Boerderijen en dienstgebouwen op landgoederen in Overijssel zijn vaak te herkennen aan kleurrijke luiken. Minder bekend is waar deze kleuren naar verwijzen.

Met de nieuwe Kijkwijzer Landgoedluiken kan iedereen de Overijsselse buitenplaatsen en hun bewoners opnieuw ontdekken. De IJsselacademie presenteert de Kijkwijzer op 6 juni in Enschede, tijdens het symposium Landgoederen met toekomst. Het eerste exemplaar is voor gedeputeerde Hester Maij.

Landgoederen hebben een stevig stempel gezet op het Overijssels landschap. De provincie kent vele tientallen buitenhuizen met sierlijke tuinen, lanen, parken en bossen. Aan kronkelwegen langs kleinschalige akkers in de omgeving staan vaak nog boerderijen die vanouds bij het landgoed hoorden. Deze pachtboerderijen zijn – zoals algemeen bekend – te herkennen aan de gekleurde luiken (in Overijssel vensters genoemd). Maar weinig mensen weten dat de kleuren van deze luiken verwijzen naar de familie die het landgoed in eigendom heeft. De kleuren zijn veelal ontleend aan het familiewapen van de adellijke bewoners. De familiekleuren komen overigens niet alleen op luiken van gebouwen voor, maar ook op vlaggen, gebeeldhouwde wapenschilden, toegangspoorten, (deel)deuren of stiepels (middenpalen), duiventillen en zelfs regentonnen.

Kijkwijzer Landgoedluiken Overijssel van auteur Ewout van der Horst geeft een overzicht van luiken op historische buitenplaatsen in Overijssel. Van de 55 onderzochte buitenplaatsen bleken er 36 over gekleurde luiken te beschikken. Dit betreft grotendeels landgoederen in bezit van adellijke families. Als de buitenplaats niet meer in adellijke handen is, maar bijvoorbeeld van een gemeente of stichting, heeft men doorgaans vastgehouden aan de oude kleuren en patronen. Soms zijn op de historische buitenplaats zelf geen kleuren meer aanwezig, maar worden deze op voormalige pachtboerderijen in de omgeving nog in ere gehouden.

Enkele bijzonderheden:
De Kijkwijzer is origineel vormgegeven: het is een samengesteld product, bestaande uit een boekje en een kleurenwaaier. Het boekje bevat een beknopte, informatieve inleiding op het verschijnsel van heraldisch kleurgebruik in Overijssel. In de waaier wordt, uitgaande van de landgoedluiken en het familiewapen, per buitenplaats het heraldisch kleurgebruik omschreven en kort toegelicht. De kijkwijzer, die zeer aantrekkelijk geprijsd is (€ 4,95), is geschikt als wegwijzer op een ontdekkingstocht door de kleurrijke wereld van de Overijsselse buitenplaatsen. Meer informatie bij Ewout van der Horst, evanderhorst@ijsselacademie.nl.

Landgoederen die aan de orde komen en waarvan de luiken staan afgebeeld in de Kijkwijzer landgoedluiken Overijssel:

De Eese, Eesveen
De Schellerberg, Zwolle
De Aalshorst, Dalfsen
Soeslo, Zwolle
Hessum, Dalfsen
De Mataran, Dalfsen
Rechteren, Dalfsen
Archem, Ommen
Het Laar, Ommen
De Horte, Dalfsen
Vilsteren, Vilsteren
Eerde, Ommen
Spijkerbosch, Olst
Het Rozendael, Heino
De Colckhof, Laag Zuthem
Het Nijenhuis, Heino
Schoonheten, Heeten
De Sprengenberg, Haarle
Windesheim, Zwolle
De Gelder, Wijhe
Hoenlo, Olst
Twickel, Ambt-Delden
Weldam, Goor
Wegdam, Goor
Bellinckhof, Almelo
Oosterhof, Rijssen
Almelo, Almelo
Diepenheim, Diepenheim
Warmelo, Diepenheim
Het Westerflier, Diepenheim
Singraven, Denekamp
Herinckhave, Fleringen

Presentatie op 6 juni 2013

Bron: IJsselacademie – 29 mei 2013