HARDENBERG – Een omgekeerde pelgrimstocht, zo kreeg de bus vol met leden van de Historische Vereniging Hardenberg te horen toen zij in het Groningse Winsum de plaats bezochten van de borg Bellgingeweer waar dichteres Clara Feyoena van Raesfelt-Sytzama uit Heemse haar jeugd doorbracht.

En die omschrijving klopte want daarna reed het hele Hardenbergse gezelschap naar het Friese Friens waar de dichteres de eerste drie jaar van haar leven doorbracht. Zodat de levensroute van de dichteres in omgekeerde richting werd afgelegd. Dat de Historische Vereniging Hardenberg tijdens de jaarlijkse excursie vrijdag in de voetsporen van Clara Feyoena trad, is uiteraard geen toeval. Op 1 september is het namelijk precies tweehonderd jaar geleden dat de dichteres op 78-jarige leeftijd stierf op de havezathe Heemse. Rond en op die datum is er in Heemse een uitgebreid herdenkingsprogramma met onder meer lezingen, een maaltijd met recepten van de dichteres zelf (in een boekje dat in 1999 bij toeval in het Rijksmuseum in Assen weer ontdekt werd), muziek en liederen (zij schreef onder meer Lied 231 in het Liedboek der Kerken) en de onthulling van een monument bij het Clara Feyoena Heem. De opdracht daarvoor is inmiddels aan een kunstenaar in Dem Ham verstrekt en binnenkort begint een grote geldinzamelingsactie om een kleine 18.000 euro bijeen te krijgen.

De Historische Vereniging Hardenberg werkt daarbij nauw samen met de stichting Oud Heemse. Dat is ook niet zo moeilijk, want vereniging (sinds maart) èn stichting hebben dezelfde voorzitter: Rieks Bulthuis. Deze oud-Groninger mocht vrijdag tijdens de busreis ook meteen als reisleider fungeren (‘Daarom moest ik van mijn echtgenote een gele blouse aan‘) en deed dat met veel verve. Zeker toen de bus langs zijn geboorteplaats Ulrum reed: ‘Daar op het land heb ik nog heel wat uurtjes gewerkt als kind.‘ Maar uiteraard was dat niet het hoofddoel van deze excursie ‘in de voetsporen van Clara Feyoena‘. In Winsum werd het gezelschap door gastheer J. Tersteeg van de plaatselijke historische vereniging (hij zal 1 september in Heemse een lezing houden) ontvangen in de kinderboerderij waar ooit de borg stond waar Clara Feyoena haar jeugd doorbracht. ‘Je moet wel wat fantasie heben, dan zie je haar met bloemen in het haar rondhuppelen‘ had Bulthuis van te voren al geadviseerd.

In Friesland werd daarna het bijzondere Poptaslot in Marsum (bij Leeuwarden) bezocht om een beeld te krijgen van de wijze waarop enkele eeuwen geleden de adel in Groningen en Friesland (en Overijssel) leefde. Daarna ging het naar het piepkleine Friens waar de dicteres uit Heemse als Sytzama geboren werd. De indrukwekkende graven van deze destijds rijke familie (een laatste nazaat is herenboer in het Gelderse Brummen) zijn zowel voor als in de kerk te vinden. Ook de grafsteen van de vader van Clara Feyoena, Phyrrus Wilhelmus van Sytzama is nog altijd in goede staat. En verder worden de familiebanden met de adellijke families van Raesfelt in Heemse en Collendoorn (baron Isaac Reiner van Raesfelt trouwde met Clara Feyoena) duidelijk, want de naam Heemse komt enkele malen voor in het kleine maar bijzondere kerkje. Waar het Hardenbergse gezelschap nog spontaan lied 231 zong onder begeleiding van invalorganist Jan Mulder. Tot lichte verbazing van de lokale gastheer want een gemiddelde dienst in dit kerkje trekt nooit meer dan 20 tot 30 kerkgangers; ‘Maar op 80-90 inwoners is dat nog niet zo slecht.‘

Terug in Hardenberg was er applaus voor de kersverse voorzitter en reisleider (‘Ik begrijp dat ik dit de komende decennia mag blijven doen….‘) maar ook voor onder meer de meegereisde Erwin Wolbrink van het Hardenbergse gemeentearchief die voor deskundige achtergrondinformatie zorgde. Zo kon hij vertellen dat onlangs het familiearchief bij een nazaat in Bloemendaal is teruggevonden, hetgeen tot nu toe onbekend was, en dat dit archief nog dit jaar voor het publiek ontsloten zal worden. Al komt 1 september, de dag van de herdenking van de tweehonderdste sterfdag, nog net te vroeg. Maar ook dan zullen er vragen blijven. Bijvoorbeeld waarom de in Heemse begraven Clara Feyoena daar geen eigen grafsteen heeft.

Mogelijk is dat het gevolg van haar sterfdatum in 1807. In die Franse tijd namelijk werd de macht en invloed van de adel sterk ingeperkt en veel sympathie voor praalgraven was er destijds niet. ‘Een interessante vrouw. Ze had wel aandacht voor de gewone man, maar ging er toch vanuit dat de adel voorbestemd was om de heersende klasse te zijn. Als haar dienstbode ziek was, ging ze niet zelf vragen hoe het met haar was, maar stuurde ze een andere dienstbode met wat eieren of zo,‘ zo omschrijft voorzitter Bulthuis haar. Een ander lid van het Hardenbergse reisgezelschap motiveerde zijn belangstelling voor Clara Feyoena wat praktischer: ‘Als ik ooit in het Clara Feyoena Heem terecht kom, dan wil ik eerst wel weten wat dat precies voor vrouw was…‘

Bron: Dedemsvaartse Courant – 8 juni 2007