Geen overleg en weinig kennis van de historie van Arriën.
Op de brink in Arriën een bijzonder kunstwerk: een kalf, gemaakt uit bij elkaar gescharrelde moeren, bouten en ander roestig ijzerwerk van de hand van kunstenaar Eric Schutte.
Gebrek aan overleg en kennis plannenmakers
Deze verwijten maakt Plaatselijke Belang Arriën in een brief richting gemeente en raad nu de buurt in beeld is voor woningbouw. De nieuwe woonwijk Vlierlanden fase 3 nadert Arriën, een karakteristiek agrarische buurtschap met monumentale boerderijen en een herkenbare landschappelijke structuur. Gesteld wordt dat de eigen typerende agrarische uitstraling van Arriën gevaar loopt. Volgens het bestuur van Plaatselijk Belang Arriën ontbreekt de kennis bij de plannenmakers als het gaat om de historie van de vroegere Marke. In de brief wordt daarom ook de noodklok geluid om de cultuurhistorische structuur van Arriën te behouden en als uitgangspunt te nemen voor mogelijke planvorming in de buurtschap.
Eeuwenoude buurtschap
Volgens het bestuur van Plaatselijk Belang is de buurt geen willekeurig agrarisch gebied aan de rand van Ommen is maar een eeuwenoude buurtschap waarvan de historische nederzettingsstructuur tot op heden in het landschap herkenbaar is. Uitvoerig onderzoek van onder meer historische (leen)registers, de markeboeken, kadastrale bronnen, genealogisch onderzoek en geografische bronnen, blijkt dat de ruimtelijke structuur rechtstreeks teruggaat op het laatmiddeleeuwse systeem van boerenerven, esgronden, akkercomplexen, routes en houtwallen van de Marke Arriën. Het merendeel van de historische erven is nog steeds aanwezig, zo blijkt.
Het boek Arriën
In verband met de voorgenomen ruimtelijke ontwikkeling en mogelijke woningbouw in Arriën wordt nadrukkelijk aandacht gevraagd voor de zorgen en de scepsis die de bewoners van Arriën hebben over de huidige plannen voor de nieuwe woonwijk Vlierlanden 3. Door het gebrek aan kennis over (en onderzoek naar) de locatie was de buurtschap genoodzaakt zélf een grondige studie te starten. Hierbij is een landschapsbiografie en een dorpsplan onderdeel van een groter boekwerk, Het Boek Arriën. Uit onderzoek naar ‘de Gewhaerde erven’ blijkt dat ze teruggaan naar vroegst geregistreerde perioden rond de jaren 1400. Dat het uniekesysteem van erven en gronden nog altijd bestaat, inclusief de familienamen, zoals Wuertingh, Bonniers, Meijerinc, Camphues, Lammerinck, Tempelman, Nijencamp, Habers en Veurink. Het systeem van deze erven, samen met oude zandwegen, akkers, groenlanden, brinkachtige ruimten en gemeenschappelijke markegronden vormt één samenhangend landschap. Die samenhang is het cultuurhistorische fundament van Arriën.
“Juist daarom vinden wij het onvoldoende wanneer cultuurhistorie pas in een latere fase van de planvorming wordt beschouwd, nadat de hoofdstructuur, ontsluiting en bouwvelden feitelijk al zijn bepaald. De historische landschapsstructuur behoort naar onze mening aan het begin van het ontwerpproces te worden onderzocht en als volwaardig uitgangspunt te worden vastgelegd” aldus PB Arriën.
Geen verzameling losse monumenten
“De huidige plannenmakerij (het blinde streven naar 375 woningen) is overigens ook strijdig met uw eigen beleid omtrent het versterken van landschappelijke waarden m.b.t. de Ommer buurtschappen. Het historische landschap van Arrien is geen verzameling losse monumenten. De cultuurhistorische en landschappelijke waarde zit juist in de ruimtelijke samenhang tussen erven, routes, open gebieden en zichtlijnen. Wij verzoeken de gemeente daarom om voorafgaand aan verdere stedenbouwkundige uitwerking de historische erfstructuur van Arriën als afzonderlijke cultuurhistorische laag in kaart te brengen; de historische wegen, paden, zichtlijnen en open ruimten daarbij te betrekken; inzichtelijk te maken welke onderdelen van deze structuur door de voorgenomen ontwikkeling worden geraakt en deze waarden vervolgens aantoonbaar mee te laten wegen bij de keuze van bouwlocaties, ontsluiting, verkaveling en bebouwingsdichtheid. De bewoners van Arriën en beschikbare lokale historische kennis vroegtijdig bij deze uitwerking te betrekken”, aldus PB Arriën.
De noodkreet aan de gemeente vervolgd: “Ontwikkeling is strijdig met het historische karakter van Arriën. Wel zijn wij van mening dat een plan dat de bestaande historische structuur negeert, een onomkeerbare aantasting kan betekenen van een landschap dat zich gedurende vele eeuwen heeft ontwikkeld. Een nieuwe woonwijk kan elders opnieuw worden ontworpen – op een locatie met minder geschiedenis. De historische structuur van Arriën kan, eenmaal verdwenen, niet opnieuw worden gemaakt”, zo laat PB Arrien in de brief weten.
Tekst/foto: Harry Woertink
