Op zaterdag 13 december voeren 150 Hammenaren, jong en oud, voor de zesde keer het historisch schouwspel in Den Ham op. De Brink en enkele zijstraatjes vormen het decor voor het spel.

Foto’s: www.levendverleden.nl
Dit keer nemen de acteurs de bezoekers mee naar het jaar 1674. Het schouwspel duurt van 12.00 tot 20.00 uur.

Toeschouwers kunnen dit jaar het ‘wel en wee van de Marke’ ervaren. Al wandelend komt u langs de vele spelplekken die de sfeer van de zeventiende eeuw uitstralen. Het draait dit jaar om de periode waarin Beernken van Gaolen, de Bisschop van Munster, hier rondwaarde. Een ander thema van dit schouwspel is het boek van Aar v.d. Werfhorst: ‘De Grote Stille Knecht’.

Dankzij de spelers en figuranten van het historisch schouwspel heerst er in de straten van het dorp een Dickensachtige sfeer. Er valt veel te lachen en te bewonderen: de kuiper en de brouwer, de herbergier en de wafelbakker, de dobbelaars en de kwakzalver, de marskramer, meerdere bedelaars en veel meer. De oude huizen rondom de Brink, de schapen op de Brink en de kampvuren her en der doen de rest.

Op het Historisch Schouwspel worden duizenden mensen verwacht.

Rondom de historische Wintermarkt lopen meer dan 100 Hammenaren in historisch kostuum en beelden een van de vele karakters uit. Boeren, burgers, buitenlui… maar dat niet alleen: ook bedelaars, edellieden, herbergiers, muzikanten en dergelijke geven sfeer aan het geheel.Veel dingen om te lachen, of gebeurtenissen die indruk maken… alles op historische leest geschoeid.

Een overzicht van “wel en wee in de Marke”:
We schrijven het jaar 1674. Twee jaar na het “rampjaar” waarvan we op school leerden dat “de regering radeloos, het volk redeloos en het land reddeloos” was. Zo komt de Bisschop van Münster, Christoph Berhard van Galen, ook wel Beernke van Gaolen of Bommen Berend genoemd, op strooptocht in Overijssel om dat bij zijn kerkelijke staat in te lijven. Het wemelt van de regimenten die van oost naar west trekken en vice versa. Allemaal elke keer weer om onderdak vragend. En in de periode dat de Münsterse Bisschop echt de baas is, wordt ook de “Paepsche Religie” weer ingevoerd.

Ondertussen kabbelt het leven in de Marke rustig voort. Het geeft een hele opschudding als er een knecht verschijnt die zich niets aantrekt van de gewoonten van de Marke en de rangorde van Gewaarden, Kotters en Paupers aan zijn laars lapt. We hebben ons laten inspireren door de Roman “De Grote Stille Knecht” van Aar van de Werfhorst. Met groot gevoel voor de Saksische ziel beschrift deze auteur de gang van zaken in een Marke in Oost Nederland. Het is een roman die elke plattelander die in de geschiedenis van zijn geboortegrond is geïnteresseerd gelezen zou moeten hebben..

Historisch Schouwspel 2008.

1. Pannekoek-backerije. Stevig en lekker in dees koude winterse dagen..
2. Van wol tot trui. Doorlopende uitbeelding met uitleg.
3. De Soetwaerenkraem. Allerlei heerlijks voor groot en klein.
4. De schoenmaecker en leerbewerker. Maakt schoenen voor hen die er weer aan toe zijn.
5. Een merkwaardig voorval door de schout opgetekend. Derck Lamberts komt met een bezeerd been terug uit het veld. Hij weet dat er een vrouw is in het dorp met bepaalde geneeskrachtige gaven. Hij gaat bij haar op bezoek – en wat er door getuigen gezien wordt is reden om de Schout in te lichten: is het toverij? Dit voorval is echt gebeurd en is in het archief teruggevonden.
6. Het Lachende Paerd. De herbergier die vroeger een “costelijck mael” voor zijn gasten klaarmaakte, heeft ook vandaag voor de “reijziger” allerlei heerlijks in zijn kookpot.
7. Herberg Wichers Aele. De fraaie dorpsherberg waar men komt te ruste. Het gaat er bij tijd en wijle heftig aan toe, er wordt gevochten en gedanst en natuurlijk “gheduchtig ingenomen”. Deze openbare ruimte is ook de plek waar de schout zitting houdt.
8. Broot, mensen, eet mijn costelijck broot. De bakker heeft heerlijke Hammer Stoete voor u te koop.
9. Brouwerij Wijte Evers, heden ten dage “de Pauw” genaamd. Elk dorp had vroeger zijn brouwerij. Zo ook hier.. Bekijk hoe er te werk werd gegaan. Saillant detail: de brouwer probeert de belasting over een tweede oventje te ontduiken.
10. De Kuiper.
11. Smid Klaas Kloosterboer.
12. De herberg aan de Brinck.
13. De Bessembinder.
14. De koster houdt de schole an huijs. De dorpsschool xoals het er in de tijd van Jan Steen aan toeging. In de 17de eeuw was de schoolmeester vaak ook de koster, of andersom. De vrouw van de meester helpt mee de orde te handhaven.
15. Slachter Egbert. Zo de boeren hun vleesproducten verwerkten… oud ambacht, vaak overgegaan van vader op zoon. Gingen rond november van boerderij tot boerderij.
16. Timmerkamer en schrijnerij. De timmerman en zijn knechten. Een timmerman was tevens ook de schrijner (meubelmaker).
17. Het schutten van schapen uit de naburige marke. De herders ontdekken dat er schapen uit Beerze lopen op de heide van de Hammer Marke. De Schutte wordt gewaarschuwd en die drijft ze in het schot. Daar kunnen “die van Beerze” tegen het betalen van een boete de scapen weer komen halen.
18. De pest en het sterfstro…. Tegen 1670 vormt ook de pest nog steeds een bedreiging. In dit huis heerst de ziekte en er is al een slachtoffer, de dochter des huizes. De moeder houdt nu ook het bed.
19. Wafels bakken om de eindjes aan elkaar te kunnen knopen.. Heerlijke wafels, dat wel. Op open vuur gebakken.
20. Herberg de Beuck. Een goed etensmaal, een versterkende dronk en de reijziger kan weer verder.
21. Van Pool tot Pool – een muzikale verrassing (Oudheidkundige Ver. Den Ham-Vroomsh.). in het Middendorpshuis.
22. De pastorie, oftewel het huishouden van de Dominee. Een dominee heeft het niet gemakkelijk met de dolle Bisschop van Münster nog steeds in de buurt en enkele dorpelingen die nog steeds wel gecharmeerd zijn van de Paepsche Religie.
23. In de Soete Suickerbol. Broot ende soetigheden.
24. Wolverven en weven. Door de wol geverfde vrouwlui brengen een oude vaardigheid weer tot leven.
25. De visrokers. Waar men ambachtelijk gerookte vis kan eten.
26. De schrijver met de ganzenveer.. Probeer eens hoe het voelt om met ganzenveer te schrijven op ambachtelijk geschept papier.
27. De Grote Stille Knecht.. Een stille man, een knecht komt in de marke bij een boer werken. Maar hij wil graag ook zijn eigen boerderij, Hij bouwt eerst een hut in de bossen en treft voorbereidingen om zijn eigen huis te bouwen. Maar dat gaat zo maar niet in de Marke… Eerst is er de koeienjongen Winant die zijn vertrouwen wint. Daarnaast is er de meid Christiene. Hij dwingt van lieverlee zoveel respect af dat hij van de Marke toestemming krijgt om Kotter, ja zelfs Gewaarde in de marke te worden. Ze komen zelfs bij hem het gebint richte.
28. De verteller. Vertelt iets meer van het verhaal van de Grote Stille Knecht.
29. Herberg “het Blauwe Schaep”. Waar allen die in kostuum gekleed zijn komen eten.
30. De kwackzalver. Voor alle kwaaltjes een smeerseltje. Laat ook uw water onderzoeken.
31. Dobbelen en kaarten. Waar kerels zich goed mee kunnen vermaken.
32. Inkwartiering van soldaten op doortocht. In boerderij De Meijer staat alles op stelten. Er is zoals zovaak de laatste tijd weer een regiment voetknechten op doortocht door Den Ham. De soldaten moeten overnachten bij de boeren en burgers van Den Ham, er is geen ontkomen aan. Men kan dan wel declareren bij de schout, maar dat neemt de overlast niet weg.

Verder zijn te zien op straat:

De Paepsche bewoners van Havezathe Mennigjeshave.
Herman Goossen Grubbe, ooit bij Mennigjeshave ingetrouwd. Een man die niets van de jonge protestantse kerk wil weten, ja zelfs Generaal is voor de Münsterse Bisschop, is om die reden ook niet zo geliefd bij het volk. …

Bewoners met Paepsche Sentimenten.
Er zijn nog wel mensen die nog het oude Katholieke geloof willen uitoefenen. Zij weten te vertellen dat ergens achter in de boerschap, bij een man genaamd Papen-Koert, op zaterdagavond twee Jezuïten verwacht worden voor de mis. … ‘t huisje van Koert heet ook niet zomaar “de Miskotte…”

De paupers na een lange dag werken.
Komend van het land met de oogst van die dag op hun kar.

De Rotmeester.
Geen onderwijzer, maar een bewoner van de Marke die de opdracht heeft van zijn rot (zeg maar : buurtje) de administratie te doen. Hij loopt rond voor het registreren van het vuurstedengeld of haardstedengeld, een belasting per haard. De Smid en de Bakker zijn dus duurder uit..

Die luyden van ’t Hooge Veene.
In het kielzog van de Schout van Zuidwolde (naburig schoutambt) komen de pioniers van ’t Hooge Veene naar Den Ham.

Merrigje Jans van de Swarte uit Swol.
Zij zingt schone liederen tegen een kleine vergoeding. En voor iets meer vervult zij meer wensen.

Diverse muzikanten.
Speellieden met de veele (viool) of met een draailier. Zij leren ook hoe er gedanst moet worden.

De straatzanger.
Die zingt o.a. het droevige lied van het ventje Pierlala.

De marskramer oet Westfoalen.
Hij komt met “schöne loadung in ziene Kiep”.

De Tondeldoos.
Verhalen over vuur en hoe maak je het met de tondeldoos.

De rattenvanger.
Altijd emplooi voor deze man in de sloten van de Hammer Marke..

Om 20.30 organiseert Veneberg IJzerwaren een grote vuurwerkdemonstratie op het plein achter “De Rank”

‘Het moet kloppen wat we doen’

Het nieuwe Historisch Schouwspel wordt gebaseerd op feiten uit de geschiedenis van het Brinkdorp. ‘Er lopen niet zomaar wat mensen verkleed rond op de Brink’, zegt Dick de Ruiter. ‘Nee, alle figuren hebben daadwerkelijk in die tijd in Den Ham geleefd. En de situaties, die worden nagespeeld, hebben daadwerkelijk plaatsgevonden. Ook de kleding zoeken we uit op basis van historische bronnen, zodat het klopt met de tijdsgeest. Het is dus historisch verantwoord wat we doen, het moet gewoon kloppen wat de mensen zien. Daarmee wijken we af van wat er jaarlijks bijvoorbeeld in Deventer gebeurt. Daar gaan ze jaarlijks op hemelvaartsdag terug naar de middeleeuwen, maar dan zie je de middeleeuwen zoals die in elke Europese stad te zien waren.

Inmiddels zijn voldoende mensen beschikbaar, die tijdens het Historisch Schouwspel een rol willen spelen. ‘Waar mogelijk zoeken we daadwerkelijke afstammelingen van figuren, die we in de historie tegenkomen’, zegt Dick de Ruiter.

Het Historisch Schouwspel wordt gedragen door de bevolking. Vorig jaar kwamen 15.000 mensen kijken. Veel inwoners bieden spontaan hulp aan. De organisatie is nog wel op zoek naar Hammenaren, die hand en spandiensten willen verrichten. Belangstellenden kunnen contact opnemen met Aly de Ruiter, telefoon 672487.

Bron: De Toren en http://www.levendverleden.nl – 10/12 december 2008