De geboren en getogen Ommer Adriaan Grootenhuis (1932) heeft acht generaties Grootenhuis met allerlei wetenswaardigheden over zijn geboortestad Ommen in boekvorm vastgelegd.

[simage=4376,200,n,left,]Foto: Roelof tot Corneel en Wander Grootenhuis
Het eerste boek van het stamboomonderzoek van 1740 tot 2010 heeft Grootenhuis aangeboden aan het bestuur van de Historische Vereniging Ommen.

De geschiedenis van de familie Grootenhuis begint aan de Brugstraat 27 in Ommen waar de familie sinds 1750 gewoond en gewerkt heeft. Het monumentale pand met de mooie gebogen ramen is beter bekend als café De Herberg. Toen Bernardus Johannes in 1921 overleed zette echtgenote Maria Adriana Jongerius tot 1927 de slijterij, galanterieënwinkel en café voort. Zelf stond ze achter de tap wat toen café Grootenhuis heette. In 1927 werd het café verhuurd aan Gerrit Massier en Petrus Hendrikus Siero, in het huurcontract omschreven als: ‘Een koffiehuis met schuur, pakhuis en erf aan de Brugstraat en Kerkstraat te Ommen, benevens de in het vergunningslokaal aanwezige tapkast en toonbank’.

In 1952 nam Everhard Siero het café over van zijn moeder. Na het overlijden van Everhard Siero werd de zaak tot 1972 voorgezet door weduwe Riek Kiekebosch tot 1972. Daarna werd de zaak verhuurd aan achtereenvolgens Hulsegge en Kelder tot het in 1983 met het pleintje aan de Kerkstraat werd verkocht. Voordat het huidige pand aan de Brugstraat werd gebouwd viel het op 16 mei 1913 ten prooi aan een felle brand. De brand was ontstaan op de zolderverdieping waar oom Marinus Grootenhuis een broedmachine had staan, die door een petroleumkachel verwarmd werd. Na de brand waren vijf panden in as opgegaan, waaronder het belendende perceel van Salomon de Haas. Direct na de brand werden de plannen voor een vernieuwd café goedgekeurd. Lees verder Acht generaties Grootenhuis in boekvorm vastgelegd →

Deze week ziet een nieuw en kleurrijk boek het levenslicht. Het is een boek waarin in 20 vensters de belangrijkste gebeurtenissen van Nieuwleusen zijn weergegeven.

De titel van het boek is dan ook: 20 vensters op de geschiedenis van Nieuwleusen. De omvang is 96 pagina’s en het boek is geïllustreerd met meer dan 110 foto’s. De oplage is 1500 stuks. De basis van het boek werd vorig jaar gelegd toen eind november de Canon van Nieuwleusen als eerste op de provinciale site canonvanoverijssel.nl werd geplaatst. Deze site is een initiatief van de IJsselacademie in Kampen. Op lokaal niveau worden canons samengesteld, waaruit daarna drie regionale canons worden gemaakt en vervolgens één provinciale. Bij deze canons is er een beperking in omvang en was er slechts een foto per venster mogelijk. Daarom bleef er materiaal liggen toen de Canon van Nieuwleusen gereed was. Mede daardoor leefde er bij de plaatselijke canoncommissie de wens om al het canonmateriaal in boekvorm uit te geven. Ook het feit dat niet iedereen bedreven is in het zoeken naar informatie op internet heeft de wens tot het uitgeven van een canonboek van Nieuwleusen versterkt.

Hoewel de financiering nog niet rond was, begon de canoncommissie eind vorig jaar aan de boekversie. Het doel was een geheel in kleur uitgevoerd boek met de inhoud van de 20 canonvensters en de aanvullende informatie en voorzien van een groot aantal foto’s. Er werd een ontwerper in de arm genomen en ondertussen werd gezocht naar sponsoren. Het Prins Bernhard Cultuurfonds Overijssel en Univé De Onderlinge zagen wel iets in het boek en wilden het financieel steunen. Samen met eigen middelen, die werden verkregen uit het laten vervallen van het juninummer van het kwartaalblad “Ni’jluusn van vrogger”, kon een en ander volledig worden gerealiseerd. Voor het inleveren van het nummer van het kwartaalblad krijgen nu alle leden van de Historische Vereniging in Nieuwleusen het fraaie boek gratis.

In 20 zogenaamde vensters worden de belangrijkste gebeurtenissen weergegeven, gebeurtenissen die iedereen in Nieuwleusen als vanzelfsprekend zou moeten weten. Iedereen kan er nu kennis van nemen; het boek verschijnt in een oplage van 1500 stuks. De Leusener Compagnie (het begin van de plaats Nieuwleusen), de Grote Kerk, de Palthe’s, ’t Olde Gemientehuus, de Afscheiding, Union, Coöperaties, burgemeester Mulder, de sport, het staat allemaal, met nog veel meer, in dit mooie boek. Het is in Nieuwleusen te koop voor maar € 9,95 bij museum Palthehof, The Readshop en De Blijde Boodschap. Gratis kan men het verkrijgen door lid te worden van de Historische Vereniging in Nieuwleusen, die met deze actie het magische getal van duizend leden hoopt te passeren.

Bron: Hist. Ver. Ni’jluusn van vrogger / Museum Palthehof – 29 mei 2010

In 2005 heeft ’t Lemels Arfgoed een boekwerk uitgebracht met daarin heel veel verhalen over de oorlog, belevenissen van onderduikers en bewoners rond de Lemelerberg en interviews gehouden met mensen, die nog herinneringen hadden aan de oorlog 40-45.

Foto: ’t Lemels Arfgoed
Lemele – Twee gearresteerde Duitse soldaten (midden) worden door Canadezen, bijgestaan door een grote menigte, afgevoerd bij Immink(hoeve).

De afgelopen jaren heeft de redactie van de eerste uitgave nog weer nieuwe verhalen gehoord en is zij opnieuw met mensen in contact gekomen, die hun verhaal graag voor het nageslacht bewaard wilden zien. Dat betekende dat opnieuw een boekwerk verschijnt. Het is zelfs 114 bladzijden dik geworden. Een bijzonder persoon heeft haar verhaal ook aan de redactie toevertrouwd.

Ankie Stork heeft als student in de oorlog heel veel gedaan voor Joodse kinderen, die moesten onderduiken. Zij zat in een studentengroep die voor deze kinderen een schuilplaats zochten. Met gevaar voor eigen leven heeft ze dat gedaan. Ankie kwam daarbij in Lemele en omstreken terecht, omdat ook familie van haar in Lemele ondergedoken zat. Haar eigen verhaal vertelt ze.

Daarnaast kwam de redactie een boek op het spoor waarin vele interviews met gezinnen rond de Lemelerberg die onderdak boden aan onderduikers , afgedrukt staan. Van de schrijver werd toestemming verkregen dit over te nemen. Het is dan ook een eer het eerste boekwerk te mogen overhandigen aan Ankie Stork.

Ook het monument, wat 4 mei onthuld is op de Algemene Begraafplaats in Lemele staat in het boek met daarbij de betekenis van het monument uitgelegd en een gedicht van stadsdichteres Annie Slots. Alle donateurs zullen het boekwerk in mei uitgereikt krijgen. Andere belangstellenden kunnen zicht wenden tot de secretaresse van ’t Lemels Arfgoed (0572-331725).

Bron: ’t Lemels Arfgoed – 2 mei 2010

Nadat in het jaar 2009 het kwartaalblad van de Historische Vereniging in Nieuwleusen met enkele specials geheel in het teken stond van de Dedemsvaart, is er onlangs weer een reguliere kwartaaluitgave verschenen.

Foto: Biofaan natuurfotografie
De melkbus, gefotografeerd door Herman Wigbels, fotojournalist van 1950 tot 1983 in Salland.

Hierin is weer een groepsfoto opgenomen, dit keer van leerlingen van de Huishoudschool uit 1956. Het hoofdartikel van het blad handelt over de melkbus. Beschreven wordt hoe deze nodig waren nadat aan het begin van de vorige eeuw melkfabrieken ontstonden en de melk dus niet meer op de boerderij werd verwerkt. Voor dat vervoer zorgde de melkrijder die oorspronkelijk met paard en wagen de melkbussen naar de fabriek vervoerde. Hygiëne speelde bij de melkbussen ook een belangrijke rol. Niet voor niets werden ze tot en met geboend en schoongemaakt. Een ander artikel verhaalt over naamgeving. Hiermee nam men het vroeger niet zo nauw. Ook na invoering van de Burgerlijke Stand werden namen voor een en dezelfde persoon nog wel eens verschillend geschreven. In het artikel daarvan een paar treffende voorbeelden.

De blikken bolle
Een inmiddels uitgestorven beroep is dat van inseminator. Ook in Nieuwleusen woonden er een paar. De dochter van één van hen beschrijft het beroep van haar vader, die daarvoor wel eerst op cursus moest. In het begin ging men met een bromfiets naar de verschillende boerderijen om de koeien te insemineren. Dat leverde mooie bijnamen op als “de blikken bolle” of “de riedende stier”. Later maakte men gebruikt van Volkswagen kevers. Het levensverhaal van het onlangs afgetreden bestuurslid Gosse Hoekstra is eveneens in het blad te vinden. Hij kwam met zijn vader, die bakker was, uit Friesland. Hij volgde zelf ook de bakkersopleiding maar doordat hij zij vrouw leerde kennen kwam hij in de modewereld terecht. Ze namen de zaak over van haar ouder totdat ze ruim tien jaar geleden de zaak verkochten. Lees verder Kwartaalblad Ni’jluusn van vrogger met de melkbus →

OMMEN – Tal van activiteiten die in Ommen in 2009 hebben plaatsgevonden zijn vastgelegd in een fotoboek. Het fotografisch jaaroverzicht Ommen 2009 is deze week van de drukpers gerold en wordt uitgegeven onder auspiciën van de Historische Kring (HKO).

Afb: Harry Woertink
Titelblad van het nieuwe fotoboek over Ommen.

De HKO-leden Jan van der Kooij en Hans Steen zijn een jaar lang met fotocamera op pad geweest om alle gebeurtenissen in en rond Ommen in beeld te brengen. “Het jaar 2009 in beeld”, is de titel van het boek met 114 foto’s en korte verklarende teksten. Het eerste exemplaar is vrijdag aangeboden aan burgemeester Gerrit Jan Kok. Als het fotoboek, dat in een oplage van 800 exemplaren is gedrukt, een succes wordt ligt het in de bedoeling om de komende jaren vaker een jaaroverzicht samen te stellen.

De fotograven Van der Kooij en Steen, verantwoordelijke voor de foto’s, zijn lid van de HKO werkgroep foto’s en video. Het lag dan ook voor de hand dat beide heren die fotograferen als hobby hebben deze klus ter hand zouden nemen toen een boekproducent uit Zuidwolde de HKO benaderde om mee te werken. De verkoop van het boek loopt ook via de HKO. De verkoop start 18 maart op de jaarvergadering van de HKO en zal daarna via de inloopdagen in het verenigingsbouw aan de Schurinkstraat te koop zijn voor tien euro per stuk.

Hans Steen (54) verwacht dat het boek op den duur een historisch document wordt en zegt er met veel plezier aan gewerkt te hebben. “We zijn al bezig om ook in 2010 weer alles vast te leggen”. Volgens Steen heeft het weinig moeite gekost een fotoboek vol te krijgen. “We zijn er wel achter dat er veel te doen is in Ommen wat goed is voor een foto. We waren dan ook vaak op pad. Heel bijzonder was het bezoek van de Koningin september vorig jaar. Oud-gemeentesecretaris Jan Mulder werkzaam bij de provincie heeft voor ons perskaart geregeld om Beatrix te fotograferen”.

Ook Jan van der Kooij (67) zegt leuke momenten meegemaakt te hebben als hij met zijn fotocamera in de hand vooraan stond bij activiteiten. “De afdeling communicatie van de gemeente stuurt ons bericht als er aangelegenheden zijn waarbij ook burgemeester en wethouders betrokken zijn. Dat varieert van een boomfeestdag tot een receptie van de Oranjevereniging en van een Zeskamp tot een wielerronde. Ook waren we bij een gouden huwelijksjubileum, de kinderspelweek en toen de gemeenteraad bij de Ommer horeca op de koffie was”. Lees verder Nieuw boek met fotografisch jaaroverzicht Ommen 2009 →

Het orgel is één van de oudste muziekinstrumenten. In de bijbel word ons reeds verhaald over Jubal als “de vader van allen die harpen en orgelen hanteren” en Job gewaagd van hen “die zich verblijden met het geluid der orgelen”.

Afb.: OudOmmen

Dit is een fragment van het artikel “Luisterrijke orgels in Ommen” van Dieks Horsman, die in de nieuwe editie van “De Darde Klokke” ook een boekje open doet over de boerderij van zijn voorouders in Varsen. Ook in het “drie moandelijks tiedschrift veur Ommen en de gemienschop van Oll Ommer in samenwerking met de Historische Kring Ommen” nummer 154 een bijdrage van wijlen Gait Steen over taalproblemen en “’n Tot giet naor de Vaort”.

Andere onderwerpen zijn: “Karkgangers” en “Twie geleuven op ien kussen” deur wijlen Dieks Makkinga; een verhaal over hannekemaaiers, Tödden en kiepkerels door Ben Wösten en bijzondere zaken en plekjes op Hoogengraven door Adriaan Grootenhuis. Verder wordt het boekje “Beschrijving van Ommen” uit 1924 gepubliceerd in de Darde Klokke, waarvan in dit nummer het eerste deel.

Abonnees krijgen De Darde Klokke in de bus. Losse nummers zijn te koop bij boekhandel Bruna aan de Kruisstraat in Ommen.

Bron: OudOmmen – 14 februari 2010

Dit is de zevende aflevering van het Woordenboek van de Overijsselse Dialecten (WOD). Hierin komen de woorden aan de orde die betrekking hebben op de drie thema’s feesten, rituelen en spelen.

Afb.: IJsselacademie Kampen

In dit boek worden niet alleen de plaatselijk bekende woorden gegeven voor begrippen als ‘kerstavond’, ‘kermis’, ‘ draaimolen’, ‘bruiloft’, ‘kraamvisite’, ‘bokspringen’ of ‘verstoppertje’. Opvallend zijn in dit deel vooral de vrij uitgebreide toelichtingen die de informanten van het woordenboekproject bij de woorden gegeven hebben. Er bleek veel te vertellen over de oudere en jongere plaatselijk bekende tradities.

Zo wordt beschreven hoe de sacramentsprocessie in Nijverdal verliep, wat er in Balkbrug te doen was als het Koninginnedag was, hoe het schuttersfeest verdween uit Denekamp, wanneer en hoe er een ereboog werd gemaakt in Wijhe, wat je meenam als je op kraamvisite ging, wat het verschil is tussen haasje over en bokspringen en hoe het spel bössie schuppen in Nieuw Heeten gaat.

Aan de totstandkoming van het Woordenboek van de Overijsselse Dialecten (WOD) werkten meer dan driehonderd informanten mee uit Overijssel en het aangrenzende graafschap Bentheim. Zij vulden van 1998 tot 2007 maandelijks vragenlijsten in, op basis waarvan ook deze aflevering van het woordenboek kon worden geschreven.

Publicatie van IJsselacademie Kampen (2009-218); http://www.ijsselacademie.nl;
038 331 52 35; info@ijsselacademie.nl. Ook te koop bij de erkende boekhandel.
192 pag.; ingenaaid, zw-w;foto’s en dialectkaarten;
ISBN 978-90-6697-205-6. Prijs: € 18,-

Bron: IJsselacademie Kampen – 15 juni 2010

In de zesde aflevering van het Woordenboek van de Overijsselse Dialecten (WOD) worden de woorden behandeld die betrekking hebben op het menselijk lichaam.

Afb.: IJsselacademie Kampen

Aan de orde komen onder meer de verschillende leeftijdsfasen, het uiterlijk, de lichaamsdelen, de spijsvertering, sexualiteit, gezondheid en ziekte. Er blijken bijzonder veel woorden te bestaan voor de lichamelijke kenmerken en aandoeningen die in dit boek genoemd worden, zoals ‘klein kind’, ‘oud zijn’, ‘een lange magere man/vrouw’, ‘een dikke, zware man/vrouw’, ‘er slecht uitzien’, ‘sukkelen’, ‘(lelijk) gezicht’, ‘(grote) mond’ of ‘(grote) voeten’. Dat de streektalen van onze regio over een rijke woordenschat beschikken, blijkt hier maar weer eens.

Waar in Overijssel en aangrenzend Duits gebied zeggen ze magien, waar wichien en waar meisien voor ‘meisje’? Hoe groot ben je als je een boksenbuul bent? Hoe is het met je gesteld als je smeu in de botten bent, of als je een kuutboek hebt? Wat is een piekelo, wat is rujerieje, en wat heb je als je wat onder het schoet hebt? Via de registers op de lemma’s en op de dialectwoorden achter in het boek kunnen de antwoorden op deze vragen gemakkelijk worden gevonden.

Aan de totstandkoming van het Woordenboek van de Overijsselse Dialecten (WOD) werkten meer dan driehonderd informanten mee uit Overijssel en het aangrenzende graafschap Bentheim. Zij vulden van 1998 tot 2007 maandelijks vragenlijsten in, op basis waarvan deze aflevering van het woordenboek kon worden geschreven.

Publicatie van IJsselacademie Kampen (2009-217); http://www.ijsselacademie.nl;
038 331 52 35; info@ijsselacademie.nl. Ook te koop bij de erkende boekhandel.
176 pag.; ingenaaid, zw-w;foto’s en dialectkaarten;
ISBN 978-90-6697-204-9. Prijs: € 16,50

Bron: IJsselacademie Kampen – 15 juni 2010

Ommen – De geschiedenis en de bewoners van het pand Petershof aan de Stationsweg in Ommen zijn uitgezocht en beschreven in het jongste nummer van het historische tijdschrift De Darde Klokke.

Het blijkt dat de statige woning ooit behoorde tot landgoed Het Laar en in 1911 werd gekocht door Baron van Pallandt.

Verder in De Darde Klokke een vervolg op de historie van het oude Besthmen, waaronder ook de Wolfskuil behoorde. Dick de Boer en Gerko Warner hebben de Ommer buurtschap verder uitgepluisd en deden interessante ontdekkingen. Zo blijkt dat met de komst van de spoorlijn in 1903 kwam er in de omgeving veel activiteit waaronder een station, een kazerne van de marechaussee en een stationskoffiehuis.

Ook is er aandacht voor Hoeve Bargsigt. Een telg uit een geslacht van gefortuneerde plantersfamilie, mevrouw Effie Wiltens bleek zo onder de indruk van het zicht op de Archemerberg dat ze besloot deze plek te kopen om vervolgens de architect Eschauzer een villa te laten ontwerpen. Ze heeft er nog gewoond met de oudere bankier Pierson.

Hoe de hongertochten verliepen in 1944 tijdens de Tweede Wereldoorlog wordt beschreven door iemand die deze barre tocht zelf heeft meegemaakt en in Stegeren belandde.

Van de hand van Mannes Schoppink een verhaal over de vroegere predikant Jan Willem te Bokkel. Uit de archieven komt Schoppink tot de ontdekking dat de zoons van de dominee strijdbare atheïsten zijn worden.

Abonnees krijgen De Darde Klokke in de bus. Losse nummers zijn te koop bij boekhandel Bruna aan de Kruisstraat in Ommen.

Bron: Harry Woertink – 16 december 2009

Voor het eerst beschrijft een Nederlandse uitgave de scoutingwereld tot in het kleinste detail. Insignes, uniformen, locaties, historische figuren en trivia: een feest van herkenning voor de oudere (ex-) scouts en een prachtig overzicht van het rijke scoutingerfgoed voor de jongere garde en andere geïnteresseerden.

Afb: Ben Golob
De eerste Nederlandse Scouting encyclopedie

Met ruim 1400 trefwoorden en meer dan 800 afbeeldingen in kleur is De Eerste Nederlandse Scouting Encyclopedie met recht het ultieme naslagwerk over Scouting in Nederland, waarvan in 2010 het honderdjarig jubileum wordt gevierd. Auteur Ben Golob heeft overigens niet in de illusie geleefd helemaal compleet te zijn. “Mijn doelstelling was eerder om een mooie verzameling te beginnen. Veel begrippen zijn verloren gegaan en minstens evenveel nieuwe zullen er waarschijnlijk in de toekomst opduiken.” Golob legt uit dat het boek een specifiek Nederlandse insteek heeft: “Ik heb alleen begrippen, namen en afkortingen die gebruikt werden in het Nederlandse padvindersverleden of -heden of woorden die van invloed zijn geweest op Scouting in Nederland. Dus geen regionale of plaatselijke begrippen. Ook vind je niet veel internationale termen in dit boek, maar uitzonderingen bevestigen uiteraard de regel.” Het verschijnen van de encyclopedie valt mooi samen met de festiviteiten rond het honderdjarig bestaan van Scouting in Nederland, in 2010.

Ultiem naslagwerk maakt 100 jaar Scouting in Nederland extra feestelijk
Golob: “In de eeuw dat Scouting nu bestaat, is er uiteraard veel veranderd. Benamingen uit de beginperiode raakten in de loop van de tijd in onbruik of werden vervangen. Ook verdwenen of veranderden insignes en emblemen en hun benamingen. Om deze woorden, benamingen en, niet te vergeten, belangrijke personen te bewaren, besloot ik deze te encyclopedie samen te stellen.

Een boekwerk met beschrijvingen uit de oude padvindersdoos, maar ook met omschrijvingen van hedendaagse feiten.” Ben Golob (1964) was ruim twintig jaar als actief lid en groepsbegeleider verbonden aan een scoutingorganisatie in zijn woonplaats Kerkrade. Eerder verscheen van zijn hand het jeugdboek Het land van Zwach (uitgeverij Allmedia, ISBN 9789076268620). Golob werkte, naast zijn baan als leraar aan een Jenaplan basisschool, enkele jaren aan het manuscript van deze encyclopedie en verzamelde vele honderden afbeeldingen, onder meer afkomstig van diverse verzamelaars van scoutingmateriaal en musea. Lees verder De eerste Nederlandse Scouting encyclopedie →