Tijdens de Hanze-8-daagse staat Zwolle volop in de schijnwerpers met tal van activiteiten.

Hanzestad Zwolle hier met de stadsgracht; links de Peperbus en rechts de Wolk van Museum de Fundatie.
Zie voor meer foto’s met o.a. het Hanze Panorama het album “Hanzejaar 2023“.

Dit weekend is er ook van alles te doen. In het Hanzejaar 2023 staan negen Hanzesteden in Oost-Nederland volop in het teken van het eeuwenoude Hanze gedachtengoed.

Panorama Hanze

In het Akademiehuis aan het Grote Kerkplein in Zwolle wordt het verhaal van de Zwolse Hanze uitgebeeld op een manier en plek die je nog nooit hebt meegemaakt. Het gaat om de Panorama Hanze waar op spectaculaire wijze het Hanze verleden, heden en toekomst worden verbonden. Je gaat zelf aan boord van een kogge en wordt vergezeld door Hanzelieden van weleer die je begeleiden op reis langs scenes uit het rijke Hanzeverleden. Dit alles via een bijzondere routing door het Academiehuis, tot zelfs boven de nok van het kerkgebouw.

Zwolle

Zwolle verkreeg in 1230 stadsrechten. De plaats lag zeer gunstig tussen IJssel en Vecht bij een doorwaadbare plek in het Zwartewater. Al eeuwen was Zwolle als Hanzestad een centrum van handel. De Hanze is een machtig netwerk van steden dat Zwolle voorgoed veranderde. In 2030 als Zwolle 800 jaar stadsrechten viert is de Hanzestad ook de organisator van de Internationale Hanzedagen. Dit zijn bijeenkomsten van Europese Hanzesteden. Ieder jaar organiseert één van de Hanzesteden een ontvangst waarbij alle andere Hanzesteden welkom zijn om elkaar te ontmoeten en de steden te promoten. Inmiddels is dit een internationaal netwerk van 187 Hanzesteden uit zestien landen.

Hanzeverbond

Het Hanzeverbond is rond de 14e eeuw ontstaan en heeft veel betekend voor de handel in Europa. Van oorsprong ging het om een samenwerkingsorganisatie van Duitse steden rond de Oostzee. Later traden ook steden uit België en Nederland toe. De grote Hanzesteden zochten voor de handel contact met kleinere dorpen en steden in hun achterland. De samenwerking leverde vooral financieel voordeel op. Met de jaren nam de kracht van de Hanze toe en sloten zich steeds meer steden bij het verbond aan. Deventer en Zwolle behoorden tot de voornaamste Hanzesteden in de Lage Landen. Deze steden zochten contact met kleinere steden. Door bemiddeling van Deventer sloot ook Ommen zich aan bij de Hanze. In 1473 wordt Ommen voor het eerst als Hanzestad genoemd. Door de dertigjarige oorlog in 1618 is de Hanze opgeheven.

Hanzestad Ommen

In tegenstelling tot alle andere Hanzesteden is in Ommen niets terug te vinden uit de Hanze periode. Ook de Ommer geschiedenis verhaalt er weinig over. Behalve landbouwproducten had men in Ommen ook geen handel en transport te bieden. Ook waren er aan de Vecht geen opslagmogelijkheden of pakhuizen te vinden. Waarom dan wel lid van het Hanzeverbond? Het lidmaatschap van de Hanze had de stad uitsluitend te danken aan haar strategische ligging aan de Vecht, indertijd een belangrijk vaarwater voor transport van bijvoorbeeld Bentheimer zandsteen uit het Duitse achterland. Ook werd Silezisch linnen en Westfaals katoen over de Vecht vervoerd richting Zuiderzee naar het Westen of naar steden als Zwolle, Kampen en Hasselt om overgeladen te worden op koggeschepen, die de goederen verder vervoerden. Overigens doet Ommen niet mee aan het Hanzejaar 2023.

Gouden eeuw van het Hanzeverbond

Vanaf 1356 werd de Hanze een verbond van steden, dus niet meer alleen van de handelaren in die steden, dit werd besloten op de eerste vergadering in Lübeck. De Hanze werd een machtig netwerk van handelssteden en wist door het bundelen van haar belangen gunstige privileges te verwerven. Bovendien werd de individuele koopman beschermd tegen de grillen van feodale leenheren. Uitwisseling van kennis en informatie was bovendien een belangrijke bijkomstigheid. In haar glorietijd kende het Hanzeverbond maar liefst 150 leden, vooral in Duitsland en Nederland maar ook in Scandinavië, Polen, Vlaanderen, tot in Spanje en Portugal toe. De handelsstroom bestond uit artikelen als zout, vis, granen, hout, bier, wijn, laken, bijenwas en pelzen. De zee en de rivieren vormden een belangrijke schakel in het vervoer van deze goederen mede dankzij de ontwikkeling van de kogge, tot de 15de eeuw het belangrijkste handelsschip.

Merk ‘Hanze’

Hanze: folklore of handel; economie of toerisme; theater of identiteit; historie of een merk? Waar de Hanze tegenwoordig voor staat mag iedereen zelf invullen. Bundeling van zakelijke belangen voor een krachtige economie met vervoer zowel over water als over land. Dat waren in de middeleeuwen de motieven voor de oprichting van de Hanze. Het merk “Hanze” wordt vandaag de dag ingezet als instrument om toeristen te trekken, waarbij de geschiedenis van de Hanze het decor vormt.

Tekst en foto: Harry Woertink