Zuidkant van Ommen: Hei en dennen (1)

Hei en dennen en verder niks. Zo ongeveer kan het gebied omschreven worden aan de zuidkant van Ommen in de periode tot 1900.

 1905. Burgemeester jhr J.L. van Nahuijs (rechts) en in het midden zijn echtgenote H.J. van Nahuijs-Ampt voor villa Hei en Dennen aan de grindweg naar Hellendoorn in Besthmen; tegenwoordig Hammerweg 14, Ommen.
Afb.: OudOmmen
Zie voor meer afbeeldingen bij dit artikel en album “Hei en Dennen”.

Toen ook werd de omgeving voorbij Landgoed Het Laar aangeduid als Besthmen. Van bebouwing was nog weinig sprake. Die kwam pas opgang toen de spoorlijn werd geopend. De eerste grote villa die er verrees kreeg de toepasselijk naam “Hei en Dennen”. Vanaf de brug in Ommen lag een grindweg, met de naam grindweg naar Hellendoorn. Eerder ging het om de weg naar Raalte, een zandweg die via de Nieuwebrug over de Regge liep en onderlangs de Archemerberg naar Raalte. Na de komst van het spoorstation kreeg het eerste gedeelte van de weg de naam Stationsweg en de weg over het spoor Hammerweg.

Spoorlijn
Het is een hele gebeurtenis als Ommen bereikbaar wordt met de trein. Op 15 januari 1903 wordt het baanvak Zwolle – Ommen geopend en op 1 februari 1905 Ommen – Mariënberg. Als station en spoorlijn zijn geopend door de Noordoosterlocaalspoorweg-Maatschappij maakt een verslaggever een ritje met de stoomlocomotief: “Vlug gaat hij niet, die locaaltrein, doch voor den reiziger als geknipt om van uit zijn coupé het landschap kalmpjes te kunnen opnemen. De malsche weiden om Zwolle worden afgewisseld door uitgestrekte bosschen, waar ge den houthakker aan den arbeid ziet of hem toeknikt, terwijl hij van zijn dagwerk even opkijkt naar den voorbijrollenden trein. Plotseling verandert dan weer het landschap en stort de trein u uit het donker woud in een open zandvlakte waar de wind het mulle zand van tijd tot tijd doet verstuiven. Dan weer nadert ge de Vecht, aan wier boorden op een smalle maar vruchtbare kleilaag goede weilanden worden aangetroffen, gewoonlijk met boomen beplant of omzoomd. De talrijke hazen zijn hier aan den trein reeds gewoon. De langooren, die op of aan den spoorweg zitten, huppelen wel eenige meters het land in, doch laten dan kalm den trein voorbijglijden. ’t Is hier dan ook een lusthof voor dit volkje, want van station tot station of in de nabijheid er van is dikwijls geen huis te zien. Tusschen Zwolle en Coevorden stopt de trein niet minder dan 16 maal. ’t Is te Herfte-Veldhoek, Marshoek-Emmen, Dalfsen, Rechteren, Vilsteren, Ommen, Junne, Beerse, Mariënberg, Bergentheim, Brucht, Hardenberg, Raderwijk, Baalder, Gramsbergen en de Haandrik”, aldus het verslag in een krant. De aanleg van de spoorlijn heeft tot gevolg dat een deel van Landgoed Het Laar doorsneden moet worden. Eigenaar van het hele gebied was eind 1800 de familie Sandberg. Het jachthuis van Landgoed Het Laar staat de aanleg van het baanvak Ommen-Mariënberg in de weg en wordt daarom afgebroken. De boswachterswoning “De Heidekamp” van Landgoed Het Laar kan behouden worden. Echter, deze woning – pal tegen het Laarhuus – is in de negentiger jaren door de gemeente Ommen als eigenaar afgebroken. Tot 1885 woonden er Egbert, Hendrikje en Gerrit Jan Caspers. De eerste was tuinman op Huize Het Laar. Na enkele andere bewoners, kwam er in 1911 Teunis Melenboer te wonen, die ook het toezicht op de bossen had. Na zijn overlijden in 1940 volgde zijn zoon Jan Hendrik Melenboer hem op. Na overname van het Landgoed kwam laatstgenoemde in dienst van de gemeente Ommen. Als laatste heeft de familie J. Nijstad op De Heidekamp gewoond.

 Situatie rond 1880. Op de splitsing is het rode puntje (1) het jachthuis en meer naar links (2) huis Heidekamp. Linksboven Het Laar.
Afb.: Harry Woertink

Van Nahuijs
Op het moment dat de spoorlijn in aanbouw is wordt het bosgebied aan de zuidkant van spoorlijn verkocht. Koper wordt de burgemeester van Stad- en Ambt Ommen jonkheer Juliaan Lodewijk Nahuijs (1863-1906), die daar zijn ambtswoning wil gaan bouwen. De vader van de eerste burger van Ommen is jonkheer Willem Christiaan Theodorus van Nahuijs. Deze was tussen 1851 en 1856 burgemeester van Ambt- en Stad-Ommen. Na Diepenheim, Ommen, Ambt-Almelo, Wijhe en Enschede belandt deze als burgemeester in Zwolle. Daar krijgt jonkheer W.C.T. van Nahuijs in 1892 bij de viering van zijn 25-jarig burgemeesterschap als eer een monumentale fontein geplaatst op het Van Nahuysplein. In het zelfde jaar krijgt zoonlief J.L van Nahuijs de burgemeesterspost Hasselt voorgeschoteld tot dat hij in 1900 wordt benoemd als burgemeester van de dan twee afzonderlijke gemeenten Ambt- en Stad-Ommen. Jonkheer J.L. van Nahuijs woont na zijn benoeming eerst nog in villa Benvenuta aan de Voorbrug van zijn voorganger T.M. Wentholt.

Villa Hei en Dennen
In 1903 kan de nieuw gebouwde villa “Hei en Dennen” voor het eerst bewoond worden door de familie van Nahuijs, die dan bestaat uit de burgemeester, zijn echtgenote mevrouw Henriette Jacqueline Ampt en hun zoon Wim (Willem Christiaan Theodorus, geboren te Hasselt op 13 mei 1893). De villa is ruim uitgevallen: 7 kamers, waarvan 2 ensuite, serre, provisiekamer, dienstbodenkamer, keuken en bijkeuken, kelder en zolder. De tuin met een schuurtje beslaat een halve hectare. Lang plezier heeft de burgemeester er niet gehad. Drie jaar na de ingebruikname overlijdt Van Nahuijs op 4 februari 1906 op 43-jarige leeftijd. Zijn weduwe Henriette Jacqueline Ampt verkoopt in 1907 de villa, gaat met haar zoon terug naar Hasselt en vervolgens naar Lochem en hertrouwd. Baron R.T. van Pallandt van Eerde koopt dan niet alleen Landgoed Het Laar maar ook villa Hei en Dennen. Opvolgend eigenaar in 1913 wordt baron Ph.D. van Pallandt van Eerde. Hij maakt villa “Hei en Dennen” in de twintiger en dertiger jaren onderdeel van de Sterkampen van de Theosofische Vereniging en de Orde van de Ster van het Oosten, die zomers op de Besthmenerberg worden gehouden. Bewoners van de villa zijn dan A.F. Folkersma en zijn vrouw W.B.H.F. Folkersma-Cardinaal samen met hun kinderen Tilly en Herman. Ook (schoon)moeder J. Cardinaal-van de Velde van Cappelle is dan inwonend. Op 23 december 1923 overlijdt de 40-jarige mevrouw Folkersma-Cardinaal. Dat weerhoudt Folkersma niet om leider van het Sterkamp te worden. Tijdens de Sterkampen worden gasten in en om het huis ondergebracht. In de tuin worden tenten opgezet om iedereen onderdak te verlenen. In 1926 vindt een aanbouw plaats voor kantoorruimte.

Stationskoffiehuis
Statige woningen verrijzen er aan de Hammerweg en ook rijtjeswoningen. Om de stroom treinreizigers op te kunnen vangen wordt in 1903 een Stationskoffiehuis gebouwd, die geëxploiteerd wordt door H. Guichelaar. Pal naast villa Hei en Dennen laat M. Steen in 1907 een woning bouwen. Naast het Stationskoffiehuis vestigt zich in 1920 een Suikerwerkfabriek voor snoepjes en hoestmelange. De Ommenaren Schuurman, Stegeman en Wind beginnen in 1921 met een fabriekje waar cementen dakpannen worden gemaakt. Naast het station bevindt zich een stoomzagerij met een metershoge pijp voor het afblazen van de stoom die het zagen van boomstammen mogelijk maakt. Bakker B.J.Ronhaar begint in 1923 een bakkerij en kruidenierswinkel aan wat toen werd genoemd aan ’t Spoor bij Ommen, maar officieel als Besthmen geboekt stond. In 1925 komt er een marechausseekazerne (later politiebureau) en het rond 1900 gestarte boterfabriekje breidt zich uit en noemt zich Stoomzuivelfabriek De Vechtstreek. Als blijkt dat treinreizigers het Stationskoffiehuis niet meer weten te vinden wordt het in 1930 gesloten. Het café wordt afgebroken en garagehouder G. J. Spaai laat er een nieuwe garage met woning bouwen. Architect W. van Straten ontwerpt het gebouw. De woning staat er nog steeds; de garage is in de loop der jaren gemoderniseerd. Bakker en kruidenier Ronhaar stopt aan het begin van de oorlog met zijn winkel.

In een volgend deel meer over de zuidkant van de spoorlijn.

Bron: Harry Woertink – 31 januari 2016

2 gedachten over “Zuidkant van Ommen: Hei en dennen (1)

  1. Dat huis ken ik ook inderdaad nog uit mijn jeugdtijd toen ik pas 6 jaar was en net naar school ging. Trouwens ik ben ook in het huis geweest. met die grote tuin achter het huis.
    Daar heeft o.a ook nog een dominee gewoond. Als ik wel heb ds Maas of zoiets
    Verder kan ik mij herinneren de familie Wisang des Amorie. Haar broer kwam ik nog eens in Nijkerk tegen bij het horen van een nieuwe dominee in IJsselstein.Zelf zat ik toen in de kerkenraad. Of ik dat helemaal goed schrijf weet ik niet, maar de dochter Thea zat toen ook bij mij in de klas en na schooltijd ging ik daar nog wel eens spelen. Maar ja dit zijn alleen maar herinneringen, die bij mij zo spontaan opkomen.

    Like

  2. Dag Karel, bedankt voor de leuke feedback. Leuk zijn ook altijd jouw reacties. Het is soms een deel van de oplossing van een puzzel. Lees deel 2 ook van deze serie nog een keer. Ik denk dat dan een deel van je vragen zijn opgelost.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s