed jaagpad waarlangs de schippers hun zompen voorruit konden trekken. Maar er waren ook perioden dat een schip vast vroor en de schipper op de schaats naar huis moest.

Het jongste nummer (220) van het Ommer historisch tijdschrift De Darde Klokke staat weer vol met verschillende verhalen met een knipoog naar het verleden.

1986. Afbraak van Jeruzalem, een zijstraat van de noordkant van de Varsenerstraat.

Eerde
Zo is er een verhaal over Maaike, ooit de buurvrouw van de Indische wijsgeer Krishnamurti op landgoed Eerde. In 1917 kregen Maaike en haar man Dirk van der Zwaag de kans om vanuit Friesland te komen wonen en werken op het landgoed. Op 19 april 1928 werd dochter Maaike op de boerderij naast het kasteel geboren. Of Krishnamurti toen ook met een krentewegge op bezoek zal zijn geweest is niet bekend, maar over en weer moeten de goeroe en haar familie elkaar hebben gekend. In 1931 verhuisde het gezin naar een nieuwe boerderij op de Wuuste in Witharen, een gebied dat grotendeels nog woest en onontgonnen was.

“Landgoed Het Laar wordt verkocht”. “Bezittingen vallen uiteen”. Zo schreven de kranten in 1932 toen Het Laar in Ommen via advertenties te koop werd aangeboden.

Huize Het Laar met Orangerie. Geheel rechts de woning van de beheerder Tokvoort. Ansichtkaart verzonden op 3 juni 1904 aan Clara van Pienbroek, Den Haag (getrouwd met baron Mulert).
Afb.: OudOmen

Verschillende gegadigden hadden al een bod uitgebracht. De Ommer burgemeester Nering Bögel wist echter met baron van Pallandt als eigenaar tot een akkoord te komen om het landgoed door de gemeente Ommen aan te laten kopen om zo het landgoed als één geheel voor Ommen te behouden. Baron van Pallandt werkte graag aan mee toen hij wist dat de gemeente het goed met Het Laar voor had en niet in handen kwam van speculanten.

Advertentie
De verkoopadvertentie in verschillende kranten luidde als volgt: “De Notarissen M. MEPPELINK te Zwolle en H. HOSPERS te Ommen zullen op Donderdag 21 Juli 1932 bij toeslag, in het Hotel STEGEMAN te Ommen, vcorm. 10 uur, publiek verkoopen: Het Landgoed „HET LAAR” zeer geschikt voor rusthuis, hotel, enz. met waterpartijen en zwaar opgaand geboomte, 3 boerderijen en uitmuntende landerijen, schitterend gelegen tusschen de rivieren de Vecht en de Regge, in de onmiddellijke nabijheid van het Station OMMEN (0v.)., alles te zamen groot ruim 103 H.A., in diverse perceelen en massa’s, in totaal ingezet op ƒ 69.909.—. De boomen zijn provisioneel verkocht voor ƒ 16.240.— met recht van benadering door de koopers van den ondergrond. Nadere informaties ten kantore van genoemde Notarissen, alwaar veilingsboekjes ad ƒ 0.50 en lijsten der boomen ad ƒ 0.10 verkrijgbaar zijn”

Natuurbehoud
Behoud van de natuur was het belangrijkste argument voor de gemeente om in 1932 landgoed Het Laar aan te kopen. De gemeente Ommen was één van de eerste gemeenten in Overijssel die grond aankocht met het oog op natuurbehoud. Met name burgemeester Nering Bögel heeft zich ingezet om het landgoed niet in verschillende handen te laten komen. Het Laar was in 1930 weer in het bezit gekomen van Philip Dirk Baron van Pallandt van Eerde nadat hij het eerder (evenals landgoed Eerde) had geschonken aan de Eerdestichting waaronder de activiteiten vielen van Orde van de Ster van het Oosten met Krishnamurti. Lees verder Landgoed Het Laar wordt verkocht: gemeente Ommen koper →

Hout uit de bossen werd tot de zeventiger jaren verkocht via publieke verkopingen.

Afslager Gerard Stegeman (links): éénmaal, andermaal, verkocht.

Ommerbos
In Ommen bijvoorbeeld door de eigenaren van verschillende landgoederen. Maar ook de gemeente Ommen verkocht als eigenaar van verschillende bossen jaarlijks hout als de jonge bomen uit de kluiten gewassen waren tot dikke bomen. Een verhaal uit 1962 als in het Ommerbos weer een publieke houtverkoop gehouden wordt.

‘Ommen is een klein, ingedroogd stadje met een paar pleinen (Markt en ’t Vrijthof), waarop de bekende jaarmarkt (Ommer bissing) wordt gehouden.’

De Brugstraat eind 1800 met op de achtergrond de oude brug over de Vecht.

Vilsteren
Lezers van kranten werden vroeger regelmatig ‘getrakteerd’ op reisverslagen door de provincie. Dit keer een fietstocht dwars door Overijssel opgetekend in de hete zomer van 1899, die in Zwolle begint en ook Ommen aandoet. We pakken de reis op zodra Vilsteren in zicht is.

“Vanaf Hessum tot Vilsteren is de weg prachtig, aan weerszijden twee rijen boomen, waarachter bosschen. Dan zie ik enkele woningen, een molen, twee kerkjes (een oude en een nieuwe), beide RK en een kasteel, bewoond door den heer Cremers. Dit is het dorpje Vilsteren. Vóór ik het zag, had ik nooit van dit dorpje gehoord. En toch verdient het bekend te zijn, daar het behoort tot een der mooiste plekjes van ons land. Geïsoleerd als het is, is zijn mooie ligging zeker aan weinigen bekend. Dit zal zeker anders worden, de fiets toch kent geen geïsoleerdheid en welk wielrijder zou er niet een tijdje trappen voor over hebben om een bezoek te brengen aan dit heerlijk dorpje!

Met de familiewapens van de adelijke families Van Pallandt en Haersholte in de koperen lezenaar van de preekstoel is de band zichtbaar die de familie van Pallandt heeft gehad met de Nederlandse Hervormde kerk in Ommen.

Het bevat de wapens van de beide geslachten en is gedekt door een kroon en aan de ene kant een hellebaardier en aan de andere kant een griffioen.
Klik op deze link voor meer foto’s van het interieur van de kerk

Koperen lezenaar
De gegoten koperen lezenaar op de zeventiende-eeuwse preekstoel met de afdruk van de familiewapens is een geschenk geweest van August Leopold baron van Pallandt, rijks vrijheer van Pallandt, heer van Eerde, Beerse en Oosterveen (1701-1779) en Anna Elisabeth van Haersolte, vrouwe van Egede (1715-1790). Zij trouwden op 4 december 1744 in Hellendoorn. Het bevat de wapens van de beide geslachten en is gedekt door een kroon en aan de ene kant een hellebaardier en aan de andere kant een griffioen. Behalve de koperen lezenaar is er ook een nagietsel van ijzer. Deze staat naast de preekstoel en is 19-eeuws.