In dienst van de stad, de gemeentegeneesheer (3)

Beroepen van vroeger van mensen ten dienste van de stad. In deze vervolgserie belichten we hun taak en bijzonderheden. In deel 3, de gemeentegeneesheer.

1902. Dokter Carel Johan Warnsinck met paard en rijtuig op weg naar een patiënt. Voor het paard staat stalknecht R. Bosscher. Verder op de foto een broer van de dokter, die zijn praktijk wel eens waarnam. In het wagentje dokter Warnsinck met zijn dochter. In de deuropening kijkt mevrouw P.H. Warnsinck-Bouwmeester toe.

De geneeskunde verkeerde in de 19e eeuw op het platteland in primitieve staat. Voor veel ziekten en kwalen gebruikte men huismiddelen, die van ouder op ouder werden aangeprezen. Ook de reizende kwakzalver, die op de Bissingh en andere markten kwam had voor veel kwalen een heilzaam middel.

Het duurde tot 1751 als zich in Ommen voor het eerst een dokter vestigt in de persoon van Abraham Bolkman. Daarna zijn er meerdere dokters geweest die zich hier ooit hebben gevestigd, respectievelijk als eerste- of tweede geneesheer.

Lindenhovius

In 1820 is het Jan Lindenhovius die in Ommen geneesheer is en tevens belast met de armenpraktijk (inwoners die niet zelf hun medische kosten kunnen betalen). Voor de armenpraktijk ontvangt hij een vergoeding uit de gemeentekas en is daardoor dan ook eigenlijk gemeentegeneesheer. Het feit dat dokter Lindenhovius wèl een toelage ontvangst van de stad ontvangt en zijn collega nièt, droeg niet bij tot het bevorderen van een goede verstandhouding tussen de beide doctoren. Dit sprak nog des te meer omdat de ene uit zijn praktijk een goed inkomen had, terwijl de andere nauwelijks kon rondkomen. De ‘tweede’ doctoren bleven dan meestal ook niet lang en vertrokken om elders meer te kunnen verdienen.

De kat, muis en uil

Jan Lindenhovius kocht in 1822 een huis in de Brugstraat en liet na afbraak van het oude huis op deze plek een nieuw huis bouwen. Aan de gevel was door hem een steen aangebracht, voorstellende een kat en een uil die vechten om een muis. De tekst luidde: ‘O Uil, gy doet my onregt, de muis is my toe gelegt. Ja kat gy moet weten, ongegunt broot word meest gegeten. An. 1766’. Daarmee onderstreepte Lindenhovius de bestaande concurrentie-nijd onder de artsen. Jan Lindenhovius is geboren in 1795 en kon de gevelsteen niet zelf laten maken, maar heeft deze waarschijnlijk van elders over laten brengen.

In 1829 verhuisde Lindenhovius naar een woning aan de Voorbrug 1 en wordt de woning Brugstraat verhuurd tot het moment dat zijn zoon Willem Lindenhovius hem in 1855 kan opvolgen en zich als gemeentegeneesheer aan Brugstraat 22 kan vestigen. Willem overlijdt op 22 juni 1872 als hij 46 jaar oud is. Op zijn grafsteen staat geschreven dat hij 17 jaar als geneesheer en verloskundige ‘zeer geacht en bemind’ was door zijn plaatsgenoten.

Moesbergen

Opvolger wordt dan dr. Albert Anton Middendorp en houdt in het Buitengoed Moesbergen in Zeesse zijn praktijk. De in Den Ham geboren Middendorp is getrouwd met de Hellendoornse Henrietta Gerharda Christina Kluvers. Ze wonen op Moesbergen tot 1885. Dan wordt Buitengoed Moesbergen via een veiling te koop aangeboden en in een advertentie in de krant aangeprezen als een zeer aangenaam zomer- en winterverblijf met ruim uitzicht over de Vecht en de grindweg naar Eerde. Ook de paarden en koetsen die de dokter naar zijn patiënten bracht worden publiek verkocht. Koper in 1885 wordt Willem Gozewijn Metelerkamp Cappenberg, die zich dan als geneesheer in Ommen vestigd als opvolger van Middendorp. Cappenberg wordt in 1890 – als hij naar Edam vertrekt en daar een praktijk overneemt – opgevolgd door Carel Johan Warnsinck uit Ootmarsum. Dokter Warnsinck gaat wonen aan de Voorbrug 11 in Ommen.

‘Tweede arts’

Ommen zag het nut van meer medische zorg in en zo kon in 1919 een tweede gemeentearts aangesteld worden. Maar deze zou om financiële redenen niet lang blijven. Een vervanger was moeilijk te krijgen tot dat ingezien werd dat een gemeentelijke toelage ook voor de tweede gemeentegeneesheer niet achterwege kon blijven. De jaarwedde werd door de raad vastgesteld op 750 gulden per jaar. Na een oproep in 1926 meldde en vestigde zich vervolgens dokter G. Pos als tweede gemeentearts. Kort daarvoor had H.H. Funke zich in Lemelerveld als gemeentearts voor Ommen en Dalfsen gevestigd.

In 1930 vormt zich een comité uit ingezetenen om te herdenken dat het 40 jaar geleden is dat dr. Warnsinck tot gemeentegeneesheer werd aangesteld, zodat zijn jubileum niet ongemerkt voorbij ging.

Einde officiële functie

De kwestie van het al dan niet verlenen van een toelage bleef nog enige tijd spelen. Na 44 jaar dokter in Ommen te zijn geweest neemt Warnsinck in 1934 afscheid als dokter. Dan ook gaat de gemeente om financiële redenen het aantal artsen terugbrengen. De opvolger van dokter Warnsinck wordt Paulus Wildervanck de Blécourt, maar hij krijgt geen officiële aanstelling als gemeentearts, in tegenstelling tot zijn twee collega’s Pos en Funke. Dokter Wildervanck de Blécourt is het daar niet mee eens omdat de noodzaak van twee artsen in de kom van Ommen eerder wel erkend was. Bovendien had het publiek de indruk dat een gemeentegeneesheer lagere tarieven berekende, waardoor hij in een ongunstige positie kwam te verkeren. Hij diende daarom een verzoek in bij de raad om, net als zijn collega’s, ook een aanstelling te krijgen als gemeentegeneesheer. De gemeenteraad wees zijn verzoek evenwel af. Daarmee kwam in 1934 dan ook de functie van “Gemeentegeneesheer” officieel te vervallen.

De gevelsteen met de Kat en de Uil van het pand Brugstraat 22. De steen is bij de verbouwing verwijderd en bevindt zich nu in de muur van het klokkenhuis.

In een nog volgend deel 4 meer over ‘In dienst van de stad’.

Deel 2 van deze serie is hier te lezen:

Tekst: Harry Woertink – Foto’s: collectie OudOmmen.nl

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s