Wat te doen als iemand een mug heeft ingeslikt? Bij welke stand van de maan moet men een aderlating toepassen? Hoe geneest een man die door betovering impotent geworden is? Het zijn vragen waarop onze voorouders een antwoord zochten in de geneeskunde.

Afb.: IJsselacademie Kampen
De thesaurus van Gramsbergen – Een zeventiende-eeuws medisch handschrift ontsloten

In 1987 werd in Gramsbergen een uniek medisch handschrift ontdekt uit de eerste helft van de 17de eeuw. Ten minste drie schrijvers hebben op 350 bladzijden hun kennis van de werking van het menselijk lichaam en hun ervaring met het ontstaan en genezen van ziekten weergegeven. Zij waren afkomstig uit de Duits-Nederlandse grensstreek en hebben zelf een medische praktijk uitgeoefend. Bij de honderden opgetekende recepten en de beschreven kruiden, dierlijke producten en mineralen worden hun medische toepassingen vermeld en soms ook hun nut voor huishoudelijk gebruik. Te lezen is verder dat ook magie en toverij werden ingezet om de werking van medicijnen kracht bij te zetten.

De thesaurus van Gramsbergen is opgebouwd als een drieluik. Het eerste deel bestaat uit inleidingen en commentaren op de verschillende medische en historische achtergronden van het manuscript. Zo is er een beschrijving van de band en de katernopbouw, een onderzoek naar de schrijfhanden, een taalkundige analyse en een genealogisch overzicht van de auteurs van het manuscript. In het tweede deel zijn naast elkaar opgenomen de oorspronkelijke tekst, geschreven in de taal van het Duits-Nederlandse grensgebied, en de vertaling in modern Nederlands. Het derde deel bevat een begrippenlijst, een thematische toegang op de band per folio, literatuurlijsten en een index op de vertaling. Om geïnteresseerden de gelegenheid te geven zelf in de bron te zoeken, is er aan het boek een cd toegevoegd met de volledige brontekst (transcriptie en vertaling) en de afbeeldingen van alle folio’s van het oorspronkelijke manuscript. Met dit nieuwe boek krijgt de lezer een prachtig venster op de inzichten en praktijken van heelmeesters uit de 17de eeuw.

Transcriptie en vertaling dr. Ed.E. Kemperman
Redactie dr. A.I. Bierman, dr. Th.C.M. Kemperman, drs. Js. Mooijweer, e.a.
Bijdragen van dr. A.I. Bierman, dr. Th.C.M. Kemperman, prof. dr. H. Niebaum, e.a.

372 pag.; gebonden, geïllustreerd in zw-w/kleur;
ISBN 978-90-6697-200-1; Prijs € 39,95 (excl. verzendkosten); voor donateurs € 33,95.

Publicatie van IJsselacademie Kampen (2009-210); http://www.ijsselacademie.nl;
038 331 52 35; info@ijsselacademie.nl. Ook te koop bij de erkende boekhandel.

Bron: IJsselacademie Kampen – 28 mei 2009