De vier ijskelders in de gemeente Ommen zijn uniek en behoren tot de mooiste ijskelders van Nederland.

De ijskelder van Vilsteren, gelegen nabij het Huis Vilsteren.
Foto: OudOmmen

In een periode van 250 jaar, globaal van het midden van de zeventiende eeuw tot 1914, werden in Nederland speciale kelders gebouwd voor het bewaren van ijs, maar hierover is weinig te vinden in de historische bronnen. De historische kennis over individuele ijskelders in Nederland is complex en heel divers. Per ijskelder is de kennis zeer variabel. Een overzicht van kennis en kennislacunes ontbreekt vooralsnog. Over de totstandkoming van de opdracht, de ontwerpers of uitvoerders is zelden iets bekend. Bouwtekeningen voor ijskelders zijn uiterst schaars; omdat overal verschillende bouw- en metseltechnieken voorkwamen, zijn deze gegevens niet opgetekend. In de zeventiende en achttiende eeuw waren bouwers bekwaam genoeg om een eenvoudig gewelf te metselen zonder tekening, een vaardigheid die in de negentiende eeuw als vanzelfsprekend werd beschouwd.

Sinds de jaren vijftig van de vorige eeuw doet de koelkast in Nederland zijn intrede en tegenwoordig heeft iedereen er een. Fabrieken en ambachtelijke bedrijven konden al vanaf de jaren twintig van de vorige eeuw op grote schaal gebruik maken van koelmachines door de introductie van elektriciteit. Vóór die tijd was natuurijs de aangewezen manier om producten koel te bewaren. Men verzamelde daarvoor in de winter zoveel mogelijk natuurijs uit grachten, vijvers en andere watergangen. Het ijs bewaarde men in speciale ondergrondse bewaarplaatsen, zogenaamde ijskelders. Het meest voor de hand liggende gebruik van ijskelders was voor het welzijn en de gezondheid van de mens. IJs werd gebruikt door medici voor o.a. inwendige ontstekingen. Bezitters van ijskelders waren min of meer sociaal verplicht om op doktersvoorschrift gratis ijs af te staan. Door de tijd heen zijn er verschillende soorten ijskelders gebouwd. In ons land zijn ijskelders vanaf de zeventiende eeuw in gebruik gekomen op de buitenplaatsen. De eerste ijskelders waren eenvoudig van aard; later ontstonden meer geavanceerde typen. IJskelders werden ook heel verschillend gebouwd, omdat de eigenaar de vorm en het volume zelf bepaalde. Lees verder De vier ijskelders in de gemeente Ommen →

OMMEN – Soms hoor je het nog wel eens iemand zeggen: ‘Stond die oude school daar nog maar’. We hebben het over de ‘Gemeenteschool’, zoals die heeft gestaan aan het Vrijthof in Ommen.

De openbare lagere school in het begin van de 20e eeuw.
Foto: Historische Kring Ommen

Foto’s van vroeger tonen een mooi schoolgebouw met schoolpleintje. De openbare school aan het Vrijthof werd gebouwd in 1847 als twee-klassige school, met als officiële openingsdatum 6 november 1847. De school kreeg toen de naam: ‘De Bijenkorf’. Hoofd van de school was Gerrit Jan van der Heide, die tevens koster en voorzanger in de kerk was. Hij wordt in 1866 opgevolgd door Gerrit Johannes Podt. De school bleek te klein. Na afbraak van het oude gebouw werd in 1883 een nieuwe school met 6 lokalen, een binnenplaats en overdekte speelruimte in gebruik genomen. Boven de entree van de school was een plaat gemetseld met daarop vermeld: ‘Gemeenteschool anno october 1883’. Na Podt wordt in 1896 L. van Strik hoofd aan de gemeenteschool om in 1904 opgevolgd te worden door C.Ennes. In 1915 werd de school geleid door C.E.J.H.Delvaux en een jaar later door D.Oppedijk.

ULO
In 1922, Oppedijk was toen zes jaar aan de school verbonden, besloot het gemeentebestuur tot een belangrijke verbetering van het onderwijs in Ommen. De school op het Vrijthof werd uitgebreid met een school voor ULO (Uitgebreid Lager Onderwijs). Oppedijk werd het hoofd van de lagere- en tevens ULO. In 1935 kwam er weer een verbetering. De school werd geheel verbouwd en er kwam een schoolplein. Dit laatst was mogelijk door de aankoop van drie aangrenzende panden die hiervoor gesloopt werden. Tijdens de Tweede Wereldoorlog (1940-1945) verlieten de Joodse kinderen de school en keerden nimmer terug. In 1944 ging Oppedijk met pensioen. Tot zijn opvolger werd benoemd A.B. van der Meulen. In dat zelfde jaar werd de school ingericht voor duizenden doortrekkende vluchtelingen uit Limburg en Gelderland. De lessen van de ULO leerlingen werden toen verplaatst naar onder anderen het oude postkantoor aan de Kruisstraat, café Het Zwarte Paard en de oude pastorie van de Gereformeerd kerk. Lees verder De oude school aan het Vrijthof →

In de omgeving van Dedemsvaart werd vroeger veel turf gewonnen. De turf werd naar het westen van het land verscheept, via de Dedemsvaart naar Hasselt en over de Zuiderzee naar Enkhuizen en verder.

Een schelpkalkoven is een oven in een kegelvormige toren, met een hoogte variërend van 15 tot 20 meter en een doorsnede aan de basis van meestal 5 tot 7 meter. Schelpkalkovens werden gebruikt voor de fabricage van metselkalk uit strandschelpen. Schelpkalkovens zijn doorgaans te vinden aan het water en staan vaak in groepjes. Tegenwoordig fungeert de kalkoven in Dedemsvaart als streekmuseum.
Foto: Bert van Os.

De turf werd in het westen afgeleverd bij een schelpkalkbranderij. Vervolgens werden aldaar schelpen gekocht (gewonnen) die dan weer als retourlading naar Dedemsvaart en Hasselt werden verscheept, zodat ook daar schelpkalk gebrand kon worden. De kalkovens in Dedemsvaart zijn een mooi voorbeeld van gerestaureerd Industrieel erfgoed.

Industrieel erfgoed in Nederland
De term “Industrieel Erfgoed” is vrij jong en werd vroeger “Industriële Archeologie” genoemd. Industriële archeologie is het registreren, in bepaalde gevallen behouden en het interpreteren van terreinen en structuren van voegindustriële activiteiten, vooral de monumenten van de industriële revolutie. In Nederland is deze term ook gebruikt, maar daarnaast kwam ook de term “monumenten van bedrijf en techniek” in zwang. Hierbij lag het zwaartepunt op het onroerend goed. Tegenwoordig is de gebruikelijke term: Industrieel Erfgoed”, waarmee zowel het onroerend (gebouwen) als het roerend erfgoed (machines e.d.) wordt aangeduid. In vergelijking tot de ons omringende landen is Nederland vrij laat gaan industrialiseren.

Normen en criteria
Een van de meest knellende vragen is op grond van welke normen en criteria een gefundeerde beslissing over het behoud van een monument in de zin van industrieel erfgoed kan worden genomen. Los van de officiële formulering van het begrip monument zal in het denken over monumenten de traditionele koppeling aan iets dat mooi is, iets dat schoonheid uitstraalt, gerelativeerd moeten worden. De oorspronkelijke notie van het begrip monument, n.l. “gedenkteken” verschaft hiertoe de aanknopingspunten: voor een object, waaraan een waarde als gedenkteken wordt toegekend, is het minder relevant of het mooi is: een gedenkteken aan een donkere bladzijde uit de geschiedenis (sociaal-economisch, architectonisch) kan zelfs naar gangbare opvattingen uiterst lelijk worden bevonden zonder iets aan de waarde als monument te verliezen. Lees verder Industrieel Erfgoed, de kalkovens in Dedemsvaart →

Donderdag 8 november waren actievoerders bij de muziektent om deze actie kracht bij te zetten.

Wil jij ook dat dit karakteristieke bouwwerk niet uit Ommen verdwijnt en dat er een andere locatie voor gezocht wordt, laat dan jou stem ˝horen˝ op het hiervoor speciaal opengestelde e-mail adres:
samensterkinactie@gmail.com

Er is ook een optie om de muziektent zonder podium op een andere locatie te zetten. Hij zou dan op een veredelde hooiberg lijken, maar dit heeft ook wel een aantal voordelen. De kosten worden dan aanzienlijk lager, hij is beter toegankelijk voor minder validen en de muziek die er op wil treden hebben vaak wel een mobiel podium.

De Dunnewindgroep, van de Linde , Lareco (is nu eigenaar van de muziektent), de gemeente Ommen en een aantal burgers willen hier graag aan meewerken, maar we zijn nog op zoek naar meer bedrijven en vrijwilligers die willen en kunnen helpen. Dit kan ook door te mailen naar het mailadres of door te bellen met Harold Dokter: 06-36057926. Dus met deze actie willen we een laatste poging doen om de muziektent een tweede leven te gunnen.
SAMEN STAAN WE STERK.

Bron: Harold Dokter – 9 november 2012