De Kolonie Ommerschans is een plek met een rijke geschiedenis. Daarover is iedereen het eens.

1828. Gesticht voor bedelaars binnen de Ommerschans (van de achterzijde).

Schanspad en Landbouwpad
Met nieuwe wandelroutes wordt dit nog eens onderstreept. Tegenwoordig vormt Ommerschans een bijzonder landschap waar natuur, cultuur en historie samenkomen. De sporen van het verleden zijn nog altijd zichtbaar en het waard om ontdekt te worden. Om deze geschiedenis zichtbaar te maken zijn er twee nieuwe wandelroutes door het gebied aangelegd. Deze twee routes, te weten het Schanspad en Landbouwpad, worden door de Gebiedspartners Kolonie Ommerschans samen met gedeputeerde Gert Harm Ten Bolscher onthuld op zaterdag 21 juni om 11.00 uur. De wethouders Alice van den Nieuwboer (gemeente Ommen) en Werner ten Kate (gemeente Hardenberg) zullen hem daarbij assisteren. Na de openingshandeling zal er boekweit worden ingezaaid, zoals dat ten tijde van de Kolonie Ommerschans ook gebeurde.

Landbouw in de Ommerschans
Johan Scholte-Albers heeft samen met Ans Esselink en Henk Hiemstra veel tijd gestoken in dit landbouwpad. De landbouw was belangrijk voor de Koloniën van Weldadigheid. Terwijl in de vrije koloniën werd gekozen voor een kleine boerderij met ongeveer 3 hectare grond, kende de Ommerschans grote boerderijen met voor die tijd heel veel grond. In de Ommerschans waren er 21 boerderijen met elk maar liefs 35 hectare. De bedoeling was om zelfvoorzienend te zijn. De grond werd in wisselteelt bebouwd. De landbouw was voor die tijd erg vooruitstrevend en een voorbeeld voor veel andere Europese landen. De grond van de koloniën was oorspronkelijk vooral veengrond. Dat veen, de turf, moest eerst worden afgegraven. De grond die eronder vandaan kwam, was arm en moest overvloedig bemest worden. In de Ommerschans gebeurde dat vooral met menselijke mest uit de grote steden.  Boekweit, rogge, gerst en aardappelen waren destijds belangrijke gewassen, vooral ook om te voorzien in menselijk voedsel. Ook diervoeding werd zelf verbouwd; het aantal dieren was beperkt tot alleen voor eigen gebruik.

Boekweit
Het pad door het landbouwgebied loopt deels over nog steeds de oorspronkelijke lanen. Wie over het pad loopt, ervaart de oorspronkelijke bedoeling van de kolonietijd. Dat was een beter leven voor bedelaars en hen een toekomstperspectief geven. Daar hoort een betere grond voor voedselvoorziening bij. De verbouwing van boekweit was nodig om te komen van moeras naar vruchtbare akkers. Boekweit gedijt goed op arme gronden en verbetert de grond.  Ook voor de kolonietijd, in de tijd van de schans, was het doel een beter leven. Verdediging was toen de weg naar vrede.

Het landbouwpad loopt verder langs de bebouwing van Veldzicht. Na de kolonie kwam er het jongensgesticht waar onderwijs werd gegeven over landbewerking en tuinbouw. Veldzicht zet de traditie voort in de weg naar een beter leven. In Veldzicht is er de mogelijkheid voor tbs’ers om te werken aan herstel en een tweede kans. Onderweg op het landbouwpad zijn de problemen en de oplossingen van toen en van nu zichtbaar; het zorgen voor je medemens en het zorgen voor de natuur.  Dat is ook wat de boer, de landbouwer doet, het zorgen voor zijn land, zijn stukje natuur. Langs de route krijgen wandelaars informatie via QR-codes of van enkele informatieborden.

De Burger Baron
Op donderdagavond 3 juli is Luc Panhuysen bij de Vereniging De Ommerschans te gast om te vertellen over zijn boek ‘De Burger Baron Joan Derk van der Capellen’. In MFC ’t Trefpunt start om 20.00 uur zijn lezing. Luc is historicus en werkt jaren als journalist bij het Parool en de Groene Amsterdammer. Hij schreef diverse boeken, waaronder ook een historische studie over het Rampjaar 1672. Dit voorjaar lichtte Luc zijn boek nog toe in het programma Buitenhof.

In de tweede helft van de achttiende eeuw ontstond in Europa de moderne rechtstaat en begon de democratisering van de samenleving. Joan Derk van der Capellen stond midden in deze tijd van revoluties, en liep voorop in het openbreken van de stolp die over de Nederlandse Republiek lag. Hij is later beroemd geworden vanwege zijn pamflet “Aan het volk van Nederland”, maar in zijn eigen tijd werd hij bewonderd en gevreesd om zijn activistische populisme. In zijn korte leven bracht hij een politieke ommekeer teweeg waarna Nederland niet meer hetzelfde zou zijn. Joan Derk van der Capellen, de ‘burgerbaron’ werd geboren in 1741. Hij wist boeren en burgers ertoe aan te zetten in die tijd voor hun eigen rechten op te komen. Daarmee legde hij de basis voor een democratischer bestuur dat daarvoor niet toegankelijk was voor gewone boeren en burgers. Het thema democratie is nu weer heel actueel. Gratis toegang; wel graag aanmelden vóór 30 juni bij info@ommerschans.nl

Wandelingen Ommerschans
Elke laatste zondag van de maand om 14.00 uur zijn er op de Ommerschans wandelingen onder begeleiding van een gids. De data in 2025 zijn: 15 juni (extra in verband met de zomer), 29 juni, 27 juli, 31 augustus, 28 september, 26 oktober, 30 november. De start is telkens vanaf het kanon.

Tekst: Harry Woertink – Foto: OudOmmen.nl