Wat te doen als iemand een mug heeft ingeslikt? Bij welke stand van de maan moet men een aderlating toepassen? Hoe geneest een man die door betovering impotent geworden is? Het zijn vragen waarop onze voorouders een antwoord zochten in de geneeskunde.

Afb.: IJsselacademie Kampen
De thesaurus van Gramsbergen – Een zeventiende-eeuws medisch handschrift ontsloten

In 1987 werd in Gramsbergen een uniek medisch handschrift ontdekt uit de eerste helft van de 17de eeuw. Ten minste drie schrijvers hebben op 350 bladzijden hun kennis van de werking van het menselijk lichaam en hun ervaring met het ontstaan en genezen van ziekten weergegeven. Zij waren afkomstig uit de Duits-Nederlandse grensstreek en hebben zelf een medische praktijk uitgeoefend. Bij de honderden opgetekende recepten en de beschreven kruiden, dierlijke producten en mineralen worden hun medische toepassingen vermeld en soms ook hun nut voor huishoudelijk gebruik. Te lezen is verder dat ook magie en toverij werden ingezet om de werking van medicijnen kracht bij te zetten.

De thesaurus van Gramsbergen is opgebouwd als een drieluik. Het eerste deel bestaat uit inleidingen en commentaren op de verschillende medische en historische achtergronden van het manuscript. Zo is er een beschrijving van de band en de katernopbouw, een onderzoek naar de schrijfhanden, een taalkundige analyse en een genealogisch overzicht van de auteurs van het manuscript. In het tweede deel zijn naast elkaar opgenomen de oorspronkelijke tekst, geschreven in de taal van het Duits-Nederlandse grensgebied, en de vertaling in modern Nederlands. Het derde deel bevat een begrippenlijst, een thematische toegang op de band per folio, literatuurlijsten en een index op de vertaling. Om geïnteresseerden de gelegenheid te geven zelf in de bron te zoeken, is er aan het boek een cd toegevoegd met de volledige brontekst (transcriptie en vertaling) en de afbeeldingen van alle folio’s van het oorspronkelijke manuscript. Met dit nieuwe boek krijgt de lezer een prachtig venster op de inzichten en praktijken van heelmeesters uit de 17de eeuw. Lees verder De thesaurus van Gramsbergen – Een zeventiende-eeuws medisch handschrift ontsloten →

Vrijdagmorgen vond in het bijzijn van de medewerkers aan het boekje in museum Palthehof in Nieuwleusen de presentatie plaats van “Kanaalverhalen”. Het eerste exemplaar werd door Jakob de Weerd, eindredacteur van de Historische Vereniging “Ni’jluusn van vrogger”, aan wethouder Diny Laarman van de gemeente Dalfsen overhandigd.

Afb.: Historische vereniging “Ni’jluusn van vrogger”
De voorzijde van het boek “Kanaalverhalen”, herinneringen aan het verdwenen kanaal de Dedemsvaart.

“Kanaalverhalen” is voortgekomen uit een tweetal middagen die de redactie afgelopen winter heeft belegd met elk een tien vroegere bewoners langs het kanaal de Dedemsvaart en aanvullende gesprekken met enkelen van hen. Uit ongeveer acht uur opnames zijn de verhalen samengebracht in het boekje van 48 bladzijden dat geïllustreerd is met 30 foto’s, veelal unieke opnamen.
Het zijnde gewone zaken, misschien niet allemaal historisch verantwoord, maar de dagelijkse dingen van toen die het boekje zo bijzonder maken, aldus De Weerd. Het is cultuur van alledag uit Den Hulst. “Je krijgt tegenwoordig wel eens het gevoel dat de cultuur zich in hoofdzaak in Dalfsen afspeelt en dat veel van die activiteiten Nieuwleusen niet bereiken.

Er schijnt een natuurlijke barrière te zijn tussen beide dorpen die moeilijk te overbruggen is. Het eigene van een dorp kan je niet dwingen tot veranderen en dat moet je ook niet willen. Wellicht moet daar wat meer rekening mee worden gehouden.” De Weerd zei verder dat de redactie met veel plezier aan het boekje heeft gewerkt. Hopelijk is het voor anderen een aanzet om ook hun verhaal aan het papier te vertrouwen. De Historische Vereniging heeft daartoe iedereen al eerder uitgedaagd. De eerste verhaaltjes zijn al binnen maar er worden er nog meer verwacht. Wethouder Laarman zei blij te zijn met het boekje. Het zijn ook de eenvoudige zaken waar men behoefte aan heeft. Lees verder Boekje Kanaalverhalen verschenen →

Op 4 maart j.l. vond in het gebouw van de Historische Kring Dalfsen de presentatie plaats van het boek “En de wereld werd groter dan De Weerd”.

Foto: G. Ekkelenkamp
De voorzijde van het boek ‘En de wereld werd groter dan De Weerd’ van Gerhard Ekkelenkamp

Auteur van dit boek is Dalfsenaar Gerhard Ekkelenkamp. Het boek omvat een serie oorlogsverhalen omtrent gebeurtenissen die zich in verschillende buurtschappen hebben afgespeeld en waarbij het gezin waarin de auteur is opgegroeid als rode draad fungeert. Twee broers wonen tegenwoordig in Ommen, de plaats die ook een belangrijke rol kreeg in het boek. De familie werd namelijk geconfronteerd met het beruchte kamp Erika.

Broer Jan was onderduiker, werd opgepakt, ging naar Erika, vluchtte, dook opnieuw onder en werd gezocht. Liquidaties, de V2-lanceringen, verzetsmensen, gebeurtenissen op kasteel Rechteren, het komt allemaal aan de orde in het boek. Het laatste gedeelte van het boek omvat de belevenissen van broer Johan, die na de oorlog als dienstplichtig soldaat in Nederlands Indië verbleef. Op Sumatra maakte hij onder meer de politionele acties mee.

Het boek, dat 208 pagina’s omvat en waarin ruim 120 foto’s zijn opgenomen, kost € 17,50 excl. eventuele verzendkosten. Het kan besteld en afgehaald worden bij G. Ekkelenkamp, Pleyendal 58 in Dalfsen (tel. 0529 432375, e-mail ekkedalf@home.nl, voor informatie zie www.gerhardekkelenkamp.nl).

Bron: Edith Bouwman – 7 mei 2009

Op 15 mei a.s. verschijnt het boekje “Kanaalverhalen” met verhalen en herinneringen over het kanaal de Dedemsvaart. Het eerste exemplaar wordt in aanwezigheid van de vertellers van de verhalen overhandigd aan wethouder Diny Laarman van de gemeente Dalfsen.

Het boekje is een special van het kwartaalblad van de Historische Vereniging “Ni’jluusn van vrogger” in Nieuwleusen. Het is door de redactie van de historische vereniging samengesteld uit verhalen van mensen die in Nieuwleusen langs het kanaal hebben gewoond. Afgelopen winter werd twee keer een bijeenkomst gehouden met een tiental mensen om herinneringen op te halen over het kanaal. Het werden levendige middagen met heel veel verhalen over gewone en bijzondere dingen. Daaruit is het nu te verschijnen boekje samengesteld.

De vaart was ons alles
Kernachtig op een van de middagen was de opmerking “De vaart was ons alles”. Hieruit blijkt dat het kanaal van grote betekenis is geweest voor de aanwonenden. Veel gebeurde er dan ook op en om de Dedemsvaart. Zo leerde je er bijvoorbeeld zwemmen. Soms gebeurde dat aan een touw omdat de ouders niet konden zwemmen en je op die manier aan wal konden trekken als het dreigde mis te gaan. Schaatsen gebeurde er volop, hele tochten werden gemaakt tot de plaatsen Dedemsvaart en Hasselt toe. Maar ook dagtochten naar Giethoorn waren een aangename bezigheid. Lees verder Boekje met kanaalverhalen →

Vanaf 1818 trekken arme gezinnen uit het hele land naar de koloniën van de Maatschappij van Weldadigheid – Frederiksoord, Wilhelminaoord en Willemsoord – om te proberen daar een nieuw bestaan op te bouwen.

Diversen van hen komen in conflict met de strenge kolonie-discipline en worden ‘voor onbepaalde tijd verbannen’ naar een strafkolonie op de wallen van de verlaten vesting De Ommerschans. Enkele jaren later wordt op de binnenplaats van de vesting een gesticht gebouwd voor duizend bedelaars.

Wil Schackmann schreef het boek De proefkolonie, vlijt, vaderlijke tucht en het weldadig karakter onzer natie. Daarin weet hij dankzij het archief van de Maatschappij van Weldadigheid heel ‘dichtbij’ de eerste bewoners van de koloniën te komen en volgt hij bijna van dag tot dag hun belevenissen en hun gevoelens bij de ‘weldadigheid’ die ze ondergaan. Het Historisch Nieuwsblad schreef: ´Het komt niet vaak voor dat een historicus het leven van gewone mensen uit de tijd voor de twintigste eeuw kan beschrijven. Daarom is Schackmanns boek buitengewoon waardevol.´

Op uitnodiging van de Vereniging de Ommerschans in samenwerking met de Bibliotheek Ommen en Balkbrug vertelt hij op donderdagavond 14 mei over de proefkolonie, en over de strafkolonie Ommerschans. Net als in het boek doet hij dat door middel van persoonlijke verhalen van strafkolonisten. Lees verder De proefkolonie, en de strafkolonie op de Ommerschans →

Over de Tweede Wereldoorlog is veel geschreven en ook over de geschiedenis van de radio in deze bijzondere periode. Meestal betreft het dan echter publicaties over radio in de betekenis van radio-omroep.

Afb. E.J.M. Verheijen
Het boek over het Radiotoestel in de Tweede Wereldoorlog met een bijdrage uit Ommen

Over radio in de zin van het radiotoestel is nauwelijks gepubliceerd. Ouderen kunnen zich meestal nog wel herinneren dat iedereen in die tijd, in opdracht van de Duitsers, zijn radiotoestel moest inleveren. Lang niet iedereen voldeed aan die inleveringsplicht. Veel landgenoten bleven met een achtergehouden toestel heimelijk luisteren naar de uitzendingen van de BBC, Radio Oranje of zenders als “De Flitspuit”.

In april 1941, toen alle joden al hun radio moesten inleveren, leverden leden van de joodse gemeenschap in Ommen 2 radio’s bij het politiebureau af. Op 9 juni werden overal tegelijk in het land om ongeveer 9 uur de verkoopregisters bij radiohandelaren inbeslaggenomen. Men wilde die registers gebruiken als een controlemiddel of iederen die in de afgelopen jaren een radio had gekocht deze bij de verplichte inlevering in mei/juni 1943 ook werkelijk inleverde.

Hoewel de inbeslagname van die verkoopregisters een verrassingsactie moest zijn, zijn veel handelaren van te voren ingeseind. Wellicht was dat ook het geval met een radiohandelaar in Lemele/Ommen, want hij verklaarde op de ochtend van 9 juni aan de wachtmeester van de Post Lemelerveld van de Marechaussee dat het register zoek was. Hij vermoedde dat het bij een inbraak in mei 1942 was ontvreemd. Aan dit thema wordt in het boek een aparte paragraaf gewijd. Lees verder Boek over het Radiotoestel in de Tweede Wereldoorlog →

DALMSHOLTE – door Erna Ekkelkamp – “Telkens als ik in het boek aan het lezen ben, realiseer ik me; wat bijzonder, dit heeft zich allemaal in mijn eigen huis afgespeeld.”

Foto: Erna Ekkelkamp
De neven Dieks Horsman en Johan van Dorsten voor het ‘spullegie’ van Albert en Aaltje Horsman, de ouders van Dieks. “Mooi om je familiegeschiedenis te lezen”

In zijn handen houdt Dieks Horsman het boek ‘Soms was het haast teveel’, dat door zijn neef, de schrijver Johan van Dorsten, werd geschreven over het leven van zijn ouders. Een familiegeschiedenis in romanvorm. Dat is eens iets anders dan een droge stamboom, en heel gewild, ervaart Johan van Dorsten. “Ik krijg vaak verzoeken om over bepaalde mensen te schrijven”, vertelt de 82-jarige schrijver. “Maar daar ga ik alleen op in als het om interessante mensen gaat. Het moet tenslotte wel een mooi verhaal worden. Vijftien jaar geleden heb ik een boek geschreven over mijn grootouders, die ook de grootouders van Dieks zijn. Na ‘Lied aan de Vecht’ heb ik verscheidene boeken geschreven, maar nu wilde ik weer eens iets over mijn eigen familie schrijven.” Johan van Dorsten schreef in totaal bijna veertig boeken.

Hij begon hiermee na zijn vervroegd pensioen, dat betekent dat hij gemiddeld tweemaal per jaar een boek aflevert. Zolang hij zich kan herinneren was het zijn wens om schrijver te worden. Maar zijn vader, kleermaker Gerrit Jan van Dorsten, zag dat niet zitten. “Daar is geen droog brood mee te verdienen. Ga jij maar gewoon een vak leren.” Dat deed Johan, maar het schrijven liet hem niet los. “In 1960 kregen we na een paar zoons, eindelijk een dochter. Daar was ik zo blij mee, dat ik in één adem een kinderboekje schreef, dat nog werd uitgegeven ook. Daarna schreef ik een boek over Staphorst. Ook dat werd uitgegeven, maar leverde zo weinig op, dat ik ermee stopte”, vertelt hij. Pas toen hij op 57-jarige leeftijd werd wegbezuinigd bij zijn baas, besloot hij de pen opnieuw op te pakken. “Voor de vorm heb ik geprotesteerd tegen mijn gedwongen ontslag, maar in mijn hart dacht ik: mooier kan het niet. Nu kan ik schrijven, terwijl het geld gewoon binnenkomt.” Inmiddels is Van Dorsten met name in de christelijke hoek, een bekend schrijver. Lees verder Soms was het haast teveel – ‘Met schrijven is geen droog brood te verdienen, ga jij maar een vak leren’ →

ALMELO – Peter Leeuwen kan maar niet stoppen met het verzamelen en bundelen van de oudste kleurenfoto’s die deze provincie rijk is. Na fotoboeken over Hengelo, Almelo, Enschede en Zwolle is er nu ‘Overijssel in kleur 1938-1970’.

Foto: Overijssel in kleur
Vliegeren bij de Vecht (1961).

Het boek telt achthonderd, vaak prachtige foto’s. “In dit boek staat nog maar een fractie van wat ik de afgelopen jaren gezien heb. Je kunt het gerust een levenswerk noemen.” Almeloër Peter Leeuwen (1948) is kind aan huis bij zowat elke plaatselijke historische kring in Overijssel. “Ik heb voor het werk aan mijn vorige boeken veel verzameld waarvan ik dacht: dat bewaar ik maar. Totdat Jeanine Otten van het Historisch Centrum Overijssel zei: waarom maak je daar niet een mooi boek van? En dat heb ik dus gedaan. Voor een deel staan er in dit boek foto’s die ik overhield na het afronden van mijn eerdere fotoboeken, maar ik heb de laatste jaren ook nog weer andere onontdekte pareltjes te leen gekregen.”

De contacten met al die amateur-historici maken dit werk zo boeiend voor hem. “Ik zeg wel eens dat dit een ‘mission from God’ is. Je moet er namelijk wel een beetje gek voor zijn. Ik bedoel, een ritje van Denekamp naar Blankenham is zomaar tweeënhalf uur. En van dat soort ritjes dwars door de provincie heb ik er heel wat gemaakt. Lees verder Overijssel in kleur →

JUNNE – Opnieuw is weer een stukje geschiedenis van Ommen te boek gesteld. “Rond Ommen in de twintigste eeuw” is de titel van het nieuwe boek geschreven door Gerrit Jan Hesselink uit de Ommer buurtschap Junne.

Foto: Harry Woertink
Overhandiging van het boek ‘Rond Ommen in de twintigste eeuw’, links burgemeester Gerrit Jan Kok

Het boek beschrijft de ontwikkelingen van de verschillende dorpen, gehuchten en buurtschappen die Ommen kent. Totaal 25, die allemaal afzonderlijk aan bod komen met leuke wetenswaardigheden die Hesselink uitdiepte uit archieven of hoorde van de buurtbewoners. Voor zijn boek heeft de schrijver verschillende personen geïnterviewd. Vorig jaar kwam ook een boek uit van de hand van Hesselink over Junne en haar bewoners. “Waarom nu weer een boek? Toen ik met het boek over Junne uitkwam bleek er veel belangstelling voor te zijn.

Dat bracht mij op het idee een boek te schrijven met name over de buurtschappen omdat er eigenlijk maar weinig over de buurtschappen is geschreven”, aldus de 70-jarige Hesselink, die blij is dat dankzij de gesprekken met buurtbewoners hun verhalen via zijn boek voor het nageslacht bewaard blijven. Als rustend boer is het boerenleven Hesselink met de paplepel ingegoten. Zijn vader leefde bijna de gehele twintigste eeuw. De boerderij aan de Marsweg ging over van vader op zoon. Nu boert de derde generatie Hesselink in Junne, waar Hesselink nog steeds woont. Wat Hesselink opviel in zijn gesprekken met buurtbewoners is de zorg die bestaat over de toekomst van het platteland. Lees verder “Rond Ommen in de twintigste eeuw” nieuw boek van Gerrit Jan Hesselink →

OMMEN – De buurtschap Zeesse staat centraal in het nieuwe nummer van het historisch tijdschrift De Darde Klokke. “Een parel van natuurschoon in een kleurrijk landschap” is de titel van het verhaal van Dieks Horsman.

Zeesse had een eigen zwembad en een school. Zwier Kampman stond voor de klas. Dit tegen de zin van meester Veenhoven uit de stad. Hij klaagde in 1787 dat hij in zijn inkomen benadeeld werd door minder leerlingen en vroeg de Erfgenamen van het Kerspel Ommen daar een eind aan te maken. Het zwembad van de Vereniging Het Zeesserstrand werd in 1945 gesloten.

Van een stil dromend stadje werd Ommen een van de belangrijkste toeristencentra van Overijssel, is de mening van burgemeester Nering Bögel als hem in 1948 wordt gevraagd zijn Vechtstadje te omschrijven. “In en om Ommen” valt op te maken hoe zestig jaar geleden Ommen werd beleefd juist op het moment dat Ommen 700 jaar stadsrechten vierde.

Verder in het jongste nummer een verhaal van Henk Egberts uit Kerkdriel die jeugdherwinningen naar boven haalt in de periode van 1920-1930. De Kattensloot, Bollemoate en het Schaterbrugje waren voor hem geliefde plekjes.

Losse nummers van De Darde Klokke zijn te koop bij boekhandel Diek in Ommen.

Bron: Harry Woertink – 8 september 2008